DC&PT - Thời Sự 2011

 

 

NHỮNG GIỚI HẠN QUAN HỆ MỸ-VIỆT

 

Hiền Diệu

Phỏng dịch từ “The Limits to US-Vietnam Ties”của Richard Pierson

Ngày 16/6/2011

 

Các quan hệ giữa hai nước đã chuyển biến trong những năm gần đây. Nhưng để được tốt đẹp hơn, Hà Nội sẽ phải bắt đầu chuyển động về nhân quyền và dân chủ.

Mùa hè này đánh dấu 36 năm kể từ khi Sài Gòn thất thủ, 16 năm kể từ khi Hoa Kỳ và Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao, và 14 năm kể từ khi Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội mở cửa. Ngày nay, hơn bao giờ hết, cả hai nước đều thấy mình đang chia xẻ nhiều quan điểm, trên một phạm vi rộng lớn hơn, về các vấn đề chưa giải quyết. Thật vậy, ngay chính các nhà ngoại giao cũng đã từng nói về một “đối tác chiến lược” đang triển khai giữa Hà Nội và Washington.

Các nhà hoạch định chánh sách ở cả hai thủ đô có lý do chính đáng để nói ra sự hãnh diện vả nhiệt tình của họ về những thành tựu và tiềm năng to lớn hiện hữu, để phát triển một mối quan hệ, thậm chí còn vạm vỡ hơn trong những năm sắp tới. Phát biểu ngày 31 tháng 5 tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, phụ tá Ngoại trưởng đặc trách Đông Á và Thái Bình Dương Kurt Campbell đã nói về “chủ đích của Washington là muốn cải thiện mối quan hệ này theo hướng tiến tới”.

Tuy thế, dù hai bên có lý do muốn gần nhau hơn, sự thiếu vắng cải thiện nhân quyền và tự do chính trị ở VN, đã khiến cho chính quyền Barack Obama phải giữ sao cho sự tiếp cận chính quyền VN không làm phật lòng công chúng và Quốc Hội Hoa Kỳ. Dù cả hai bên đều còn có chỗ để thích ứng và dàn xếp thêm, trách nhiệm này hiện nay hoàn toàn nằm bên phía Hà Nội, đáp ứng Mỹ với nửa phần trách nhiệm của mình, bằng những cải cách chánh sách đối nội, đặc biệt trong các lãnh vực tự do chánh trị và quyền dân sự. Giải quyết hiệu quả các vấn ̣đề đối nội của Việt Nam – điều mà Campbell gọi là “yếu tố giới hạn” của mối quan hệ giữa hai nước – sẽ giúp chánh quyền Obama có khả năng lớn hơn để làm việc với Việt Nam, và khiến cho quan hệ giữa hai nước tiến lên mức độ cao hơn.

Từ khi nhậm chức, Obama đã bỏ ra nhiều công sức và vốn liếng chánh trị, theo đuổi việc siết chặt quan hệ với khu vực Đông Nam Á. Sau tám năm chứng kiến Washington tách rời và xao lãng khu vực Đông Nam Á, khi lên nắm quyền, Tổng Thống Obama đã nhanh chóng gia tăng sự dính dự của Mỹ vào khu vực quan trọng này. Ngay từ đầu nhiệm kỳ Tổng Thống của Obama, sự tiếp cận của Mỹ ở Việt Nam đã tăng trưởng đặc biệt nhanh chóng – mặc dù phải thừa nhận là từ một nền tảng thấp – đến một mức độ chưa từng thấy, kể từ ngày Tổng Thống Bill Clinton đến thăm Hà Nội vào năm 2000; lần đầu tiên một nhà lãnh đạo nước ngoài phát biểu trực tuyến, truyền khắp Việt Nam.

Trong việc theo đuổi, tăng cường quan hệ với Đông Nam Á và bảo vệ quyền lợi hàng hải của mình, Mỹ đã gánh hết cơn thịnh nộ của Bắc kinh, khi tại Diễn Đàn Khu Vực các Bộ Trưởng Ngoại Giao tại Hà Nội của Hội nghị ASEAN tháng Bảy vừa qua, ngoại trưởng Hillary Clinton đưa nước Mỹ đứng chung hàng ngũ với các nước Đông Nam Á, bằng cách đề cao cảnh giác về tham vọng chủ quyền lãnh hải của Trung Quốc trong vùng Biển Nam Trung Hoa, và kêu gọi “một tiến trình hợp tác ngoại giao cho tất cả các bên tranh chấp”.

Dù sao, hành động cách ấy của Mỹ đã được đáp ứng bằng sự chào đón nồng nhiệt của một Hà Nội đang mong muốn đẩy mạnh cuộc hội nhập chánh trị và kinh tế của mình với thế giới, lại cũng đang ngày càng e ngại Trung quốc. Hơn thế nữa, những cởi mở mới đây của Hoa Kỳ, có thể đã làm tỉnh ngộ hầu hết các nhà lãnh đạo Việt Nam, có ý cho rằng Washington tìm cách phối trí một “diễn biến hòa bình”, phế bỏ sự cai trị của Đảng Cộng Sản Việt Nam.

Nhiệt tình Việt Nam chào đón vào tháng Tám năm ngoái cả hàng không mẫu hạm USS George Washington và cuộc ghé cảng của khu trục hạm tên lửa định hướng USS John S. McCain tại Đà nẵng ngay sau đó, đã chứng tỏ tầm quan trọng Hà Nội hiện đặt vào mối quan hệ an ninh mạnh mẽ với Mỹ. Tương tự, việc Việt Nam quyết định tham gia Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (Trans Pacific Partnership), một diễn đàn Á Châu-Thái Bình Dương được Washington ưa chuộng và được ra đời lặng lẽ, càng chứng tỏ thêm, Hà Nội mong muốn hội nhập chánh trị và kinh tế rộng lớn hơn, cũng như thấy an tâm hơn với một nước Hoa Kỳ mạnh mẽ, tiếp cận sâu xa với Đông Nam Á.

Thế nhưng, Việt Nam lại vẫn tiếp tục có những hành động đối nội khiến giới quan sát Mỹ phật lòng, và khiến cho mối quan hệ mật thiết mà Hà Nội mong muốn, trở nên bất khả thi về chánh trị, và không thể chấp nhận được về mặt đạo đức, đối với chánh quyền Obama.

Tiếp tục đàn áp các nhà lãnh đạo chánh trị, xã hội và tôn giáo; gia tăng truy tố và xử tội nặng những nhà bất đồng chánh kiến Việt Nam, cũng như tiếp tục duy trì cấm đoán chặt chẽ trên mạng Internet, truyền thông và báo chí, khiến cho Việt Nam khó có thể được chấp nhận trọn vẹn bởi một chánh quyền Obama, vốn dĩ đang phải đối diện với những cơn gió ngược mạnh mẽ từ trong nước.

Tất cả những điều này có nghĩa là Hà Nội cần phải dấn bước mạnh mẽ hơn. Với những căng thẳng ở Biển Đông không có dấu hiệu lắng dịu trong tương lai gần, và với khả năng hải quân của Trung quốc tiếp tục phát triển, một mối quan hệ Mỹ-Việt mạnh mẽ sẽ có lợi cho cả đôi bên (cho dù, theo một thực tế không thể chối cãi của năng động lực toàn cầu và an ninh châu Á, thì Hoa Kỳ quan trọng cho Việt Nam hơn là Việt Nam quan trọng cho Hoa Kỳ).

Những cởi mở chánh quyền Obama dành cho Việt Nam đã đến giới hạn chấp nhận được, do các giá trị và xã hội dân chủ Mỹ bó buộc; và nay là lúc Hà Nội phải có bước tiến tiếp theo. Chỉ bằng cách làm như thế, cả Hà Nội lẫn Washington mới có thể phát triển mối quan hệ mạnh mẽ mà cả hai bên được quyền tìm kiếm.

 

Richard Pearson là một kế hoạch gia phụ tá của Hội Maureen và Mike Mansfield. Ông chuyên về những chương trình liên quan tới Trung Hoa, Việt Nam và Biển Đông.

 

 

 

 

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

   
   

 

 

 


Hiệp Hội Dân Chủ Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục