DC&PT - Thời Sự 2011

 

 

Vài mảng tối trong di sản Vơ Văn Kiệt

 

Phạm Hồng Sơn

 

Như một tất yếu, đă là lănh đạo cộng sản cao cấp th́ gần như không có khiếm khuyết kể cả đức độ hay tài năng. Đó thường là sự đánh giá chính thống (thuộc nhà nước, các thành phần có cảm t́nh với nhà nước) trong các chế độ cộng sản. Nhưng đối với cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt, một lănh đạo nổi bật trong thời kỳ “đổi mới” của Việt Nam, sự đánh giá một chiều kiểu đó dường như không chỉ giới hạn ở các cơ quan chính thống, quan điểm chính thống. Thiển nghĩ, mọi sự thiên lệch (dù ở phía nào) trong tư duy, đánh giá đều không có lợi cho tiến bộ. Việc nhận biết để thoát được xu hướng tư duy, đánh giá có hại đó là rất cần thiết, nhất là trong thời điểm hiện tại khi Việt Nam đang phải đau đớn chứng kiến những hậu quả hết sức tai hại, nan giải từ các ngộ nhận lịch sử (“Nước ta có vinh dự lớn là một tiền đồn của phe xă hội chủ nghĩa”[1], “Việt Nam-Trung Hoa vừa là đồng chí vừa là anh em”[2], v.v.). Bài viết sau đây nhằm mang lại một số cân bằng cho những đánh giá một chiều về di sản Vơ Văn Kiệt đă xuất hiện trên các phương tiện truyền thông gần đây.

 

Báo Người Việt mới đây đă thuật lại một tư liệu của Wikileaks có nói đến cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt. Tư liệu này đưa ra những thông tin phản ánh tầm nh́n, tầm ảnh hưởng của cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt trong việc h́nh thành nhân sự lănh đạo quốc gia nối tiếp sau ông. Trong một trích dẫn, Người Việt viết: ““Một nguồn tin ở đồng bằng sông Cửu Long cho biết, cha của Nguyễn Tấn Dũng tử nạn v́ bị Hoa Kỳ hay quân đội VNCH tấn công ngay giữa lúc đang họp với hai lănh đạo của lực lượng nổi dậy lúc đó là Lê Đức Anh và Vơ Văn Kiệt.”

 

Công điện giải thích:

 

“Vẫn theo nguồn tin này, cả Lê Đức Anh và Vơ Văn Kiệt tin rằng họ nợ Dũng một món ‘ân oán’, và có bổn phận phải đền bù cho Dũng.

 

Đó là lư do tại sao, dù có lập trường đối nghịch nhau, cả hai, Lê Đức Anh thuộc thành phần bảo thủ, từng giữ chức chủ tịch nước từ năm 1992 đến 1997, và sau khi về hưu vẫn có rất nhiều thế lực; và Vơ Văn Kiệt, cố Thủ Tướng và là nhân vật có khuynh hướng cải tổ nặng kư nhất, đều cùng tiếp tay hỗ trợ cho sự nghiệp chính trị của Dũng.”

 

Những thông tin kể trên của Người Việt (thuật lại Wikileaks), dù chưa thể khẳng định hay bác bỏ, làm liên tưởng ngay đến câu chuyện cổ được học giả Phan Kế Bính chép lại trong tác phẩm Việt Nam Phong tục, xuất bản lần đầu năm 1915: “Quản trọng thuở hàn vi cùng với Bảo Thúc đi buôn, cứ chia lời th́ Quản Trọng chiếm lấy phần hơn, vậy mà Bảo Thúc cũng không chê Quản Trọng là tham, v́ biết Quản Trọng nghèo hơn. Đến khi Quản Trọng gặp nạn Công-Tử Cổ, Bảo Thúc cố sức giúp thoát nạn, lại dâng lên vua Tề Hoàn công để vua dùng làm tướng, mà ḿnh lại chịu ở hàng dưới, Bảo Thúc cũng không lấy thế làm hiềm. Về sau Quản Trọng sắp mất, vua hỏi ai thay được ngôi ḿnh, th́ Quản Trọng tiến cử người khác, mà bác Bảo Thúc đi không tiến, Bảo Thúc lại càng phục chớ không dám giận. Ấy là v́ Bảo Thúc biết cái tài Quản Trọng hơn ḿnh nhiều, mà Quản Trọng th́ một ḷng v́ nước, coi việc nước trọng hơn t́nh riêng anh em, cho nên Bảo Thúc càng sợ bụng công b́nh của Quản Trọng, mà Quản Trọng cũng càng phục cái lượng to của Bảo Thúc.”[3]

 

C̣n đây là một thông tin khác cũng liên quan tới cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt. Đó là vụ án “cố ư làm lộ bí mật nhà nước” xảy ra năm 1995 khi ông Vơ Văn Kiệt đương giữ chức Thủ tướng, trong đó tài liệu được coi là “bí mật nhà nước” là bức thư của đương kim Thủ tướng Vơ Văn Kiệt gửi cho Bộ Chính trị đề ngày 09/08/1995. Nhưng, xét từ h́nh thức đến nội dung, bức thư đó không thuộc qui định tài liệu Tối mật của các qui phạm pháp luật đương thời (Pháp lệnh về Bảo vệ bí mật Nhà nước, Qui chế Bảo vệ bí mật Nhà nước ban hành kèm theo Nghị định 84/HĐBT ra ngày 9/3/1992). Bức thư vừa kể c̣n được phổ biến khá rộng răi trong dân chúng vào trước khi xảy ra vụ án và chính ông Hoàng Hữu Nhân, cựu Bí thư thành ủy Hải Pḥng, một cán bộ cộng sản lăo thành, đă viết lên bản sao của bức thư đó rằng: “Chẳng có ǵ đáng gọi là “bí mật quốc gia”. Không đăng báo, phát thanh là một thiếu sót.” Những “bị cáo” nạn nhân trong vụ án đó là ông Lê Hồng Hà, Đại tá công an về hưu, ông Nguyễn Kiến Giang, cựu Phó giám đốc Nhà xuất bản Sự thật và ông Nguyễn Xuân Tụ (tức Hà Sĩ Phu), Phó tiến sỹ sinh học, cựu Phó giám đốc Phân viện Khoa học Việt Nam tại Đà Lạt. Cả ba người đều bị kết tội với các án tù dài ngắn khác nhau v́ bị cáo buộc rằng đă “cố ư làm lộ bí mật nhà nước” là bức thư kể trên. Vụ án đă gây nên nhiều bất b́nh, phẫn nộ nơi dư luận trong, ngoài nước. Nhiều cán bộ cộng sản lăo thành cũng đă lên tiếng bênh vực hay vận động để ủng hộ các bị cáo. Nhưng đương kim Thủ tướng Vơ Văn Kiệt hoàn toàn im lặng. Bản thân ông Lê Hồng Hà, vào tháng 01/1998, sau khi ra tù, đă có đơn thư khiếu nại gửi tới các cơ quan tư pháp, ṭa án và đồng kính gửi tới chính cá nhân cựu Thủ tướng Vơ Văn Kiệt (lúc đó đang giữ chức Cố vấn Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCS VN)) để đ̣i hỏi minh oan. Nhưng phản hồi cho lá đơn đó vẫn là sự im lặng, của những nơi, những cá nhân được gửi, từ đó cho tới tận hôm nay.

 

Vụ án vừa kể cũng làm gợi lại một câu chuyện khác được ghi ở ngay trong lịch sử Việt Nam cận đại. Quan Phụ chánh Đại thần Ngô Đ́nh Khả của triều Nguyễn, năm 1907, lúc ông đương kim phụ chánh tại triều; vua Thành Thái có hành vi chống Pháp nên bị thực dân bày tṛ các đại thần triều đ́nh kí thỉnh nguyện thư yêu cầu viện Cơ mật và Pháp truất quyền và đày vua Thành Thái sang Châu Phi, lấy cớ nhà vua bị bệnh tâm thần. Lúc đó tại triều, hầu hết các đại thần đều kư vào thỉnh nguyện thư đó. Riêng Ngô Đ́nh Khả đứng lên phản đối, rồi sau đó bị giáng chức, cho về hưu trí không có hưu bổng. Năm 1913, Thượng thư Bộ công đương nhiệm Nguyễn Hữu Bài cũng phản đối việc Khâm sứ Mahé cho khai quật mả vua Tự Đức để vơ vét châu báu. Nhân dân sau đó đă ghi lại khí tiết hai vị quan vừa kể bằng câu ngạn ngữ: ”Đày vua không Khả, đào mả không Bài[4]. C̣n chuyện sỹ phu thời phong kiến treo áo từ quan, rũ bỏ danh hoa, phú quí của triều chính thối nát để về quê sống đời bần đạo là những chuyện có nhiều trong lịch sử, không thể kể xiết.

 

Cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt c̣n chính là người đă hạ bút kư vào một văn bản hết sức phản dân chủ: Nghị định 31/CP ban hành ngày 14/04/1997 cho phép giam giữ công dân ngay tại gia đ́nh (quản chế tại địa phương) mà không cần xét xử, mở đường dễ dàng hơn cho những đợt trấn áp sau đó của ĐCS VN đối với những người thể hiện công khai chính kiến khác biệt. Có thể có người cho rằng cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt chỉ là người phải chấp hành kỷ luật đảng hay nguyên tắc “tập trung dân chủ” của ĐCS VN khi hạ bút kư vào văn bản phản dân chủ đó. Nhưng nếu vậy, ai có thể trả lời được cho câu hỏi: trách nhiệm cá nhân, nhân cách cá nhân của một con người ở đâu?

 

Tuy nhiên, cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt là một lănh đạo cộng sản Việt Nam vào hàng cao cấp nhất khi về hưu đă biểu lộ một số tiến bộ vượt hẳn lên so với bản thân ông trước đó và đảng của ông. Ông đă dám bày tỏ công khai những quan điểm khác với đường lối chung của ĐCS VN về một số vấn đề như cách nh́n nhận về chế độ Việt Nam Cộng ḥa hay người có chính kiến khác biệt. Hoặc ngay khi đương chức ông đă quan tâm, trân trọng, lắng nghe một số trí thức, văn nghệ sỹ, kể cả những người đă ở “phía bên kia”, hoặc ông đă góp phần đưa đến những quốc sách kinh tế thuận lợi cho tiến bộ xă hội. Thậm chí có thể, như một số người đánh giá, ông là một lănh đạo cộng sản “đă để lại nhiều dấu ấn trên khắp miền đất nước”, khi “mất đi th́ bỗng để lại một khoảng trống mênh mông”. Nhưng, nếu chỉ đánh giá một chiều ưu điểm hay ca ngợi cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt như một lănh đạo mẫu mực của cải cách, của nhân phẩm, dù chỉ với dụng tâm làm chỗ dựa cho những vận động cải cách khác, th́ không chỉ gây ngộ nhận cho dư luận mà c̣n rất dễ mắc ngay phải những rào cản tiến bộ mà những kẻ cầm quyền độc tài luôn muốn tạo ra hay những kẻ láu cá, cơ hội rất thích bám vào. V́ sự im lặng trước bất công để bảo thân, hưởng lợi khi đương quyền sẽ rất ung dung khi nghĩ rằng dư luận vẫn trông ngóng một sự nhẫn nhục thâm sâu để chờ thời. Những kiểu lên tiếng nửa vời khi lợi lộc đă tràn đầy lúc hưu trí sẽ rất tự đắc khi tin rằng dư luận không thể phân biệt được với những thức tỉnh lương tâm thực sự vào lúc cuối đời. Cũng không phải ngẫu nhiên mà truyền thông nhà nước hiện nay vẫn dành nhiều nguồn lực để tô điểm cho h́nh ảnh của cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt, vẫn có nhiều sách tôn vinh công lao bác “Sáu Dân” được xuất bản. Nhưng nếu cũng chỉ nghe, xem và đọc những ǵ do truyền thông nhà nước nói đến th́ khó có thể tin rằng trên đời này c̣n có những lănh đạo cộng sản khác có những cái tên như Trần Xuân Bách, Hoàng Minh Chính, Trần Độ hay Nguyễn Hộ.

 

Tuy vậy, sẽ là không tưởng nếu đ̣i hỏi một người, đă đi theo cộng sản từ nhỏ rồi lại phấn đấu tới hàng ngũ lănh đạo cao nhất trong đảng cộng sản, phải biết đến những thiết chế dân chủ có khả năng kiềm chế quyền lực, có sức mạnh làm chùn mọi ư đồ thâu tóm quyền lực hay phải có những ư tưởng, những hành động cải cách bài bản và rơ ràng theo mô h́nh dân chủ. Nhưng, người cộng sản hay bất kỳ con người nào khác, dù chưa biết ǵ về dân chủ, cũng vẫn có thể góp phần duy tŕ hay đặt lại được những nền móng cơ bản cho một xă hội tử tế hay một xă hội dân chủ trong tương lai. Đó là tập quán không im lặng trước bất công, trước cái ác và ư thức trách nhiệm xă hội - biết đặt công lợi hơn tư lợi, dám đặt t́nh chung với nước lên trên t́nh riêng với gia tộc, bạn hữu, đảng phái ngay khi cần và lúc bản thân con người có khả năng gây ảnh hưởng nhất. Bảo Thúc, Quản Trọng, Ngô Đ́nh Khả, Nguyễn Hữu Bài đă là những người như thế dù họ không phải là những người thuộc thời đại dân chủ hay cộng ḥa. Đáng tiếc, trong di sản của Vơ Văn Kiệt không có những mảng sáng như thế. Có thể việc đánh giá này là quá khắt khe trong bối cảnh khắc nghiệt của chính thể Việt Nam dưới sự thống trị độc tôn của đảng cộng sản. Nhưng người xưa đă nói: Nước loạn mới biết tôi trung.

 

Tuy thế, cũng cần phải nhận thấy các mảng tối trong di sản Vơ Văn Kiệt nói đến ở đây (đặt t́nh riêng với đảng, với đồng đội, thân hữu lên trên t́nh chung với tổ quốc, dân tộc, xă hội; im lặng làm ngơ hay tiếp tay cho sai trái, bất công khi đương chức) không phải là cá biệt trong hệ thống chính trị (cộng sản) ở Việt Nam (cũng như ở các nước cộng sản khác). Có những lănh đạo cộng sản cao cấp khác, được Nhà nước đánh giá “vĩ đại” hơn cố Thủ tướng Vơ Văn Kiệt rất nhiều, nhưng những mảng tối tương tự trong di sản của họ c̣n tệ hơn nữa. Vậy phải chăng chế độ chính trị do những người cộng sản dựng nên đă không chỉ ḱm hăm, gây hại cho tiến bộ chung của dân tộc, nhân loại mà c̣n cầm tù, hủy hoại cả nhân cách, tài năng của những cá nhân lănh đạo cộng sản tử tế nhất? Vấn đề này xin được bàn ở một dịp khác.

 


 

[1] Trích lời phát biểu của Hồ Chí Minh tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng ḥa, khóa III, 1965. Hồ Chí Minh, Về giáo dục thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà nội, 1980. Tr.370.

[2] Quan điểm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ Việt Nam-Trung Quốc: “Việt Nam-Trung Hoa vừa là đồng chí, vừa là anh em”

[3] Phan Kế Bính, Việt Nam Phong Tục, Nxb Bút Việt, 02/1975, Tr. 245-246.

[4] Nguyễn Q.Thắng, Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Văn Hóa, 1997, Tr.1216; Tiểu sử Quận Công Phước Môn Nguyễn Hữu Bài 1863-1935

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

   
   

 

 

 


Hiệp Hội Dân Chủ Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục