DC&PT - Thời Sự 2011

 

 

Nói và làm: Khi “hoa hồng” và “quan hệ” chi phối đầu tư

 

Lê Khắc

 

 (VEF.VN) – Việt Nam đang cố gắng xây dựng một môi trường đầu tư minh bạch để tạo sân chơi b́nh đẳng cho mọi doanh nghiệp. Nhưng dường như càng cải cách, càng “mất điểm” và chi phí bôi trơn vẫn tiếp tục là “ác mộng” của các nhà đầu tư.

Thủ tướng Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Kế hoạch Đầu tư sớm hoàn thiện đề án về cải cách thể chế để tŕnh Chính phủ xem xét trước khi ban hành và thực hiện. Đây được xem là một động thái quan trọng trong quá tŕnh cải cách nhằm xóa dần h́nh ảnh môi trường đầu tư méo mó bởi những "chi phí gầm bàn" (undertable money) và các các mối quan hệ gia đ́nh rối rắm chi phối.

Không chỉ kêu gọi, yêu cầu mà Chính phủ và những người đứng đầu đă rất lo lắng và trực tiếp vào cuộc để đẩy mạnh quá tŕnh cải cách của Việt Nam nhằm đạt được một trong hững mục tiêu quan trọng nhất là nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, môi trường kinh doanh.

Trớ trêu thay, trong khi Chính phủ luôn luôn hô hào cải cách và đổi mới th́ khảo sát mới đây của Pḥng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) từ hàng ngàn doanh nghiệp về chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh th́ t́nh minh bạch lại tụt hạng. Đây là năm thứ hai liên tiếp tiếu chí này bị mất điểm. Hơn nữa, không chỉ những tỉnh nhỏ, kinh tế chậm phát triển mà ngay những "ông lớn", nhưng nơi phát triển kinh tế mạnh và từng được ghi nhận là điển h́nh về cải cách và đột phá nay cũng bị mất điểm về tính minh bạch.

Và như một hệ quả tất yếu, các DN ngày càng kêu ca nhiều v́ khó khăn trong việc tiếp cận với các thông tin về chính sách, quy hoạch, khó tiếp cận với các nguồn lực và cơ hội làm ăn với nhà nước. Để tồn tại, các DN phải sử dụng các quan hệ nhiều hơn và chi phí bôi trơn nhiều hơn. Thậm chí, ngay cả khu vực FDI mà Việt Nam luôn nỗ lực để thu hút đầu tư và đề ra nhiều chính sách ưu đăi cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về chi phí "bôi trơn" và kiểu làm ăn bằng "quan hệ" ở Việt Nam.

http://vef.vn/assets/Uploads/STthuhutFDI28.3.2.jpg

Các nhà đầu tư luôn mong mỏi một môi trường minh bạch để yên tâm sản xuất kinh doanh. Ảnh minh họa: tiengiang.gov.vn

Tiến sĩ Edmund Malesky, trưởng nhóm nghiên cứu PCI, đại diện USAID nhấn mạnh, không chỉ với doanh nghiệp trong nước, các nhà đầu tư nước ngoài cũng than phiền cho rằng, chi phí không chính thức là vấn đề nghiêm trọng ở Việt Nam. 20% doanh nghiệp FDI đă phải trả khoản phí này khi đăng kư kinh doanh. 40% doanh nghiệp phải chi hoa hồng khi đấu thầu, mua sắm công. 70% doanh nghiệp FDI phải tốn kém cho khoản bôi trơn để thông quan hàng hóa nhanh hơn.

Bà Virginia Foot, đại diện Pḥng Thương mại Mỹ tại Việt Nam chia sẻ rằng nhiều DN Mỹ đă tới t́m hiểu cơ hội đầu tư nhưng đành "một đi không trở lại". Bà Foot cũng thẳng thắn khuyên Việt Nam đă mở cửa th́ phải dẹp lộn xộn trong nhà th́ người ngoài mới dám vào.

Nghịch lư là, các bộ ngành trung ương c̣n từ bỏ các quyền lợi để phân cấp mạnh hơn về các địa phương; chấp nhận cải cách mạnh mẽ theo các tiêu chuẩn của hội nhập th́ dường như các địa phương khi có thêm quyền  lực th́ sự cải cách càng chậm lại. Có vẻ như nhiều tỉnh thành đă "chán" cải cách và không c̣n quan tâm đến các chri số minh bạch hay ư kiến của DN về đ̣i hỏi đổi mới và minh bạch hơn.

Có một sự khôi hài gần như đang "trêu ngươi" chúng ta là dường như càng kêu gọi và càng nỗ lực th́ tính minh bạch lại càng giảm. Bởi v́ càng làm càng khó, càng cải cách càng mất điểm. Báo cáo và kết quả rất tốt nhưng DN vẫn ngày càng khó khăn trong kinh doanh và tốn kém hơn v́ môi trường kinh doanh kém minh bạch.

Và như một lẽ tất nhiên khi nói không đi đôi với làm, thực tế không như báo cáo th́ các DN ngày càng mất niềm tin vào sự điều hành và lời hứa của chính quyền. Họ buộc phải t́m mọi cách để bảo toàn và chăm lo cho lợi ích của riêng ḿnh. Các quan hệ và chi phí ngày càng được sử dụng nhu một công cụ hữu hiệu để đạt được hiệu quả khiến cho t́nh h́nh thêm rối ren.

Các DN Singapore mới đây cũng than phiền rằng luật của Việt Nam có trăm ngàn cách hiểu. Mỗi bộ, ngành, địa phương lại có thể tự diễn giải theo cách khác nhau để "đối xử" với DN. Chính v́ vậy, mong mỏi lớn nhất của DN chính là sự minh bạch từ trung ương tới địa phương nhằm tạo sân chơi b́nh đẳng.

Để cưu văn t́nh h́nh, cải cách có hiệu quả thực tế, để tính minh bạch thực sự thực thi th́ mọi cải cách phải triệt để hơn và thực tế hơn. Nói phải đi đôi với làm; báo cáo hay nhưng thực tế phải tương xứng và quan trọng nhất phải có sự kiểm tra, giám sát và hậu kiểm một cách mạnh mẽ và... minh bạch.

 

Trích: Diễn đàn Kinh tế VN 28.3

 

 

 

 

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

   
   

 

 

 


Hiệp Hội Dân Chủ Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục