DC&PT - Thời Sự 2011

 

 

 

Nh́n li Phong trào Biu t́nh Hè 2011

 

Quốc Phương

 

Phong trào biểu t́nh mùa Hè 2011 thu hút sự tham gia của nhiều giới và tầng lớp nhân dân, trong đó có thanh niên.

Theo dơi 11 cuộc biểu t́nh diễn ra ở Hà Nội, trung tâm của cả nước trong ṿng gần ba tháng Hè liền, từ Chủ Nhật 5/6 tới Chủ Nhật 21/8/2011, có thể đánh giá đây là một trong những phong trào chính trị - xă hội nổi bật ở Việt Nam trong thời gian gần đây.

Phong trào biểu t́nh Mùa Hè 2011 có những sắc thái mới, mà việc nh́n nhận có lẽ không nên chỉ giới hạn ở gọi đó là chuỗi các cuộc biểu t́nh, dù như thế không hẳn là sai, hay đó là sự tụ tập đông người, như cách gọi có phần làm giảm giá trị và có thể có dụng ư của Chính quyền.

Phong trào chính trị - xă hội mùa Hè năm 2011 được châm ng̣i bởi cuộc biểu t́nh, phản đối Trung Quốc có hành vi xâm phạm toàn vẹn lănh lănh thổ của Việt Nam, trên biển Đông, sau các sự kiệnBấm tàu Trung Quốc cắt cáp, tấn công và đe dọa tàu dân sự Việt Nam hôm 20/6/2011 tại vùng biển mà Việt Nam tuyên bố thực thi chủ quyền và quyền chủ quyền lâu nay của ḿnh.

Cuộc biểu t́nh kép vốn nổ ra ngày Chủ Nhật, Bấm 05/6/2011 ở hai trung tâm chính trị và kinh tế hàng đầu của cả nước là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đă trở thành điểm khởi phát mà lúc đầu khó ai có thể h́nh dung về quy mô cuối cùng của nó.

Từ sau Chủ Nhật của tuần lễ xuống đường đầu tiên, phong trào biểu t́nh đă chủ yếu diễn ra với các cuộc tuần hành có số đông tham gia tại các khu phố trung tâm Thủ đô Hà Nội, nơi tọa lạc của nhiều cơ quan bộ máy đầu năo trung ương của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

Qua hơn 11 tuần biểu t́nh của phong trào, có thể tạm rút ra một số nhận xét về tính chất, đặc điểm của các cuộc biểu t́nh và cách thức, thái độ, ứng xử của các bên trong cuộc liên quan là người biểu t́nh và chính quyền như sau.

Kỷ lục hy hữu

 

Người biểu t́nh có nhiều cách thức sáng tạo để diễn đạt các thông điệp của ḿnh.

Trước hết, các cuộc biểu t́nh có vẻ đă lập một kỷ lục đặc biệt hy hữu khi diễn ra liên tục trong suốt hơn 11 tuần lễ (nếu tính cả một lần tập hợp giao lưu tại một địa điểm được hẹn trước mà có thể coi là “Bấm biểu t́nh ngồi”) mà hầu như không hề gián đoạn, dù gặp can thiệp của Chính quyền.

Địa điểm xuống đường của đa số các cuộc biểu t́nh, tuần hành là hết sức đắc địa hay nhạy cảm, khi công khai diễn ra ở ngay trái tim của cả nước, Thủ đô Hà Nội, nơi tọa lạc của các cơ quan đầu năo của Chính quyền, do đó dễ dàng thu hút sự chú ư của dư luận trong nước và Bấm quốc tế.

Thời điểm Phong trào biểu t́nh diễn ra trùng với lúc một số cơ quan quyền lực của Chính quyền đang trên đường h́nh thành hoặc chuẩn bị vận hành như ngay trước khi Chính phủ tŕnh Quốc hội thông qua danh sách đề cử nội các và Quốc hội khóa 13 bước vào kỳ họp đầu tiên.

"Dạng thức không tổ chức như vậy có thể chính lại là một h́nh thức cao cấp của tổ chức, tổ chức mà không tổ chức, không có cơ cấu mà thành cơ cấu."

Đây là thời điểm, nhiều vị trí quyền lực của các nhóm trong Chính quyền, đảng, và Quốc hội, được cho là có thể phải chờ tới phút cuối mới chính thức ổn định, định vị, và nhiều quyết định chính sách, chiến lược đối nội, đối ngoại có thể phải chờ thống nhất thêm, kể cả trong quan hệ với Trung Quốc hoặc theo dơi t́nh h́nh phong trào Bấm Mùa Xuân Ả-rập...

Phong trào biểu t́nh diễn ra có tính tổ chức khá cao, mặc dù luôn được một số người trong cuộc tự nhận là các sự kiện riêng lẻ, tự phát, tự động tập hợp, không có sự dẫn dắt, lănh đạo, định hướng, không có sự tổ chức, kết nối của bất cứ ai.

Dạng thức không tổ chức như vậy có thể chính lại là một h́nh thức cao cấp của tổ chức (tổ chức mà không tổ chức, không có cơ cấu mà thành cơ cấu).

Nhưng nh́n sâu hơn, có thể thấy các thành viên tham gia được tập hợp từ dạng các cá nhân đơn lẻ, cho tới các nhóm nhỏ, và vừa trở lên, với những thông điệp khá thống nhất trong sự đa dạng của các thông điệp dùng để thể hiện ư chí, nguyện vọng của người biểu t́nh.

Vai tṛ dẫn dắt

 

Các thông điệp của nhiều cuộc biểu t́nh phản ánh khá rơ ràng những ǵ mà những người tham gia muốn thể hiện.

Dù được thừa nhận hay không, có thể dễ dàng thấy, phong trào có sự ‘Bấm dẫn dắt’ ít nhiều về mặt tinh thần của giới trí thức, nhân sỹ và đặc biệt là sự tham gia tích cực của các công dân thuộc thế hệ cộng đồng mạng Internet, mạng điện thoại di động, nhắn tin, bên cạnh các h́nh thức truyền thống khác như truyền miệng, giao tiếp nhóm nhỏ, giao tiếp cộng đồng, gia đ́nh, liên thế hệ, đồng đẳng v.v…

Sự tham gia của các trí thức, nhân sỹ ở Hà Nội, lúc đầu cũng có ở TP Hồ Chí Minh, càng về sau càng ghi nhiều dấu ấn, với sự xuất hiện cả ở trên đường phố, hay các trang mạng, trang blog cá nhân, phi chính thức, hoặc qua các thông điệp dưới dạng các thư kiến nghị, phản đối, khiếu nại v.v… mà họ thường đứng tên.

Diện tham gia của các trí thức, nhân sỹ cũng rất đa dạng và đáng chú ư. Đa số họ là các nhân sỹ, trí thức có tên tuổi.

"Chính thông tin được giao lưu trên mạng có thể đă đóng vai tṛ nhà tổ chức của các cuộc biểu t́nh tuần hành"

Một số là những nhà cách mạng lăo thành, các tướng lĩnh, sỹ quan trung, cao cấp hưu trí, các Bấm cựu quan chức, viên chức chính phủ trung, cao, cho tới những trí thức có học vị, chức danh giảng dạy cao cấp, như các Giáo sư, Viện sỹ, Tiến sỹ,… đă, đang làm việc trong các ngành giáo dục, nghiên cứu, chính sách v.v… hoặc các cơ quan công quyền trong chính hệ thống quyền lực của Chính quyền, Đảng cộng sản.

Do đó, họ được cho là vẫn c̣n tầm ảnh hưởng và uy tín nhất định với những người đương chức trong bộ máy nhà nước ở Trung ương và Hà Nội hiện nay, mà đa số là lớp con, cháu của họ. Ngoài ra, không thể không kể đến các gương mặt có ảnh hưởng quan trọng khác là giới văn nghệ sỹ, giới chuyên gia, phản biện xă hội độc lập, các nhà hoạt động xă hội, các blogger có tên tuổi, cùng nhiều nhà bất đồng chính kiến, cựu tù nhân chính trị, lương tâm v.v…

Các vị này thường xuyên xuất hiện tại các cuộc biểu t́nh, hoặc tham gia b́nh luận, quan sát, đưa tin, bài, nhận định, phát biểu… về các hoạt động và các sự kiện.

Đặc biệt c̣n có sự tham gia của nhiều quần chúng và các chủ thể xă hội khác, thuộc nhiều tầng lớp dân, đến từ các địa phương, hoàn cảnh, lứa tuổi, nghề nghiệp… khác nhau.

Chẳng hạn như thanh thiếu nhi, học sinh, sinh viên, tiểu thương, doanh nhân, công nhân, nông dân, cựu chiến binh, cán bộ hưu trí, thường dân, dân oan, phụ nữ, phụ lăo, cá nhân hay gia đ́nh, đồng nghiệp hay bạn bè v.v…

Một số thành phần là cán bộ đương chức nhà nước cũng được cho là tham gia hoặc theo dơi, quan sát các sự kiện.

Điển h́nh hiện đại

 

Nhiều người biểu t́nh cho biết họ sẵn sàng xuống đường v́ Tổ Quốc bất cứ khi nào Trung Quốc đe dọa Việt Nam.

Phong trào chính trị - xă hội mùa Hè 2011 tại Việt Nam có thể được xem là một điển h́nh của các trào lưu chính trị của quần chúng trong thời đại hậu công nghiệp và mạng Internet, khi các thông tin mạng được giao tiếp liên cá nhân, giữa các nhóm tham dự, quan sát biểu t́nh, trở thành một thành tố hữu cơ tạo nên cấu kết đặc trưng của cuộc biểu t́nh.

Chính thông tin được giao lưu trên mạng có thể đă đóng vai tṛ nhà tổ chức của các cuộc biểu t́nh tuần hành.

Nó cho người ta biết biểu t́nh ở đâu, lúc nào, tại sao, người tham gia có thể làm ǵ, không làm ǵ, cần lưu ư ǵ, thông điệp ǵ, cách thức ra thông điệp thế nào, gặp trở ngại phải ứng xử ra sao, cần tự giúp đỡ hoặc giúp đỡ thế nào, ai, cái ǵ là trọng tâm của sự kiện biểu t́nh v.v…

Chính mạng thông tin và thông tin mạng, dù dưới dạng các bài blog, các diễn từ, các diễn đàn, các bản scan, các email, thư ngỏ, Bấm kiến nghị, danh sách chữ kư, các b́nh luận, h́nh ảnh Bấm clips video, hoặc âm thanh, hay Bấm h́nh chụp hay tranh vẽ, thậm chí thơ, ca, ḥ, vè, câu đối v.v… đặc biệt là các tin nhắn dưới đủ các dạng, qua Internet, qua điện thoại di động, truyền miệng… đă có thể biến thành nội dung, mà không dừng lại là công cụ giao tiếp, của các hoạt động biểu t́nh, phản đối.

"Các điểm nút có thể thấy như biểu t́nh làm bộc lộ tính thiếu thống nhất, nhất quán trong xử lư của Chính quyền Trung ương và địa phương."

Phong trào Biểu t́nh Hè 2011 có thể đă đồng tâm hóa, nhất thể hóa, thu hút trúng nhiều tâm tư, nguyện vọng, t́nh cảm, quan tâm, lư tưởng và chí hướng của những người tham gia, ủng hộ, hoặc cảm t́nh viên, quan sát biểu t́nh từ xa.

Các nguyên nhân đưa những người biểu t́nh, dù xuống đường, hoặc liên kết trên mạng, trong các nhóm tự h́nh thành, có thể là các nhu cầu được biểu hiện, thể hiện ḷng yêu nước, sự quan tâm tới vận mạng tổ quốc, ḷng mong muốn được thực hiện các quyền cơ bản (như quyền yêu nước, biểu t́nh, quyền thể hiện ư chí, nguyện vọng, quyền tự do ngôn luận, quyền làm chủ đất nước...).

Hoặc đó là nhu cầu giải tỏa các bức xúc trước các vấn nạn, tệ nạn xă hội như thiếu dân chủ, tham nhũng, bất công, bất b́nh với các chính sách, đối sách của chính quyền, kể cả về ngoại giao, quốc pḥng, nhập cư nước ngoài, kinh tế suy giảm, thất nghiệp, đói kém, các oan khiên, bất an, muốn được quyền tự do nhiều hơn, muốn được lắng nghe nhiều hơn, muốn thủ đắc các quyền dân chủ của ḿnh, và thậm chí có thể muốn thách thức ôn ḥa trước quyền lực độc tôn của chính quyền, đảng cầm quyền, v.v…

Tất cả, và có lẽ nhiều hơn thế, có thể đă cùng t́m được các sự kiện của Phong trào Hè 2011 là nơi gặp gỡ, giao lưu, thể hiện của ḿnh.

Cuộc chiến trong cuộc

 

Xe buưt dân sự được chính quyền sử dụng trong một số cuộc can thiệp giải tán biểu t́nh.

Một trong những điểm đáng lưu ư khác của Phong trào Biểu t́nh Hè 2011, dưới h́nh thức tự nhóm và ôn ḥa của nó, chính là tạo ra các t́nh huống mang tính thể nghiệm có lúc lên ngưỡng cao trào, đỉnh điểm và mang đặc thù riêng.

Các điểm nút có thể thấy như biểu t́nh làm bộc lộ tính thiếu thống nhất, nhất quán trong xử lư của Chính quyền Trung ương và địa phương. Đă ít nhất ba lần, các cuộc biểu t́nh của Phong Trào bị chính quyền can thiệp.

Dù các cuộc Bấm can thiệp được cho là Bấm thô bạo, tới mức một số dư luận cho là khó có thể chấp nhận, vi phạm pháp luật, vi hiến, các cuộc biểu t́nh vẫn diễn ra. Chính quyền có lúc tỏ ra muốn dập tắt nó, nhưng lại không thể hoặc không dám dập tắt nó một cách dứt điểm.

Lănh đạo ngành này, cấp này của Chính quyền có vẻ chấp nhận các cuộc biểu t́nh và có phát ngôn “mềm hóa” về nó (như phát ngôn của Bấm Bộ Ngoại giao, của Bấm giám đốc Công An Hà Nội,) trong khi lănh đạo ngành khác, hoặc cấp khác cùng một Chính quyền ấy lại phản đối biểu t́nh, và tỏ ra cứng rắn, Bấm ngăn cấm hoặc sẵn sàng ra tay với nó.

Các loại vũ khí, chiến thuật mà chính quyền mang ra để đối phó với Phong trào Biểu t́nh có vẻ cũng rất đa dạng, quyết liệt. Chúng đi từ nhẹ tới nặng, từ lỏng tới chặt, từ ít quyết liệt đến hết sức quyết liệt, như một số công dân mạng đă liệt kê như: lập sổ đen, theo dơi, chia cắt, bao vây, can thiệp, giải tán, bắt bớ, khủng bố, tống giam...

Bên cạnh đó là các công cụ cứng, mềm hỗ trợ khác, vẫn theo một số b́nh luận mạng, như vận động, tuyên truyền, xâm nhập mạng, phản tuyên truyền, phản biểu t́nh v.v...

Lực lượng áp đảo

 

Ít nhất ba lần lực lượng an ninh, trật tự đă ra tay can thiệp giải tán các cuộc biểu t́nh, tuần hành.

Chính quyền c̣n được cho là đă sử dụng các phương tiện Bấm truyền thông đại chúng áp đảo ở trung ương, cả nước và địa phương và huy động quần chúng phản biểu t́nh, cũng như chỉ đạo sản xuất các chương tŕnh, kế hoạch chi tiết để phản biểu t́nh và chống biểu t́nh.

Hàng loạt các cơ quan, đoàn thể, ngành, ngạch của chính quyền được cho là đă được huy động một cách tổng thể, có kế hoạch, bài bản.

Chẳng hạn đó là các ngành công an, an ninh, nội chính, đảng – đoàn, tuyên giáo, truyền thông, mặt trận tổ quốc, phụ nữ, cựu chiến binh, đoàn thanh niên, hội sinh viên, hội phụ lăo, hưu trí, các cơ quan, đoàn thể chuyên môn khác của chính quyền ở các cấp từ thành phố, quận, huyện, xă, phường.

Nhiều đoàn thể quần chúng, nhân dân địa phương nơi diễn ra các sự kiện hoặc có người tham gia các sự kiện của phong trào v.v… và chưa kể tới các cơ quan bộ ngành ở Trung ương, đă được huy động tạo hiệu quả tổng thể.

"Lo lắng đó có thể có căn nguyên, nhất là trong t́nh h́nh trong nước, cũng như khu vực và quốc tế đang rất “nhạy cảm và nóng” như hiện nay, sau kinh nghiệm của Mùa Xuân Ả-rập..."

Bên phía người biểu t́nh, các cuộc biểu t́nh và người tuần hành đối lại bằng việc các thành viên tham gia, cổ vũ, hay quan sát tuần hành… cố gắng luôn giữ đúng trong phạm vi hiến pháp, pháp luật..

Họ tỏ ra luôn bám vào các quy định, văn bản pháp quy, kể cả các phát ngôn của các quan chức lănh đạo chính quyền; để trên cơ sở đó, thực hiện các quyền cơ bản, trong đó có quyền được biểu t́nh, quyền tự do ngôn luận và các quyền khác như phản biện xă hội, quyền khiếu nại, kiến nghị công dân và tập thể...

Họ cũng sử dụng các phương tiện truyền thông mạng với tầm bao phủ vượt ra khỏi địa điểm các cuộc biểu t́nh tuần hành, để tới với cấp độ toàn quốc và vượt ra khỏi biên giới Việt Nam, tới với môi trường thông tin quốc tế, và toàn cầu.

Các thông điệp của họ sử dụng có vẻ được tự kiểm duyệt sao cho vẫn nêu được những thông tin thể hiện ư chí, nhu cầu, nguyện vọng biểu t́nh, mà vẫn không vi phạm hành lang pháp luật, do đó trở nên khó bắt bẻ, khó đàn áp hay trấn áp hơn.

Quan trọng ra sao

 

Nhiều bậc phụ huynh đă coi các cuộc biểu t́nh có ư nghĩa giáo dục với con cháu của họ.

Chính sự tham gia, vào cuộc của ngành tuyên giáo, truyền thông và hàng loạt các hoạt động của các ngành, các cấp, các đoàn thể của trung ương và địa phương nơi diễn ra các sự kiện biểu t́nh, tuần hành, đă phần nào cho thấy, dù đôi lúc được Chính quyền và truyền thông nhà nước mô tả chỉ là hoạt động của thiểu số, thiếu điển h́nh, thiếu đại diện của “một nhóm người”, “một số phần tử”, các sự kiện đă tỏ ra quan trọng thực sự ra sao với Chính quyền.

Nhiều lực lượng an ninh, công an, trật tự, dân pḥng, quần chúng đă được huy động để giải tán, cản trở các cuộc biểu t́nh, chưa kể các cuộc tổ chức người dân, cán bộ địa phương can thiệp tại gốc nơi cư trú, tạm trú, nguyên quán của nhiều người tham gia, ủng hộ hay thậm chí chỉ quan sát, quan tâm tới phong trào.

Nhiều bài báo, chương tŕnh phát thanh, truyền h́nh, truyền thông mạng của Nhà nước ở Trung ương và Địa phương đă được tổ chức để vừa công kích biểu t́nh, vừa phản tuyên truyền và phản biểu t́nh. Cho tới nay, chưa có dấu hiệu chắc chắn nào cho thấy liệu các chiến dịch này của chính quyền hoàn toàn chấm dứt hay là không.

Một lần nữa câu hỏi đặt ra là nếu các cuộc biểu t́nh là không quan trọng, th́ làm sao Chính quyền lại phải chú ư và huy động lực lượng sâu rộng đến như vậy, nếu như không phải là họ có thể đă có những lo lắng về quy mô lan rộng, hoặc ư nghĩa, tác động sâu xa như nhân tố chính trị - xă hội mới của Phong trào.

Lo lắng đó có thể có căn nguyên, nhất là trong t́nh h́nh trong nước, cũng như khu vực và quốc tế đang rất “nhạy cảm và nóng” như hiện nay, sau kinh nghiệm của Mùa Xuân Ả-rập với Tunisia, Ai Cập, Bahrain, đă lan tới Lybia, cũng như có thể sắp đi tới Syria.

Cách thức kết thúc

 

Hai trí thức, nhân sỹ có mặt tại cuộc 'đối thoại' giữa Chính quyền Hà Nội với công dân.

Phong trào Biểu t́nh Mùa hè năm 2011 được cho là Bấm đă kết thúc, sau nhiều Bấm va chạm, đụng độ, đối đầu giữa hai bên là Chính quyền và người biểu t́nh, từ các mặt ư chí, quyền lợi, nhận thức, cho đến các hành xử cụ thể như trấn áp bằng sức mạnh của chính quyền và xu hướng ôn ḥa, bất bạo động của những người tham gia Biểu t́nh.

Có vẻ như Chính quyền Thành phố Hà Nội đă chịu một số sức ép của Chính quyền Trung ương, đặc biệt khi trong lănh đạo Đảng, Chính quyền được cho là có thể đă so sánh việc phong trào biểu t́nh không diễn ra hoặc không thể diễn ra ở một số địa phương khác, trong khi tại chính Thủ đô lại để “t́nh trạng biểu t́nh” diễn ra quá lâu dài.

Trong t́nh thế ngăn cản, cấm đoán, đàn áp, trấn áp, như đă thử nghiệm tới ít nhất ba lần trong các tháng Bảy và Tám, không xong, Hà Nội cuối cùng quyết định nên có sự nhượng bộ và đối thoại với những người biểu t́nh, hơn là tiếp tục đối đầu cứng rắn với họ, ít ra là về mặt công khai và h́nh thức trong thời điểm hiện tại.

"Và họ thấy đă tới lúc có thể tạm khép lại một giai đoạn, một trang sử và tỏ ra sẵn sàng chủ động đối thoại với Chính quyền, nhất là người đối thoại cao nhất phía bên kia lại trong cương vị Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Thành ủy"

Và có người cho rằng, Hà Nội có thể tính toán rằng nếu làm quá Bấm cứng rắn, có thể Bấm lợi bất cập hại, các bức xúc chính trị - xă hội có thể trở nên khó lường, nếu bùng phát ở quy mô không thể kiểm soát được.

Và chắc Chính quyền Hà Nội cũng như có thể cả Chính quyền Trung ương đều không muốn Thủ Đô trở thành địa điểm bùng phát ấy, vào thời điểm ở kỷ nguyên toàn cầu hóa, dân chủ hóa và thông tin giao tiếp mạng toàn cầu tính bằng phần tử giây và trong lúc nhiều điểm nóng đối nội và thách đố đối ngoại trong t́nh h́nh mới vẫn được cho là những thực tế kề cận.

Bên phía người biểu t́nh, Phong trào Chính trị - Xă hội có vẻ như đă tạm hoàn tất một mô h́nh, một cách thức, thử nghiệm, hay một bước đi… mà dưới h́nh thức lần này là các cuộc biểu t́nh tuần hành xuống đường và trên mạng Internet, đ̣i các quyền cơ bản như quyền yêu nước và bảo vệ tổ quốc, cùng các quyền dân sự khác.

Và có vẻ họ thấy đă tới lúc có thể tạm khép lại một giai đoạn, một trang sử và tỏ ra sẵn sàng chủ động đối thoại với Chính quyền, nhất là người đối thoại cao nhất phía bên kia lại trong cương vị Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Thành ủy, một điều hiếm thấy trong giải quyết tranh chấp giữa chính quyền và dân ở Việt Nam lâu nay.

 

Trích : BBC 4.9

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

   
   

 

 

 


Hiệp Hội Dân Chủ Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục