|
DC&PT - Thời
Sự 2009
Thư tay, tờ giấy có sức nặng
Trần Trọng Thức
Có một loại giấy, tuy
không được dùng làm phương tiện thanh toán nhưng lại có khả năng tạo ra
nhiều của cải tiền bạc và cả thế lực.
Những ai tôn sùng sức nặng
của tờ giấy bạc có lẽ sẽ cảm thấy thất vọng mỗi khi nghĩ đến một loại
giấy khác, tuy không được dùng làm phương tiện thanh toán nhưng lại có
khả năng tạo ra nhiều của cải tiền bạc và cả thế lực - đó là những bức
thư tay. Tuy không in ấn chi li, không
dấu tròn dấu vuông, có khi trên đó chỉ vài dòng viết vội vàng, vậy mà
những bức thư tay lại có sức nặng ngàn cân, nhất là khi được gửi đến đúng
địa chỉ.
Ở nước ta, trong thời kỳ bao
cấp, loại thư tay ấy tuy khá phổ biến, nhưng cũng chỉ nhằm giải quyết
những vướng mắc trong phạm vi các mối quan hệ giữa cơ quan này với cơ
quan khác. Lợi ích cá nhân có dính vào đây cũng chỉ ít thôi, nghĩa là ở
mức độ có thể... thông cảm được.
Từ khi nền kinh tế chuyển đổi
sang cơ chế thị trường, luật pháp đã có phần chặt chẽ, quyền hạn được
phân bổ khá rõ ràng, ý thức về cái chung cái riêng rạch ròi hơn trước,
vậy mà những bức thư tay vẫn còn đất sống, nếu không muốn nói là sống
mạnh.
Thư tay có trọng lượng nhờ
văn phong thường nhẹ nhàng, không nặng phần "can thiệp thô bạo"
và đặc biệt không hề mang tính chất chỉ thị thường có của cấp trên. Thế thì sức nặng những bức thư tay nằm ở đâu? Ở chính
vị trí quyền hành của người viết. Nó sống được do đâu? Chính là do phép
nước chưa nghiêm.
Nguyên giám đốc Sở nhà đất
một thành phố lớn trước đây có lần than phiền rằng, ông ta đã quá mệt mỏi
vì những bức thư tay. Chính vì vậy mà hàng mấy chục lá thư do cấp trên
thân ái gửi đến đều được ông lưu ý cất giữ, vì nghĩ rằng biết đâu sẽ có
lúc cần dùng đến. Bởi trong chừng mực nào đó, tờ giấy với vài dòng chữ
viết vội đôi khi lại có hiệu quả hơn lời bào chữa hùng hồn của luật sư
trong việc làm nhẹ đi phần nào - hoặc tất cả - sai phạm của ông do phải
thỏa mãn yêu cầu các nội dung của những bức thư tay.
Lại có những bức thư tay chỉ mang tính chất... tình
cảm cá nhân. Tuy nhiên, một cán bộ dưới
quyền làm sao có thể từ chối khi nhận bức thư tay từ người có quyền quyết
định số phận của mình, được viết với lời lẽ ngọt ngào rằng "Mong anh
xem con tôi cũng như con anh, để hết lòng hỗ trợ cho sự nghiệp của
cháu". Sự nghiệp đó có khi là một gói thầu xây dựng, một hợp đồng
khai thác tài nguyên hay một thương vụ béo bở...
Cũng có những bức thư tay làm
sai phạm chính sách của nhà nước ở qui mô lớn. Một quan chức, nguyên là
thứ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường, đã có lần than vãn rằng, nhiều địa
phương gặp khó khăn trong việc thu hồi đất đai cấp sai qui định, lý do là
phải chịu áp lực từ những bức thư tay can thiệp của các cơ quan cấp trên.
Luật sư Trần Hữu Huỳnh,
Trưởng ban Pháp chế - Phòng Thương mại và Công nghiệp VN, đã rất tinh tế
khi nhận xét rằng, thư tay có ba loại khác nhau: từ dưới lên, từ trên
xuống và thư tay hàng ngang. Theo ông, thư tay từ dưới lên sẽ làm mất đi cơ
hội của người khác, thậm chí có thể khiến cấp trên đánh giá sai đối tượng
và có những quyết định không đúng. Thư
tay từ trên xuống nguy hiểm hơn bởi đây bỗng trở thành mệnh lệnh bất
thành văn, gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm trạng người nhận thư. Đặc biệt, nhiều
trường hợp cấp dưới đã bỏ qua những quy trình, thủ tục hành chính để thực
hiện thư tay của cấp trên khiến hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Thư tay đi
ngang thì lại hình thành câu chuyện "có vay, có trả".
Sự dính dáng tiêu cực của
không ít quan chức Nhà nước trong các vụ án gần đây lại một lần nữa báo
động về mức độ nguy hại của thư tay. Chẳng hạn trong vụ tham nhũng hơn 14
tỷ đồng bằng cách nâng giá thành in niên giám điện thoại và các ấn phẩm
khác của một số bưu điện tỉnh thành phía Bắc, cơ quan điều tra đã thu giữ
nhiều thư tay môi giới làm ăn của các quan chức nhà nước.
Thư tay ban đầu chỉ là kẽ hở
của pháp luật nhưng rồi sau đó trở thành một vũ khí sắc bén trong các mối
quan hệ làm ăn. Nói không quá đáng, trong một số trường hợp thư tay còn
là lợi thế kinh doanh của không ít đại gia, qua đó họ trở thành những
doanh nhân thành công mà không cần đến tài năng.
Có lẽ ai cũng dễ thấy thư tay
là thứ vô trách nhiệm với luật pháp, vậy mà nó vẫn tồn tại một cách bình
thường trong một xã hội pháp trị, vượt lên những qui định bảo vệ tính
công bằng xã hội.
Trong nhiều trường hợp, thư
tay được xem là dấu hiệu vi phạm luật pháp, thế nhưng đến nay luật pháp
của chúng ta cũng chưa có điều khoản nào... cấm ai đó viết thư tay. Chính
phủ đã từng ra nhiều chỉ thị loại bỏ nhiều loại giấy tờ, nhưng không thấy
đề cập đến việc loại bỏ thư tay, mặc dù có những bức thư tay là thủ phạm
làm mờ nhạt cố gắng của chính phủ về cải tổ hành chính.
Mong sao Chính phủ sớm có một
văn bản pháp qui để vô hiệu hóa sức nặng của những bức thư tay.
Trích: Tuần Việt Nam
14.12
Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát
triển điện tử:
www.dcpt.org
hay www.dcvapt.net
|
Trở về Mục Lục