|
DC&PT - Thời
Sự 2009
Doanh nghiệp Nhà nước:
Lương chủ tịch, tổng giám đốc cao hay thấp? - Bài 2:
Lỗ dài, lương vẫn hàng tỷ đồng/năm
>>
Lương hay lậu ?
TP
- Qua 17 năm, kể từ ngày thành lập (từ năm 1991), Jestar Pacific Airlines
(JP) chưa năm nào có lãi. Năm 2008, con số lỗ ở mức kỷ lục là 546 tỷ đồng.
Tuy nhiên, cũng trong năm này, các lãnh đạo người Việt trong Cty nhận
lương mỗi người hàng tỷ đồng.
Còn
một phó tổng giám đốc người nước ngoài nhận mức lương khủng tới trên 5 tỷ
đồng.
|
|
|
17 năm qua, JP thua lỗ
nhưng lãnh đạo Cty hưởng lương kỷ lục. Ảnh: Bảo Khánh
|
Lỗ triền miên
Cty
JP có vốn góp của bốn cổ đông. Cơ cấu vốn góp đến 31-12-2008 là: Tổng Cty
Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) góp 490 tỷ đồng (chiếm 76%), Qantas Asia
Investment Company (Hàng không Úc) góp 116 tỷ đồng (chiếm 18%), Tổng Cty
Du lịch Sài Gòn góp 40 tỷ (chiếm 6%), ông Lương Hoài Nam, Tổng giám đốc
(nay đã nghỉ) mua lại cổ phiếu của một cổ đông 200 triệu đồng (chiếm
0,04%).
Điều đáng buồn là 17 năm qua, từ khi thành lập đến nay (từ
1991 đến 2008), chưa năm nào doanh nghiệp này có lãi. Năm 2008 con số lỗ ở
mức kỷ lục là 546 tỷ đồng, lỗ lũy kế đến 31-12-2008 là 1.137 tỷ đồng, vốn
chủ sở hữu đến 31-12-2008 đã âm 121 tỷ đồng.
Nguyên
nhân thua lỗ chính của Jestar Pacific Airlines trong năm 2008 là tham gia
nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro xăng dầu (hedging). Theo báo cáo của SCIC,
năm 2008 HĐQT JP chưa có kinh nghiệm và cũng chưa biết rõ về nghiệp vụ
hedging này.
Tuy
nhiên, theo đề xuất của Ban điều hành, đầu năm 2008, HĐQT công ty này đã
họp thống nhất chủ trương thực hiện nghiệp vụ này và giao nhiệm vụ cho
“phó tổng phụ trách tài chính và phó tổng phụ trách kinh doanh đồng chấp
thuận việc hedging đối với ít nhất 15% tổng nhu cầu nhiên liệu kế hoạch sử
dụng cho năm 2008”.
Có
chủ trương của HĐQT, nhưng trong quá trình thực hiện hai phó tổng giám đốc
này đã không tuân thủ tuyệt đối các nguyên tắc thực hiện và báo cáo với
HĐQT, Ban điều hành như quy định trong việc đặt giá phòng ngừa rủi ro giá
xăng dầu. Họ đã thực hiện theo hợp đồng với số lượng lớn và thời gian dài
từ tháng 7-2008 đến tận tháng 5-2009.
Trong
thời điểm giá xăng dầu có nhiều biến động xấu, phức tạp, đến tháng 5-2009
giá xăng dầu đã giảm sâu, nên chỉ vì tham gia nghiệp vụ này mà JP đã thua
lỗ khoảng 31,2 triệu USD (trong đó năm 2008 lỗ 8,9 triệu USD, từ tháng 1
đến tháng 5-2009 dự kiến lỗ 22,5 triệu USD).
Kiểm
toán Nhà nước cho rằng, Ban điều hành Jestar Pacific Airlines đã không
tuân thủ các nguyên tắc chỉ đạo, hướng dẫn của HĐQT và chính HĐQT cũng
chưa kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc triển khai nghiệp vụ này dẫn đến tổn
thất lớn về tài chính cho công ty.
Lương
cao nhất: trên 5 tỷ đồng/năm
Thua lỗ lớn và triền miên như vậy, nhưng nhìn vào bảng lương
của Ban lãnh đạo JP, những người làm công ăn lương giật mình. Nếu như năm
2007, lương của Chủ tịch HĐQT Cty chỉ 360 triệu đồng thì năm 2008 tăng vọt
lên 986 triệu đồng.
Năm 2007, Tổng Giám đốc Cty nhận mức lương khá khiêm tốn là
444 triệu, thì một năm sau mức lương của ông này đã đại nhảy vọt lên hơn
2,2 tỷ đồng. Lương của hai phó tổng giám đốc người Việt cũng đều gần tỷ đồng/năm.
Còn hai phó tổng giám đốc người nước ngoài thì lương và thu nhập ở mức
không tưởng, 3- 5 tỷ đồng/năm.
|
Bảng lương năm 2008 của lãnh đạo JP người nước ngoài
Phó
Tổng giám đốc Daniela: 5,1 tỷ đồng (lương và thu nhập khác)
Phó
Tổng giám đốc Tristan Freeman: 3,3 tỷ đồng (lương và thu nhập khác của
10 tháng năm 2008)
|
Không thể lý giải nổi một doanh nghiệp làm ăn thua lỗ triền
miên nhưng lương của lãnh đạo Cty lại tăng chóng mặt. Một lãnh đạo tập
đoàn kinh tế nhà nước bình phẩm:
“Đây
là điều không thể chấp nhận được. Doanh nghiệp Nhà nước thua lỗ hai năm
liền là giám đốc điều hành đã bị mất chức, trong khi ở đây doanh nghiệp lỗ
nhưng lãnh đạo vẫn nhận lương cao ngất trời”.
Kiểm
toán Nhà nước yêu cầu SCIC kiểm tra làm rõ trách nhiệm cá nhân và tập thể
của Ban lãnh đạo tại Jestar Pacific Airlines trong việc thực hiện nghiệp
vụ phòng ngừa rủi ro xăng dầu năm 2008, gây thiệt hại hơn 31 triệu USD
(tương đương 525 tỷ đồng). SCIC phải xem xét lại việc chi trả quỹ tiền
lương cho thành viên HĐQT, Ban điều hành tại Jestar Pacific Airlines từ
năm 2007 đến nay.
Tuy
nhiên, trao đổi với Tiền Phong, bà Tống Thị Minh, Vụ trưởng Vụ
Lao động-Tiền lương (Bộ LĐTB&XH) cho biết: Theo quy định, với công ty
cổ phần quỹ tiền lương do đại hội cổ đông quyết định, còn việc trả lương
cho lãnh đạo doanh nghiệp do HĐQT quyết định. Mà trong HĐQT thì đại diện
sở hữu vốn nhà nước cũng chỉ có một phiếu, nên dù Nhà nước chiếm cổ phần
chi phối thì Nhà nước cũng khó mà can thiệp hay chi phối được vấn đề trả
lương”.
Như
vậy, ở đây rất có thể lãnh đạo SCIC cũng như lãnh đạo HĐQT JP đã lợi dụng
kẽ hở của pháp luật để tự thưởng cho mình mức lương cao ngất, dù
doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả. Hiện SCIC đang có cổ phần ở hơn 800
doanh nghiệp, trong đó phần lớn là doanh nghiệp mà vốn Nhà nước chiếm đa
số. Nếu doanh nghiệp nào cũng trả lương kiểu như JP thì không mấy chốc,
Nhà nước sẽ trắng tay.
Nhóm PV
Trích: Tiền phong 7.12
________________
Dư luận xôn xao
chuyện tiền lương ở SCIC
SCIC là tổng công ty nhà nước
Kiểm toán nhà nước Việt Nam vừa phát hiện
lương tháng của lãnh đạo Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn
nhà nước (SCIC) lên tới trên 78 triệu đồng (4.500 đôla Mỹ).
Báo cáo của kiểm toán cho hay thu nhập bình quân của lãnh đạo
SCIC khi xây dựng kế hoạch trình Bộ Tài chính và Bộ Lao động - Thương
binh & Xã hội là 40 triệu đồng/tháng, nhưng thực tế, năm 2008 lên tới
78,5 triệu đồng/tháng, cao gấp 1,96 lần so với kế hoạch.
Thí dụ, lương cựu Thứ trưởng Tài chính Trần Văn Tá, người
hiện là Tổng giám đốc SCIC là 942 triệu đồng/năm (trên 52.000
đôla Mỹ).
Lý do là vì trong cách tính lương, hệ số lương của SCIC cao
đột biến so với các công ty, tập đoàn nhà nước. Số lao động
của tổng công ty này cũng thấp hơn nhiều so với kế hoạch.
Quỹ tiền lương của HĐQT và Tổng giám đốc SCIC được duyệt là hơn 1,473
tỷ đồng; nhưng thực tế năm 2008 SCIC đã trả lương đối với các thành viên
HĐQT chuyên trách và tổng giám đốc là trên 2,642 tỷ đồng, vượt quỹ lương
so với kế hoạch gần 1,169 tỷ đồng.
Một điều khiến dư luận xôn xao nhất là việc
ban lãnh đạo của SCIC bao gồm nhiều quan chức đương quyền.
Chủ tịch HĐQT (gồm bảy vị) là Bộ trưởng
Tài chính Vũ Văn Ninh. Ba ủy viên HĐQT khác là các thứ trưởng
Công thương, Kế hoạch-Đầu tư và Tài chính.
Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) được thành lập
theo Quyết định số 151/2005/QĐ-TTg ngày 20/06/2005 của Thủ tướng Chính phủ,
nhằm tập trung cổ phần của Nhà nước vào một mối để quản lý
và điều phối cho hiệu quả.
Tầm nhìn của SCIC đăng tải trên website của tổng công ty này
là: "Trở thành nhà đầu tư chiến lược của Chính phủ Việt Nam thông
qua việc đem lại giá trị tối đa và sự tăng trưởng bền vững cho các khoản
đầu tư".
Tính minh bạch
SCIC có hai chức năng chính là quản lý và đầu tư vốn của Nhà nước;
và nguồn vốn duy nhất của tổng công ty này là số cổ phần của Nhà nước
trong các doanh nghiệp được cổ phần hóa.
Một số chuyên gia đánh giá SCIC hướng tới mô hình tập đoàn
Temasek của Singapore, về cơ bản là một dạng quỹ đầu tư lớn.
Tuy nhiên SCIC là công ty nhà nước, và phát hiện về tiền
lương tại đây đã làm nảy sinh nhiều câu hỏi về tính minh bạch
và tuân thủ pháp luật trong hoạt động của công ty này.
Được biết, kiểm toán Nhà nước đã đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo
HĐQT, Ban Tổng giám đốc SCIC kiểm điểm làm rõ trách nhiệm trong việc xây
dựng đơn giá tiền lương, quyết toán và phân phối tiền lương.
Điều này chắc chắn không thể diễn ra nếu có cơ chế công khai minh bạch
tiền lương, thưởng, chi tiêu của các lãnh đạo công ty, tập đoàn nhà nước,
trong đó có SCIC.
Kinh tế gia Lê Đăng Doanh
Đài BBC đã nói chuyện với tiến sỹ kinh tế Lê Đăng Doanh tại
Hà Nội về đề tài này:
BBC: Một trong các lý do chúng tôi
được biết SCIC đã viện dẫn để xin hệ số lương cao bất thường
là do đặc thù công việc phức tạp, đòi hỏi chuyên môn cao. Liệu
biện giải đó có chấp nhận được không, thưa ông?
TS Lê Đăng Doanh: SCIC
là một thử nghiệm nhằm giải quyết tình trạng chủ sở hữu nhà nước bị phân
tán ra các bộ, ngành và các cấp địa phương chịu trách nhiệm bổ nhiệm nhân
sự còn Bộ Tài Chính thì lo quản lý tài sản. Mô hình đó có rất nhiều sơ hở
và kém hiệu quả, phân tán vốn nhà nước.
Sau khi nghiên cứu và thử nghiệm nhiều mô hình, Việt Nam đã thành lập
SCIC theo mô hình Temasek của Singapore với tham vọng sẽ giải quyết được
mâu thuẫn trên.
SCIC tự đặt ra sứ mệnh trở thành nhà quản lý và đầu tư chuyên nghiệp
có tầm cỡ quốc tế và dấy lên nhiều kỳ vọng.
Việc SCIC tự đưa ra các lý do để biện minh cho lương cao thì doanh
nghiệp nào cũng đưa ra được với những lý do tương tự.
Sau khi bị phát hiện, đồng loạt lãnh đạo các tổng công ty, tập đoàn
nhà nước được hưởng lương khoảng 10-15 triệu/ tháng đã ngỡ ngàng và bất
bình về mức lương quá cao, nay lại bị lạm chi lên đến 78 triệu VND/tháng.
Các tổng công ty, tập đoàn đều đưa ra các dẫn chứng họ quản lý hàng
chục ngàn lao động, tỷ suất lợi nhuận cao, tính chất kinh tế - kỹ thuật
phức tạp hơn SCIC nhiều.
Việc ấn định lương cho lãnh đạo SCIC này hẳn không
thể thực hiện được nếu như không có sự đồng ý của Bộ Tài chính, cơ quan
quản lý nhà nước đối với SCIC và chuyên quản về tài chính các doanh nghiệp
nhà nước.
Song, ông Bộ trưởng Bộ Tài Chính lại đồng thời là
Chủ tich HĐQT của SCIC, dẫn đến xung đột lợi ích giữa công (quản lý nhà
nước) và tư (lương cho bản thân mình và các cộng sự trong SCIC).
Điều này chắc chắn không thể diễn ra nếu có cơ chế
công khai minh bạch tiền lương, thưởng, chi tiêu của các lãnh đạo công
ty, tập đoàn nhà nước, trong đó có SCIC.
Sai phạm này cho thấy cơ chế giám sát của Ban Giám Sát, Hội Đồng Quản
trị v.v. ở các doanh nghiệp nhà nước cần được hoàn thiện vì chưa có vụ việc
nào được tự nội bộ phát hiện mà chỉ được phát hiện nhờ có kiểm toán,
thanh tra hay tố cáo từ nội bộ ra bên ngoài.
BBC: Một số thành viên SCIC, kể cả
trong HĐQT, nhận hai lương cùng một lúc. Chuyện này có hay xảy ra
tại Việt Nam, thưa ông?
TS Lê Đăng Doanh: Việc nhận hai lương hay một lương
chính thức và thù lao chức vụ ở các nơi khác đang diễn ra. Vì vậy việc
điều tiết thu nhập phải do thuế thu nhập cá nhân đảm trách để bảo đảm
công bằng xã hội.
BBC: SCIC được nhiều người cho là có
thể phát triển thành công ty quản lý vốn một cách hiệu quả
theo mô hình Temasek ở Singapore. Ông đã đi Singapore nghiên cứu và
thuyết trình nhiều lần, xin ông nhận xét về mô hình này.
TS Lê Đăng Doanh: Temasek
là một công ty chuyên nghiệp, có tinh công khai minh bạch cao, có năng lực
cạnh tranh quốc tế được thừa nhận rộng rãi.
Temasek định kỳ được kiểm toán độc lập, công bố công khai.
Temasek có rất nhiều nhân viên quốc tế các cấp khác nhau, kể cả
chuyên viên Việt Nam.
Tôi đã đến thuyết trình ở Temasek và có ấn tượng tốt về tính chuyên
nghiệp của họ.
Vậy mà trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2009, Temasek đã mất đến
30% tài sản do đầu tư vào các định chế tài chính quốc tế, chủ yếu là Mỹ,
bị phá sản, dẫn đến việc bà Ho Ching, Chủ tịch Temasek, phu nhân Thủ tướng
Lý Hiển Long phải từ chức.
Mới đây, bà Ho Ching được tái bổ nhiệm vào chức vụ Chủ tịch Temasek.
Điều đó cho thấy tính phức tạp và khó dự báo của hoạt động đầu tư tài
chính.
So với Temasek thì SCIC không công khai minh bạch, không được kiểm
toán độc lập định kỳ và cũng không công bố kết quả kiểm toán. SCIC hoạt động
như một thể chế đóng kín, ngay cán bộ Việt Nam ở cơ quan khác cũng không
dễ tiếp cận thông tin.
Trong điều khiển học có một định luật là :Trong một hệ thống đóng
kín, entropie -thước đo cho sự hỗn loạn- sẽ liên tục tăng lên.
Đó là lý do mọi hệ thống khỏe mạnh, muốn tăng trưởng và thích nghi được
với môi trường phải hội nhập, trao đổi thông tin, tiếp nhận nhân sự bên
ngoài, phải công khai minh bạch. Tôi rất hy vọng, vì lợi ích của đất nước
Chính phủ sẽ chấn chỉnh tổ chức và hoạt động của SCIC sau vụ việc này.
Trích: BBC 7.12
Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát
triển điện tử:
www.dcpt.org
hay www.dcvapt.net
|
Trở về Mục Lục