|
Qua một buổi sáng làm
việc khẩn trương, nghiêm túc, Hội nghị của chúng ta đã hoàn thành
chương trình, nội dung đã đề ra. Những ý kiến của các đồng chí đã phản
ánh trung thực, khách quan và tâm huyết, những vấn đề quan trọng, cấp
thiết đang đặt ra cho hoạt động xuất bản, chỉ ra được mặt mạnh, mặt yếu
của các mô hình nhà xuất bản hiện có, nêu được một số bài học kinh nghiệm
quý, đề xuất các giải pháp thiết thực cho công tác chỉ đạo, quản lý và
cho hoạt động của chính các nhà xuất bản. Thay mặt Ban Bí thư và lãnh
đạo Ban Tuyên giáo Trung ương, tôi đánh giá cao kết quả Hội nghị và xin
nhấn mạnh một số vấn đề sau đây.
Sau khi Chỉ thị 42 CT/TW
của Ban Bí thư về ''Nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất
bản'' cùng Luật Xuất bản 2004 được ban hành và triển khai thực hiện,
hoạt động xuất bản đã có những chuyển biến tích cực. Số lượng xuất bản
phẩm tăng nhanh, chất lượng xuất bản phẩm từng bước được nâng lên, đáp
ứng tốt hơn nhu cầu văn hoá đọc của nhân dân, góp phần tuyên truyền,
giáo dục chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan
điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Hoạt động xuất bản ngày càng thích ứng với cơ chế
thị trường định hướng XHCN, đã xuất
hiện một số mô hình xuất bản làm ăn hiệu quả. Cơ sở vật chất, năng lực
của ngành xuất bản được tăng cường và phát triển theo hướng hiện đại.
Bên
cạnh thành tựu đã đạt được, hoạt động xuất bản cũng bộc lộ nhiều hạn
chế, yếu kém, tập trung ở quy mô, năng lực và
mô hình hoạt động. Chỉ thị 42-CT/TW của Ban Bí thư đã chỉ
rõ những yếu kém, khuyết điểm của hoạt động xuất bản hiện nay là: ''Quy
mô, năng lực hoạt động xuất bản ở nước ta
vẫn còn chưa đủ đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn và đa dạng của xã hội
về cung cấp thông tin, tri thức và thưởng thức văn học, nghệ
thuật trong thời kỳ đổi mới, CNH, HĐH, mở rộng giao lưu và hợp tác quốc
tế”
Để
khắc phục mặt hạn chế, yếu kém, tháo gỡ khó khăn, đưa hoạt động xuất bản
phát triển vững chắc và đúng định hướng, vấn đề cấp thiết hiện nay là
xây dựng mô hình các nhà xuất bản phù hợp với chức năng, nhiệm vụ trong
giai đoạn mới, theo yêu cầu của Đảng và đòi hỏi của sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập.
Xây
dựng mô hình nhà xuất bản phù hợp với yêu cầu mới, theo tôi, cần tập
trung giải quyết 3 mối quan hệ: quan hệ giữa nhà xuất bản với cơ quan
chỉ đạo, quản lý, cơ quan chủ quản; quan hệ giữa các bộ phận kết thành
bộ máy trong nhà xuất bản và quan hệ giữa các nhà xuất bản. Tuy nhiên,
để giải quyết tốt 3 mối quan hệ vừa nêu, cần nhận rõ hơn nguyên nhân
những hạn chế, yếu kém của mô hình nhà xuất bản hiện nay. Trước hết và sự
hạn chế, bất cập trong quan điểm, trong nhận thức về vị trí, tính
chất và mục đích của hoạt động xuất bản. Vẫn còn tình trạng một số cấp uỷ đảng, chính quyền, nhất và cơ
quan chủ quản chưa thấy rõ hoạt động xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh
vực tư tưởng, văn hoá, thậm chí coi nhà xuất bản như và cơ sở làm kinh
tế đơn thuần, thiếu quan tâm lãnh đạo công tác chính trị, tư tưởng; đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật công nghệ; nâng
cao chất lượng nguồn nhân lực; thiếu cơ chế chính sách ưu đãi đối với
hoạt động xuất bản. Nhiều vấn đề trong đó có vấn đề liên quan đến xây
dựng và hoàn thiện mô hình xuất bản mới được đặt ra nhưng chưa được
nhìn nhận nghiêm túc và có giải pháp thoả đáng.
Đó
là giải quyết mối quan hệ giữa chức năng tư tưởng văn hoá và chức năng
kinh doanh trong cơ chế thị trường định hướng XHCN; là công tác chỉ
đạo, quản lý hoạt động xuất bản trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc
tế và mở rộng giao lưu văn hoá; mức độ tham gia và cơ chế kiểm soát các
thành phần kinh tế khác trong liên doanh, liên kết xuất bản trong yêu
cầu xã hội hoá hoạt động xuất bản.
Việc thể chế hoá các
chủ trương, định hướng của Đảng thành những qui định pháp lý, chế độ, chính sách còn chậm, có
mặt lúng túng, chưa đáp ứng đòi hỏi của hoạt động xuất bản
vốn sôi động và phức tạp. Hệ thống văn bản quản lý nhà nước về
xuất bản để thực hiện Chỉ thị 42- CT/TW của Ban Bí thư chưa đồng bộ,
nhất là việc xây dựng và hoàn thiện mô hình xuất bản đã không được cụ
thể hoá thành các qui định pháp luật. Nhiều cơ chế, chính sách về thuế,
đầu tư, đất đai, nhân lực. . .chưa được quan tâm đúng mức, gây khó khăn
cho việc xây dựng và vận hành các mô hình xuất bản mới...
Việc tổ chức và triển khai xây dựng mô hình xuất bản
mới còn lúng túng, bất cập, thậm chí có biểu hiện xa rời nhiệm
vụ chính trị. Các cơ quan chỉ đạo, quản lý, cơ quan chủ quản nhà
xuất bản chưa chủ động, tích cực cho nhiệm vụ này. Cùng với vai trò,
trách nhiệm của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Thông tin và Truyền
thông, còn có trách nhiệm của các cơ quan liên quan như Bộ Nội vụ, Bộ Tài
chính, Bộ Kế hoạch-Đầu tư, Tổng cục Thuế ..., đặc biệt là trách nhiệm
của cơ quan chủ quản. Thực tiễn cho thấy nhà xuất bản nào được cơ quan
chủ quản quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thì dù chưa có được mô hình thật sự
hợp lý, nhà xuất bản đó vẫn có bước phát triển, ngược lại, nhà xuất bản
nào ít được cơ quan chủ quản quan tâm thì gặp nhiều khó khăn, vướng
mắc.
Về phía các nhà xuất bản,
bên cạnh những đơn vị năng động, sáng tạo, mạnh dạn tìm lối đi, thí
điểm xây dựng mô hình mới thì vẫn có những đơn vị thụ động,
hoặc có đơn vị bung ra liên doanh, liên kết, buông bỏng quản lý, xa rời
chức năng nhiệm vụ, dẫn đến những sai phạm đáng tiếc.
Quá trình đẩy mạnh CNH,
HĐH đất nước và hội nhập quốc tế đã đưa đến cho ngành xuất bản nước ta
những thời cơ, thuận lợi và cả những khó khăn, thách thức không nhỏ. Để
xây dựng và vận hành mô hình nhà xuất bản phù hợp, cần coi trọng những
nguyên tắc cơ bản sau:
Thứ nhất, cần chú ý đúng mức tính đặc thù của hoạt động xuất
bản. Chỉ thị 42 đã khẳng định: ''Xuất
bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, và một bộ phận quan trọng của nền văn
hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, có nhiệm vụ tích lũy và
truyền bá các giá trị tinh thần, góp phần nâng cao dân trí, phát triển
văn hoá, xây dựng nền tảng tư tưởng, thế giới quan, nhân sinh quan cách
mạng và khoa học của xã hội; xây dựng đạo đức, lối sống và phát triển
toàn diện nhân cách con người Việt Nam; góp phần đào tạo nhân lực, bồi
dưỡng nhân tài, hình thành xã hội học tập''. Vì thế, dù đi theo mô hình
doanh nghiệp hay đơn vị sự nghiệp có thu, chuyên ngành hay tổng hợp...
mục đích cuối cùng của các nhà xuất bản không chỉ là lợi nhuận, chạy
theo lợi nhuận đơn thuần sẽ xa rời chức năng tư tưởng, văn hoá và nhất
định sẽ mắc sai lầm, yếu kém.
Thứ hai, bảo đảm tính kế thừa và tính phát triển trong quá
trình xây dựng và hoàn thiện các mô hình nhà xuất bản.
Sự phân chia về mô hình,
loại hình, chức năng...của các nhà xuất bản hiện nay là kết quả của một
quá trình phát triển lâu dài, có tính lịch sử, mang nhiều đặc trưng của
quản lý hành chính và kinh tế thời kỳ kinh tế theo cơ chế kế hoạch hoá
tập trung trước đây. Đến nay, những mô hình xuất bản đó không còn phù
hợp. Tuy nhiên, không vì thế mà vội vã xoá bỏ các mô hình đã có. Việc
xây dựng các mô hình xuất bản mới phải tính đến điều kiện kinh tế, xã
hội của đất nước, của mỗi ngành, địa phương. Mặt khác phải
biết kế thừa những nhân tố hợp lý, tích cực của những mô hình đã có.
Thứ ba, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà
nước, đồng thời phát huy tính chủ
động, năng động của nhà xuất bản.
Tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng trong quá trình xây dựng mô hình nhà xuất
bản được cụ thể hoá ở các khâu: định hướng và xây dựng quy hoạch, kế
hoạch phát triển chung cho toàn ngành xuất bản. Chăm lo công tác xây
dựng Đảng, công tác cán bộ, phát huy vai trò tổ chức Đảng và Đảng viên
tại các cơ quan chủ quản, các nhà xuất bản.
Nâng
cao năng lực quản lý của Nhà nước, trong đó chú ý đến các khâu thực
hiện quy hoạch hệ thống xuất bản cả nước; sửa đổi, bổ sung các chính
sách về thuế, đầu tư, đất đai, nhân lực, thực hiện có hiệu quả việc cải
cách hành chính trên lĩnh vực quản lý xuất bản để vừa bảo đảm sự thống
nhất quản lý của Nhà nước, vừa phát huy tính năng động, chủ động, sáng
tạo trong hoạt động của các nhà xuất bản. Thực hiện nghiêm pháp luật
của Nhà nước và quy định của Đảng trong các cơ quan xuất bản, in, phát
hành.
Nói
tóm lại, chúng ta không xây dựng một mô hình xuất bản duy nhất cho mọi
nhà xuất bản. Việc lựa chọn mô hình nào phải xuất phát từ tính
chất, đặc điểm, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chủ quản và nhà xuất
bản. Tuy nhiên, trong sự phát triển đa dạng của các mô hình đó, mỗi
mô hình phải đáp ứng 3 nguyên tắc cơ bản trên, đảm bảo cho nhà
xuất bản thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của Đảng, Nhà nước mà trước
hết là nhiệm vụ chính trị của cơ quan chủ quản. Và để thực hiện các
nguyên tắc này, thời gian tới, chúng ta cần làm tốt các nhiệm vụ sau:
Trước
hết, cần tiếp tục nâng cao nhận thức của cơ quan quản lý nhà nước, cơ
quan chủ quản của chính mỗi nhà xuất bản về vai trò, vị trí của hoạt
động xuất bản. Từ nhận thức đúng và đủ đó phải chuyển biến thành hành
động, góp công sức thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ xây dựng mô hình và
cơ cấu mới phù hợp với sự phát triển của công nghiệp xuất bản hiện đại
đã được nêu trong Chỉ thị 42 và Kết luận 122.
Đối
với các cơ quan nhà nước như các bộ, ngành cần phối hợp, rà soát, điều
chỉnh các cơ chế, chính sách như thuế, vốn đầu tư, đất đai, nhân lực. .
. tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho các đơn vị tham gia hoạt động
xuất bản. Bộ Thông tin - Truyền thông và các bộ, ban, ngành hữu quan
nghiên cứu tiếp tục đề nghị Chính phủ, Quốc hội sửa đổi một số điều
khoản để phù hợp với đòi hỏi của hoạt động xuất bản trong tình hình
mới. Hoàn chỉnh quy hoạch tổng thể ngành xuất bản, gắn xây
dựng mô hình xuất bản với xây dựng tiềm lực và năng lực hoạt động, nâng
cao hiệu quả kinh tế của hoạt động xuất bản; xây dựng quy hoạch đội ngũ
hoạt động trên lĩnh vực xuất bản đảm bảo tính chuyên nghiệp phù
hợp với yêu cầu của mô hình xuất bản hiện đại.
Đối
với các cơ quan chủ quản, cần xác định vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, tạo
các điều kiện về vốn, trụ sở làm việc, quy hoạch cán bộ, kiểm tra giám
sát hoạt động. . . để tăng tiềm lực cho các nhà xuất bản.
Đối
với các nhà xuất bản: Cần bồi dưỡng, nâng cao ý thức, trách nhiệm, bản
lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ, nhân viên. Đặc biệt là
trình độ, nhận thức, trách nhiệm của giám đốc, tổng biên tập, biên tập
viên trong các nhà xuất bản đối với nội dung xuất bản phẩm.
Xuất
bản là thành tố quan trọng của nền tảng tinh thần xã hội, là vũ khí tư
tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và
nhân dân. Toàn ngành xuất bản đã và đang đóng vai trò quan trọng xây
dựng nguồn nhân lực trước đòi hỏi mới của đất nước trong thời kỳ công
nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế. Việc xây dựng một nền
xuất bản phù hợp với thực tiễn đất nước, phát triển theo hướng hiện
đại, chuyên nghiệp, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, cần phải xây
dựng và hoàn thiện mô hình nhà xuất bản trở thành yêu cầu khách quan và
cấp thiết.
Từ
những kết quả trong Hội nghị này, tôi mong các đồng chí có mặt hôm nay
hiểu rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xây dựng mô hình nhà xuất bản
hiện đại và là những người tiên phong trong việc góp công sức cùng với
ngành xuất bản trong cả nước thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đã được Chỉ
thị 42 đề ra, giúp cho hoạt động xuất bản có những chuyển biến mạnh mẽ,
đáp ứng lòng mong mỏi của Đảng, Nhà nước và các tầng lớp nhân dân.
Tô Huy Rứa
Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung
ương Đảng,
Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương
Trích: Cộng sản 5.6
|
Trở về Mục Lục