|
DC&PT -
Thời Sự 2009
Khi quan chức làm doanh nhân
Nguyễn Quang A
>>
Nhận thêm ghế nóng, Thứ trưởng Bộ Công Thương :
Tôi sẽ làm được
TP
- Khoảng hai mươi năm trước, tôi biết có thứ trưởng làm tổng giám đốc DN
nhà nước (thời đó người ta còn gọi là liên hiệp). Rồi theo tinh thần cải
cách DNNN, xóa bộ chủ quản, v.v, nên không thấy quan to nào kiêm nhiệm
vừa làm quan vừa làm doanh nhân nữa.
Người
ta hô hào xoá bỏ chế độ bộ chủ quản đối với doanh nghiệp nhà nước. Cứ
tưởng tách bạch việc quan và việc dân đã là việc dứt khoát và mừng cho sự
chuyển biến tư duy theo đà hội nhập.
Nào
ngờ trong quá trình hội nhập sâu hơn, mà sự kiện gia nhập Tổ chức Thương
mại Thế giới (WTO) là một dấu mốc, lại thấy ngày càng nhiều quan chức cấp
cao đồng thời làm doanh nhân. Bộ trưởng Bộ Tài chính làm Chủ tịch Công ty
Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) và một loạt thứ trưởng làm thành viên hội
đồng quản trị của công ty này và của các tập đoàn kinh tế nhà nước khác.
Việc
bổ nhiệm ông Lê Dương Quang, Thứ trưởng Bộ
Công Thương, làm Chủ tịch Tập đoàn Than Khoáng sản Việt Nam cũng củng cố
thêm cho xu hướng ngược này. Công cuộc cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước
tiến triển rất chậm. Có lẽ nên có những nghiên cứu thêm về vấn đề này.
Thứ nhất, theo phân công lao động hiện đại, theo tinh thần
của nhà nước pháp quyền (mà Việt Nam cũng nỗ lực theo đuổi như tinh thần
của cải cách luật pháp và cải cách hành chính sâu rộng là minh chứng), có
một nguyên tắc mà nước phát triển nào cũng tuân theo. Đấy là các cơ quan
nhà nước và các quan chức nhà nước chỉ được làm những việc mà pháp luật
xác định rõ ràng bằng văn bản; còn nhân dân, trong đó có doanh nghiệp và
doanh nhân, được làm tất cả những thứ gì mà luật pháp không cấm.
Việc các quan chức đồng thời là doanh nhân mâu thuẫn với
nguyên tắc này. Từ đó nảy sinh bao nhiêu căn bệnh như vừa đá bóng vừa
thổi còi; nảy sinh xung đột lợi ích; làm cho sự minh bạch khó thực hiện,
tạo cơ hội cho tham nhũng, v.v.
Thứ
hai, nghề làm quan và nghề kinh doanh là hai nghề khác nhau. Nếu làm quan
nhỏ, thì thực sự họ chỉ là viên chức hành chính hay nhà kỹ trị hoạt động
trong bộ máy quan liêu. Họ làm công việc chuyên môn hẹp của mình và vị
trí của họ ít khi phụ thuộc vào các chính trị gia. Họ cần các kỹ năng
chính khác xa với các kỹ năng chính của một doanh nhân (tuy có một vài kỹ
năng có thể là chung).
Hãy
chỉ xét về sự sẵn sàng gánh chịu rủi ro. Doanh nhân mà không dám mạo
hiểm, không sẵn sàng gánh chịu rủi ro, thì không còn là doanh nhân nữa.
Đối với nhân viên của bộ máy hành chính hay nhà kỹ trị, gánh chịu rủi ro,
mạo hiểm không phải là phẩm chất cần có. Còn có nhiều phẩm chất khác là
khác, thậm chí xung khắc, đối với hai loại nghề này. Và như thế một người
đồng thời làm hai nghề là không ổn (trừ thiên tài mà thiên tài thì hiếm
lắm, vô cùng hiếm).
Nếu
họ là quan to, các chính trị gia, thì hoạt động của họ là hoạt động chính
trị. Họ cai trị, vạch ra chính sách, tạo môi trường. Họ có tinh thần gánh
chịu rủi ro cao, nhưng là thứ rủi ro hoàn toàn khác với rủi ro kinh
doanh. Và đồng thời làm hai nghề là một việc nên cấm nghiêm ngặt.
Chính vì thế, tôi từng đề nghị ai muốn làm nghị sĩ, quan to
thì phải từ bỏ việc kinh doanh của mình khi đương nhiệm. Sự nhập nhằng sẽ
là mảnh đất vô cùng màu mỡ cho lobby (vận động hành lang) không lành
mạnh, cho tham nhũng, cho mua bán quyền lực, cho sự câu kết, đồng lõa
giữa quyền lực chính trị và quyền lực kinh tế, vô cùng tai hại cho đất
nước.
Thứ ba, nhà nước không nên trực tiếp làm kinh doanh. Đây là
vấn đề đã được bàn nhiều nhưng vẫn còn bất đồng ý kiến và cần bàn thấu
đáo. Đừng biến doanh nghiệp thành công cụ của các nhà chính trị.
Quốc
gia cần có các công cụ kinh tế, nhưng nhà nước không cần trực tiếp nắm
các công cụ đó, điều khiển trực tiếp chúng. Điều tiết, điều khiển gián
tiếp bằng các chính sách, bằng các công cụ thị trường hữu hiệu hơn nhiều.
Kinh nghiệm trì trệ, khủng hoảng của thời xã hội chủ nghĩa
bao cấp vẫn còn đấy. Nhìn thế, thì thấy những bức xúc của dư luận mấy
ngày qua về chuyện tiền lương và thu nhập của các quan chức hay cựu quan
chức làm doanh nhân chỉ là chuyện nhỏ, là các hiện tượng bề nổi, không
chính yếu của vấn đề, và chỉ là hệ quả tất yếu của sự nhập nhằng không
nên có của việc quan làm doanh nhân.
Không
thể cải cách các doanh nghiệp nhà nước một sớm một chiều và cũng không
nên vội vã và hấp tấp. Nhưng đừng quay lại những cách làm cũ đã được minh
chứng là dứt khoát thất bại.
Đã
và đang hình thành một đội ngũ quản trị gia chuyên nghiệp ở Việt Nam. Họ
là lãnh đạo các doanh nghiệp tư nhân thành đạt thực sự, là những người
Việt Nam làm cán bộ quản lý cao cấp của các công ty nước ngoài và kể cả
một vài lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước.
Cần
có chính sách nuôi dưỡng lực lượng này, vì thành công kinh tế của Việt
Nam phụ thuộc vào họ. Cùng với các chuyên gia nước ngoài mà ta có thể
thuê, họ tạo thành một thị trường các nhà quản trị cấp cao. Phải trả công
cho họ xứng đáng.
Phải
lấy, phải tuyển từ thị trường này những người xuất sắc, có các kỹ năng
cần thiết, có tính sáng tạo, có tinh thần kinh doanh mạnh mẽ và, quan
trọng nhất, đã có thành tích được công nhận trên thương trường để làm
lãnh đạo các tập đoàn, các doanh nghiệp nhà nước thay cho việc chọn các
quan những người có khả năng làm doanh nghiệp lụn bại nhất.
Nguyễn Quang A
Trích: Tiền phong 13.12
Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ &
Phát triển điện tử:
www.dcpt.org
hay www.dcvapt.net
|
Trở về Mục Lục