|
|
Ngô Nhân Dụng
Ðời nay nói đến Hy Lạp
người ta có thể không biết đến Vua Dionysius, nhưng phần lớn người có học
đều biết các triết gia Socrate, Platon, Pericles, biết các nhà khoa học
Euclide hay Archimede! Vua Dionysius I ngự trị ở thành Syracuse (ở phía
Nam đảo Sicily bây giờ) vào thế kỷ thứ tư trước Công nguyên. Ngày nay
người ta còn nhắc đến ông không phải vì những cuộc chinh phạt, những
chiến công, mà vì ông đã thất bại khi muốn đàn áp giới trí thức đương
thời.
Sử chép về Vua Dionysus I
có những chuyện liên can đến giới trí thức và văn nghệ. Những người
nghiên cứu khoa học, triết lý hoặc viết văn, làm báo thời nay nếu phải
sống dưới các chế độ độc tài thường vẫn chịu sức ép phải uốn cong ngòi
bút theo lệnh các “lãnh tụ anh minh.” Rất nhiều người can đảm chống lại,
nhưng đa số thì chịu thua, vì miếng cơm manh áo; vả lại họ không biết
chọn nghề nào khác kiếm ăn. Vua Dionysius I cũng là một người sính làm
thơ, không khác gì các ông Mao Trạch Ðông, Hồ Chí Minh thời họ nắm quyền
sinh sát. Một hôm Dionysius đưa cho thi sĩ Philoxenus coi một tác phẩm mới
của ông để chia sẻ.
Philoxenus lại mang tánh
hay nói thật; ông nói thẳng, chê là thơ của nhà vua chẳng ra ngô ra khoai
gì cả. Nhà thơ thành thật khuyên nhà vua đừng bao giờ làm thơ nữa. Giận
quá, Dionysius ra lệnh bắt giam Philoxenus, cho đi lao động cải tạo ở một
công trường khai thác đá. Chắc ở đó toàn những đá thì nhà thơ có dịp dùi
mài khả năng phê bình thơ vua.
Ngày hôm sau, Dionysius
lại mời Philoxenus vào hoàng cung dự tiệc để coi nhà thơ đã được cải tạo
tư tưởng hay chưa. Tiệc chiêu đãi văn nghệ sĩ tất nhiên là vui lắm, đại
khái quý vị có thể tưởng tượng được, đủ các thứ sơn hào hải vị, có văn
công giúp vui, vũ nữ ra múa may, chắc cũng tổ chức cả thi hoa hậu nữa!
Sau khi đã uống rượu khá nhiều, thi hứng của nhà vua lại nổi lên, không
cách nào cản được. Ông đứng dậy ngâm một bài thơ mới sáng tác. Ðọc thơ
xong, vua Dionysius quay lại nhìn thi sĩ Philoxenus, hỏi: “Sao, ông thấy
bài thơ mới thế nào?” Philoxenus đứng dậy nghiêng mình, cúi chào ông vua
để tỏ vẻ kính trọng. Rồi ông lững thững đi ra bảo tên lính đeo gươm hầu
phụ trách an ninh: “Chú làm ơn đưa tôi trở về hầm đá!”
Tại Việt Nam ngày nay, hôm
14 Tháng Chín năm 2009, Viện Nghiên Cứu Phát Triển (IDS), một viện nghiên
cứu độc lập gồm các trí thức hàng đầu Việt Nam, đã tự động giải thể để phản
đối Quyết Ðịnh 97 của chính phủ Nguyễn Tấn Dũng. Hành động đó cũng giống
như việc Philoxenus từ bỏ bữa tiệc của vua Dionysus để trở về làm công
tác đập đá!
Những người trí thức tự
trọng không thể chấp nhận việc kiểm soát tư tưởng. Nhất là người làm công
việc nghiên cứu khoa học. Mục đích của khoa học là đi tìm sự thật, những
sự thật khách quan, độc lập đối với tín ngưỡng và chính trị. Quyết Ðịnh
97 buộc các bài phản biện của giới khoa học phải trình cho các cơ quan
nhà nước trước khi công bố. Ðây là một hành động phản khoa học, phản dân
chủ, vì chính quyền cộng sản không cho phép người trí thức được phép
nghiên cứu độc lập. Cấm việc nghiên cứu độc lập và khách quan là phản
tiến bộ, đặc biệt trong các đề tài liên can đến phát triển kinh tế và xã
hội rất cần thiết cho đất nước bây giờ.
Người trí thức muốn nói
thật thì rất khó sống dưới ách độc tài, dù là chế độ quân chủ chuyên chế
ngày xưa hay là chế độc đảng chuyên chính vô sản và vô học thời nay.
Một tháng sau, ngày 14
Tháng Mười, chính phủ Nguyễn Tấn Dũng lại ra một thông báo kết luận rằng
việc ban hành Quyết Ðịnh 97 “là cần thiết, phù hợp với Hiến Pháp, pháp
luật Việt Nam.” Không những thế, bản thông báo đe dọa giao Ủy Ban Nhân
Dân Thành Phố Hà Nội “xử lý những phát biểu thiếu tinh thần xây dựng của
một số cá nhân thuộc Viện Nghiên Cứu Phát Triển.” Coi như các nhà trí
thức danh tiếng nhất Việt Nam bị dọa có thể được “điều đi” làm công tác
nghiên cứu ở hầm đá!
Tiến Sĩ Nguyễn Quang A,
nguyên viện trưởng IDS nói, “Thông báo của văn phòng chính phủ có những
lời lẽ đe dọa chúng tôi” và ông vẫn tiếp tục phê phán “Quyết Ðịnh 97 vi
phạm nghiêm trọng luật pháp Việt Nam!” Tuyên bố như vậy cũng không khác
gì nhà thơ Philoxenus ngày xưa đã bị trừng phạt rồi vẫn tiếp tục chê thơ
của ông vua không ngửi được!
Giới trí thức thời xưa và
thời nay đều là kẻ thù của các chế độ độc tài. Vì nhu cầu tự nhiên nhất
của họ là được tự do suy nghĩ, tự do phát biểu.
Trong Tháng Mười, chính
quyền Nguyễn Tấn Dũng lại đưa nhiều nhà trí thức Việt Nam “đi hầm đá”
nữa. Tổng cộng có chín người bị bắt từ năm ngoái, nay bị đưa ra tòa tại
Hải Phòng với cùng một tội danh: “lưu trữ, phát tán những tài liệu vu
khống chế độ, sau đó chụp hình và phát tán lên mạng Internet.” Nhà văn
Nguyễn Xuân Nghĩa, 60 tuổi, bị án nặng nhất đến 6 năm tù giam và 4 năm
quản chế tại gia vì “vai trò lãnh đạo.”
Cũng trong Tháng Mười tại
Hà Nội, ông Phạm Văn Trội, 37 tuổi, xử 4 năm tù giam và 4 năm quản chế
tại gia. Nhà văn Vũ Hùng cũng bị 3 năm tù giam và 3 năm quản chế vì vi
phạm Ðiều 88. Nhà thơ Trần Ðức Hạnh, 57 tuổi, hội viên Hội Nhà Văn Nghệ
An bị xử án tù giam 3 năm và 3 năm quản chế.
Những nhà trí thức ở Hy
Lạp thời xưa cũng như ở Việt Nam ngày nay có thể “đứng vững không khỵu
chân” để bảo vệ lương tâm và sự thật vì họ biết rằng sau cùng lịch sử sẽ
ghi nhớ đến họ. Và ngay trong cuộc đời của họ, họ sống thanh thản vì được
mọi người kính trọng và yêu thương. Còn những anh đóng vai độc tài chuyên
chế, sau cùng lịch sử sẽ ghi tên trong sổ đen. Mà ngay khi còn sống họ
cũng không được ai thành thật yêu thương hay kính trọng, trừ những kẻ
nịnh thần!
Ngay xưa, Vua Dionysius bỏ
tù Phintias, một triết gia phái Pythagore, sau cùng xử ông bị tử hình vì những
tội “phản biện” làm hại uy tín “chính quyền của nhân dân.” Trước khi
chết, Phintias xin phép được về thăm gia đình. Nhưng làm thế nào để bảo
đảm là triết gia không đi trốn và sẽ trở lại thọ hình? Triết gia vốn nghèo
khó, lấy vàng bạc, của cải đâu để làm vật thế chân? Một người bạn của
Phintias là Damon đã tự mình xin làm “bail bond,” vào ngồi tù thế mạng,
nếu Phintias trốn thì Damon sẽ chết thay. Sau khi thăm nhà rồi, Phintias
lại trở vào nhà tù cho bạn mình được thả. Hành động của hai nhà trí thức
làm cho ông vua Dionysius kinh ngạc ngạc. Sống giữa đám nịnh thần và chỉ
quen lừa gạt, dối trá ông không thể hiểu tại sao có những người bạn hết
lòng với nhau như thế! Dionysius trả tự do cho Phintias xin được kết bạn
với cả hai nhà hiền triết. Không biết làm bạn được bao lâu?
Nền văn minh Hy Lạp để lại
rất nhiều di sản. Ngoài những tư tưởng triết lý, khoa học, các pho tượng
dựng trong các hý trường rộng lớn, còn có cả một định chế xã hội gọi là
chế độ Dân Chủ. Chế độ Dân Chủ ở Hy Lạp không được tiến bộ như hình thức
mà nhân loại hiện đang thi hành; nhưng phải ghi công người Hy Lạp đã đặt
nên một số nền tảng chính. Dân Hy Lạp đã quên những ông vua Dionysius mà
còn nhớ Pericles. Người Việt Nam cũng sẽ có ngày quên đi cái chế độ độc
tài đảng trị tham nhũng thối nát, mà chỉ nhớ đến những nhà trí thức đang
tranh đấu cho đồng bào được hưởng cuộc sống dân chủ tự do. Ngày nay chúng
ta vẫn ghi nhớ những Phan Châu Trinh, Nguyễn An Ninh, Khái Hưng, PhanVăn
Hùm, đó là một truyền thống của giới trí thức trong dân tộc Việt Nam. Dù
thời bình hay thời chiến, “nhưng hào kiệt đời nào cũng có”.
|
Trở về Mục Lục