|
DC&PT -
Thời Sự 2009
Advertisement
QUYỀN lỰC VÀ TRÍ THỨC
LTS: Chỉ còn ít ngày nữa chế độ toàn
trị sẽ tổ chức một hội nghị cho một số người Việt ở nước ngoài vẫn còn kì vọng vào chế độ này với chủ đề “Vì một cộng đồng đoàn kết vững mạnh,
góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng đất nước”. Thoạt nghe thì tưởng là những người cầm đầu chế độ rất
quan tâm tới trên ba triệu cộng đồng người Việt ở nước ngoài, đặc biệt là
giới chuyên viên với vài trăm ngàn người. Nhưng ai am tường các thủ đoạn
và quỉ kế của chế độ toàn trị suốt trên 60 năm ở VN đều biết, đây chỉ là
cách lập lại ý đồ rất quen thuộc của họ nhằm mua chuộc và ru ngủ những
người Việt nhẹ dạ, hoặc chỉ muốn có tên tuổi.
Những người
cầm đầu CSVN từ trước tới nay thừa
hiểu tâm lí người Việt rất nặng lòng yêu nước và một số người có học
nhưng thiếu kiến thức chính trị cũng tưởng rằng có thể đóng góp khả năng
của mình vào việc xây dựng đất nước bất kể chế độ chính trị. Thủ đoạn mua
chuộc các chuyên viên và học giả của những người cầm đầu CSVN đã được triển
khai khá thành công trong từng giai đoạn, như giữa thập niên 40 của thế kỉ
trước với việc lập ra Mặt trận Việt Minh, rồi Mặt trận Giải phóng miền
Nam cuối thập niên 50 vừa qua. Nhưng
trong từng giai đoạn lịch sử, người ta đã chứng kiến chính sách vắt chanh
bỏ vỏ, bắt được thỏ thì bỏ mồi của các người cầm đầu CSVN xuyên qua 60 chục
năm qua. Bao nhiêu chuyên viên và học giả đã là nạn nhân của chính sách lợi
dụng vô lương tâm này!
Vài năm
trước nhóm cầm đầu chế độ toàn trị lại đưa ra Quyết nghị 36 của Bộ chính
trị về chính sách với kiều bào cũng theo quỉ kế này, nhưng họ sử dụng tâm
lí và những ngôn ngữ thích hợp với thời đại theo kiểu con cáo khen con gà
trống đẹp mã!
Những trí
thức tự trọng và từng trải nêu những câu hỏi rất thẳng thắn và minh bạch:
Nếu những người cầm đầu chế độ toàn trị hiện nay thực sự tôn trọng chuyên
viên và trí thức thì tại sao lại để
TT Nguyễn Tấn Dũng kí Quyết định số 97 cấm quyền phản biện công
khai của các chuyên viên và trí thức? Không những thế, tại sao mới đây
Nguyễn Tấn Dũng còn đe dọa an ninh những người chủ trương Viện Nghiên cứu
Phát triển IDS chỉ vì họ đã tự giải tán Viện này để phản đối Quyết định
97 rất độc tài và phản động? Vì sao trong thời gian gần đây những người cầm
đầu chế độ toàn trị lại khủng bố và bắt giam nhiều chuyên viên và trí thức
đang đấu tranh cho dân chủ và phản đối chính sách xâm lấn đất đai và hải
đảo VN của Bắc kinh?
Để minh bạch với dư luận về
thái độ thực sự đối với chuyên viên và trí thức thì những người cầm đầu
chế độ toàn trị ở VN hiện nay hãy làm ngay hai việc: Một là, thu hồi Quyết
định 97 và hai là, trả tự do cho những người đã bị bắt vì đấu tranh cho
dân chủ và chống lại chủ trương bá quyền xâm lược của Bắc kinh! Nếu không thì họ vẫn chỉ làm
cái trò múa rồi và lừa đảo!
Tiến sĩ Hoàng Kim Phúc
Đại học Oxford, Anh Quốc
Được biết Hội nghị người Việt Nam ở nước ngoài lần thứ nhất sắp diễn
ra từ ngày 21-23/11.
Việt Nam kêu gọi
người Việt ở nước ngoài về giúp xây dựng đất nước
Chủ đề cuộc gặp, theo ban tổ chức, là “Vì một cộng đồng
đoàn kết vững mạnh, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng đất nước”.
Tiêu chí thì hay, nhưng không hề mới đã làm nảy sinh
câu hỏi là sao vấn đề hay như vậy mà qua hằng chục năm vẫn không tiến bộ
khả quan? Thiết nghĩ trong một cái nhìn dài hơi, thì sự đóng góp của kiều
bào quan trọng nhất là chuyển tải thông tin và tri thức tiên tiến về nước,
đặc biệt khi kiều hối cùng những quan hệ trực hệ theo thời gian mà ít dần
đi.
Suy tính về phương pháp và hiệu quả chuyển giao tri
thức, chắc chắn không thể bỏ qua thực tế sử dụng trí thức trong nước. Người
viết muốn hình dung những rào cản với trí thức Việt kiều, thông qua việc khảo
sát giới trí thức Việt Nam.
Trí thức
Việt Nam - cắt một lát!
Thôi thì ta tạm gọi những người được đào tạo có trình
độ đại học trở lên ở Việt Nam là trí thức, mặc dù GS Phan Đình Diệu đã từng
cho rằng Việt Nam chưa có đội ngũ trí thức theo đúng nghĩa.
Tìm đọc lại lớp trí thức Tây học tiêu biểu như Nguyễn
Mạnh Tường, Trần Đức Thảo, Nguỵ Như Công Tum…có vẻ các cụ chỉ được chính quyền
sử dụng như những “lá bài” chính trị hơn là tạo điều kiện để tri thức của
các cụ tỏa sáng, truyền bá tới các tầng lớp nhân dân và hậu thế.
Nhắc lại như vậy để thấy, loại trí thức cây Đa, cây
Gạo ở Việt Nam hầu hết là bắt nguồn đào tạo từ “lò” Liên Xô, Đông Đức, Trung
Quốc và các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa (XHCN) cũ. Riêng Liên Xô
(cũ) cho tới lúc rã đám (1990) đã đào tạo cho Việt nam 52.000 đại học,
sau đại học và khoảng 100.000 công nhân kỹ thuật. Trong suốt chiều lịch sử
của chiến tranh lạnh, do lằn phân chia ý thức hệ, “kênh” thông thương của
trí thức Việt nam với thế giới cơ bản là các nước XHCN.
Khối XHCN Đông Âu sập đổ, giới trí thức Việt Nam mất
đi chỗ dựa tinh thần và hệ thống chính trị thì mất điểm tựa về ý thức hệ.
Trí thức Việt Nam đồng thời mất cơ hội đào tạo cơ bản và nâng cao trình độ,
nhưng nghiêm trọng nhất là mất đi “chiếc cầu trung gian” để giúp họ mường
tượng ra thế giới bên ngoài đã biến đổi sang nền kinh tế tri thức như thế
nào, dù rằng trình độ của các nước Đông Âu lúc ấy còn đi sau các nước Tây
Âu hàng chục năm.
Mô hình công nghiệp ở những năm cuối thập kỷ 80 tại
Liên xô và Đông Âu là những công xưởng “đại tướng” nhưng lãng phí tài nguyên,
năng lượng và ô nhiễm. Nền công nghiệp hóa được vẽ ra bởi đội ngũ trí thức
lãnh đạo Việt nam cho tương lai 2020, có dáng dấp của “thời đại công nghiệp”
này vay mượn cách tổ chức của các tập đoàn công nghiệp Hàn Quốc.
Trong các quốc gia phát triển, giới trí thức thường
đi đầu trong các trào lưu tư tưởng và sáng tạo, làm lực lượng tiên phong đưa
cả xã hội đi lên. Có thể gọi đó là tính tiên phong và “lãng mạn” mà xã hội
đòi hỏi ở đội ngũ này.
Sức mạnh của trí thức phụ thuộc vào chất lượng đào tạo,
trình độ cập nhật thông tin và điều kiện tự do tư tưởng. Thiếu một trong
ba yếu tố trên, giới trí thức không thể phát triển được. Cả ba điều trên
đều là những thứ còn thiếu vắng trong xã hội Việt nam hiện nay.
Trong cả một thập kỷ 90 biến động và “cô lập”, giới
khoa bảng Việt Nam xào xáo lại những kiến thức cũ, quay lại đào tạo lẫn nhau
theo những quy chuẩn tự họ đặt ra. Đa phần những “tri thức” này giúp họ hợp
thức hoá bằng cấp để giành chỗ trong hệ thống chính trị nhưng nó còn ít
giá trị phục vụ xã hội vì đã lỗi thời. Lớp cán bộ này hiện nay đang nắm hầu
hết các vị trí quan yếu của đất nước.
Nền tảng tri thức như vậy dĩ nhiên dẫn tới sự mất niềm
tin vào khả năng tự tác nghiệp khi cọ sát với sự phát triển khoa học, công
nghệ chóng mặt ở thế giới.
Thiếu niềm tin vào năng lực tri thức cùng thứ văn hóa
Khổng nho, gia trưởng được xây trên nền tảng nhất nguyên ý thức hệ được tuyên
huấn ngay từ thơ ấu đã đẩy lớp người đang nắm quyền lực trong các sở, vụ,
viện, bộ, trung ương … tới một trạng thái tâm lí duy lợi, và giữ quyền lực
bằng mọi giá. Tâm tư phổ biến của lớp cán bộ này là nhìn sự nhũng lạm quyền
lực với con mắt vừa căm ghét, vừa thèm khát nhưng cũng đầy sợ sệt. Thực
trạng mua quan bán tước rộng khắp từ thấp tới cao là một hệ quả nhỡn tiền.
Mọi thứ lý tưởng hoa mỹ sau “sụp đổ Đông âu” chỉ còn
là màn trình diễn nhằm biện bạch cho tính chính thống hay tính tiên phong
mà thực ra họ đã không còn thủ đắc nữa.
Phía
bên kia
Trong những năm tháng đó, ở phía bên kia của lát cắt
có một thành phần mới khác đang lớn lên. Dẫn đầu họ là những trí thức xuất
sắc do may mắn nào đó “sống sót” sau những cơn “lũ quét” hồng hơn chuyên như
Hoàng Tụy, Lê Đăng Doanh, Nguyễn Quang A…
Lớp trẻ hơn nằm trong nhóm người may mắn tìm được cơ
hội đào tạo từ ở những nước dân chủ phát triển, bao gồm một số “con ông
cháu cha”, hay những du học sinh cuối cùng ở Đông Âu XHCN tìm được cơ hội
học tập và làm việc ở nước thứ ba. Số khác được đào tạo tại Việt Nam nhưng
sau đó có cơ hội làm việc và trưởng thành trong các công ty, tổ chức nước
ngoài, thậm chí đang làm việc trong thể chế nhưng bắt buộc phải cọ sát có
hệ thống với bên ngoài do công việc đòi hỏi. Nhiều người là du học tự túc.
Sự khác biệt cơ bản của tập hợp này với những người
ở phía bên kia lát cắt không hẳn là nền tảng tri thức nghề nghiệp cập nhật,
tiếng Anh hoặc phương pháp tổ chức làm việc hiệu quả, vì đó chỉ là những kĩ
năng nếu có đầu tư và phương cách đúng là có thể đào tạo được ở Việt Nam.
Hoàn cảnh cọ sát học tập và làm việc đã chỉ cho họ một
điều rõ ràng rằng “hoàn toàn có thể xây dựng một xã hội ít tham nhũng hơn,
con người có cơ hội được đào tạo và chăm sóc sức khỏe tốt hơn nếu vận hành
xã hội theo những nguyên tắc kỹ trị trên nền tảng của dân chủ và thượng tôn
tam quyền phân lập.
Mặc dù về số lượng họ còn rất nhỏ so với cả một bộ máy
cầm quyền, chưa kể bộ máy này còn luôn được bổ sung những “kế cận” là sản
phẩm của nền giáo dục lạc hậu đang tạo ra, nhưng nhóm “thiểu số” này có
những điểm mạnh tuyệt đối, đó là nó phát triển đúng với xu thế của nhân
loại nên được bổ sung liên tục bởi nhiều phần tử trẻ từ lát cắt bên kia,
mỗi khi họ có cơ hội đào tạo ở thế giới văn minh và nhận thức lại. Hơn nữa,
khát vọng của “tập hợp” này hướng tới chính là ước vọng của cả dân tộc.
Khát vọng mà trào lưu cộng sản đã hứa mang đến nhưng thất bại vì chính những
phi lí từ nguyên lí của nó.
Thực tế
và viễn cảnh
Người Việt chưa có văn hóa phản đối tập thể nhưng việc
hàng ngàn cán bộ có năng lực, sau khi được đào tạo, bỏ “khu nhà nước” để
ra tư nhân thực chất là họ đã “tỏ thái độ bằng chân” thể hiện sự xung đột
mạnh mẽ giữa hai lát cắt này.
Mâu thuẫn kể trên sẽ bị trầm trọng hóa và biến thành
đối kháng khi những vấn đề liên quan tới ngoại xâm và an ninh quốc gia nổi
lên, vì lúc đó sự cố kết để giữ quyền lợi của các nhóm quyền lực và lợi
ích trở thành vật cản để đất nước cải biến và tìm lối thoát hiểm cho cả
dân tộc.
Từ thực tế trên cho thấy, ngay cả những tinh hoa trí
thức hiện tại đang sống trong nước cũng không được phát huy hay sử dụng hiệu
quả, thì việc kêu gọi góp sức chấn hưng đất nước từ trí thức Việt kiều, những
người đang sống và làm việc trong môi trường tự do, với nhân sinh quan và
thế giới quan khác biệt với không gian chính trị trong nước sẽ khó mà đồng
điệu và khả thi.
Để một đất nước phát triển bền vững, giới cầm quyền
cần nhận thức những quy luật có tính tất yếu để tìm kiếm những chính sách
phù hợp, giải phóng năng lực sáng tạo và tránh tổn thất. Điều đó sẽ khôn ngoan
hơn là làm chậm sự phát triển quy luật bằng mọi giá. Hơn nữa, chỉ khi nào
những mâu thuẫn nội tại giữa quyền lực và tri thức bên trong giới trí thức
tại Việt Nam được giải quyết thì khi đó mới hy vọng động viên hiệu quả
trí tuệ của trí thức Việt kiều.
Trích: BBC 12.11
Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ &
Phát triển điện tử:
www.dcpt.org
hay www.dcvapt.net
|
Trở về Mục Lục