Trên Tia Sáng số 12 (trang 54) vừa rồi, nhà thơ Lê Đạt đưa
ra một từ rất hay - “Trí thức sạch”, “nh́n lên không xấu hổ với cha ông, nh́n xuống không xấu hổ với hậu thế”.
Ở đây tác giả dùng “Trí thức sạch” để nói về các sĩ phu yêu nước
thời Đông kinh Nghĩa thục cách đây tṛn 100 năm.
Rất tiếc ngày nay nước ta chẳng c̣n bao nhiêu “Trí thức sạch” như vậy. Tôi không nói những người
đạo văn, đạo
thơ, đạo
nhạc... mà chỉ muốn nói về những người
được xă
hội thừa nhận là “nhà trí thức”, có bằng cấp, tên tuổi hẳn hoi, thậm chí rất nổi danh nữa kia. Họ chưa “sạch” ở chỗ
không kiên tŕ chính kiến của ḿnh, thường nói lấy ḷng cấp trên, dám bóp méo sự
thật, kể cả sự thật lịch sử. Họ sẵn sàng a dua phê phán
các nhà trí thức khác, thậm chí nói xấu,
dù đó là những người
chân chính và là đồng nghiệp của họ. Gần đây t́nh cờ đọc bài phê phán
triết gia Trần Đức Thảo của một vị giáo sư cùng cơ quan với ông Trần
đăng báo hồi
thập kỷ 50
ǵ đó, tôi thật sự thất vọng với vị giáo sư-thần tượng
này của tôi. Cảm giác ấy cũng xuất hiện mỗi khi thấy các nhà trí
thức của ta tranh căi trên báo chí, bảo nhau là dốt, là không biết ǵ... Như thế sao gọi là “Trí thức sạch” được
nhỉ?
Bỗng liên hệ ngay với mối quan hệ giữa hai nhà cách mạng họ Phan. Phan Châu Trinh tranh luận nhiều lần với Phan Bội Châu, v́ cụ hoàn toàn phản đối đường lối
chống Pháp theo phương thức bạo động, khôi phục nền quân chủ và cầu viện Nhật Bản của Phan Bội Châu. Tuy mâu thuẫn cơ bản về đường
lối, nhưng
hai cụ vẫn hết mực kính nể nhau. Phan Châu Trinh từng nói với viên Khâm sứ Pháp rằng Phan Bội Châu “là một nhà hào kiệt ái quốc của nước Nam, trong nước không ai không biết tiếng” (xem Thi tù Tùng
thoại của
Huỳnh Thúc Kháng). Phan Châu Trinh thật là một “Trí thức sạch” đáng ngưỡng mộ.
Trích: Tia sáng diện tử, 3.8
Mục Thời
sự Tạp chí Dân chủ
& Phát triển
điện tử:
www.dcpt.org
hay www.dcvapt.net
Trở
về Mục Lục