DC&PT - Thời Sự 2007

 

 

Nhân kỷ niệm 5 năm ngày mất Trần Độ ( 9/8/2002  - 9/8/2007 )

        

 

T̀NH H̀NH ĐẤT NƯỚC VÀ VAI TR̉ CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN

 

TRẦN ĐỘ

 

2) – NGUYÊN NHÂN Ở ĐÂU ?

 

T́nh h́nh chung của xă hội hiện nay là : Tuy đă đạt được những thành tựu quan trọng về mặt tăng trưởng kinh tế ( mà những thành tựu này cũng cần được đánh giá đúnga mức , không thổi phồng lên theo “ chủ nghĩa thành tích ” , một căn bệnh cũ muốn tái phát trong những điều kiện mới , tinh vi hơn như trên báo chí có nhắc tới ) , nhưng nước ta vẫn là một nước nghèo khổ và lạc hậu , với những nguy cơ tụt hậu ngày càng lớn , với những hỗn loạn kinh tế và xă hội ngày càng tăng . Hai mục tieu trước mắt thường được nhắc đi nhắc lại là ổn định và phát triển trên thực tế đang trở thành những cái đích ngày càng xa hơn . Cộng vào đó cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ trong vùng Đông Nam Á đang gây ra thêm nhiều khó khăn mới , thậm chí những đ́nh đốn mới , khiến xă hội không yên . Nh́n chung , không khí xă hội đă mất đi sự hứng khởi ban đầu , thay vào đó là t́nh trạng lo âu , chán nản đang choán lấy nhiều tầng lớp dân cư rộng lớn . Mối nguy hiểm là ở chỗ những tiềm năng bên trong ( nội lực ) không được phát huy và chúng ta ngày càng lệ thuộc hơn vào những nguồn vốn bên ngoài đang dần co hẹp lại . Trong khi đó những tệ nạn xă hội lại phát triển mạnh mẽ đến mức không thể khắc phục được ( ma tuư , tham nhũng chẳng hạn ) , số người làm giàu nhanh chóng một cách bất chính ( trong đó khá nhiều người dựa vào chưức quyền ) cùng với t́nh trạng bần cùng hoá của một bộ phận dân cư ngày càng lớn ( chủ yếu ở nông thôn ) đang gây ra một tâm lư bất măn ngày càng sâu rộng trong xă hội . Tất cả những điều có thể đưa tới những biến động và xung đột xă hội thật khó lường , như t́nh h́nh Thái B́nh cho thấy .

    Đứng trước t́nh h́nh ấy , rất nhiều người tâm huyết ( trong đó có những cán bộ Cách mạng lăo thành từng gắn bó cả cuộc đời với sự nghiệp giải phóng dân tộc và cách mạng xă hội ) đang băn khoăn t́m hiểu những nguyên nhân đưa tới t́nh h́nh ấy . Muốn hay không đă xuất hiện những nhận thức khác nhau về xă hội hiện nay . Nhưng những tiếng nói ấy chỉ bó hẹp

Vào những ư kiến trong từng nhóm nhỏ .

   Lẽ ra , trong một hoàn cảnh như vậy , cần có những sự trao đổi thẳng thắn , xây dựng thật rộng răi trên báo chí , trong các tổ chức xă hội , cả trong Đảng nữa . Nhưng trớ trêu thay , lúc này lại thấy xuất hiện nhiều sự cấm đoán hơn trong lĩnh vực ngôn luận . Rất nhiều nguy cơ có thể đă tránh được , nếu như những vấn đề của đất nước được đem bàn một cách cởi mở để huy động được sức mạnh của toàn dân tộc . Một số người viện cớ không để cho kẻ thù xen vào công việc nội bộ của ta . Nhưng trên thực tế hầu hết những mặt tiêu cực của xă hội hiện nay là do chính “ ta .” gây ra . ( Một điều thật buồn cười là ) đă có người giữ cương vị quan trọng nói rằng “ kẻ địch gây ra nạn tham nhũng để phá hoại đất nước ta ” , trong khi chính những người được giao trách nhiệm điều tra những biến động ở Thái B́nh , chẳng hạn , đă báo cáo là không thấy có bàn tay của kẻ thù đứng đằng sau những chống đối của nông dân Thái B́nh ) . Vậy mà ta vẫn cho rằng ta rất dân chủ và “ xin nhiều ư kiến .” mọi người . Tôi không ngây thơ tưởng rằng hiện nay không có  “ kẻ thù ”nữa , nhưng đừng cường điệu điều đó để rồi nh́n ai cũng ra “ kẻ thù .” . Và kinh nghiệm cho thấy rằng “ kẻ thù .” chỉ có thể thâm nhập và phá hoại ta được , khi chính chúng ta tự bưng bít sự thật , giống như một người mắc bệnh lại bưng bít căn bệnh của ḿnh . Nếu chúng ta để cho “ kẻ thù .” nắm lấy ngọn cờ “ sự thật .” th́ chúng ta sẽ ngày càng rơi vào t́nh trạng hiểm nghèo v́ dấu bệnh và không cho ai chuẩn đoán bệnh cả . Tôi chưa nói tới một điều đáng lo ngại nữa là để cho những kẻ cơ hội chủ nghĩa nhảy ra hạ bệ , nói xấu lung tung , đánh đấm lung tung , bạ ai cũng coi là “kẻ thù .”gây hỗn loạn trong giới trí thức , văn nghệ sỹ , và tiếc thay có cả một tờ báo của ngành công an đang làm “ bệ phóng .” cho những kẻ đó .

     Xin trở lại với câu hỏi : T́nh trạng xă hội đáng lo ngại như đă nói ở trên đây là do đâu ? Tôi không có tham vọng phân tích được đầy đủ vấn đề này, chỉ xin nêu ra một số ư kiến :

   1)- Mặc dầu tuyên bố mục tiêu nước ta hiện nay là “ phát triển kinh tế , dân giàu nước mạnh xă hội công bằng và văn minh .” , nhưng vẫn nhấn mạnh “ kiên tŕ định hướng xă hội chủ nghĩa .” . Như vậy , nảy sinh ra một mâu thuẫn không thể giải quyết được , bởi v́ cả về lư thuyết lẫn thực tiễn , kinh tế thị trường - điều kiện ttát yếu để phát triển kinh tế - không thể đi đôi với định hướng xă hội chủ nghĩa được . Cuối cùng hoặc mặt này loại bỏ mặt kia , hoặc đẻ ra một trạng thái kinh tế hỗn loạn , không ra kinh tế thị trường , cũng không ra kinh tế xă hội chủ nghĩa . Thực tế nhiều năm qua cho thấy rằng :Nền kinh tế của ta mới chỉ khởi sắc được ít lâu rồi dần dần “ chững lại .” thậm chí bế tắc và hỗn loạn . Cơ cấu “  năm thành phần kinh tế .” không thể trở thành hiện thực khi vẫn nhấn mạnh : Kinh tế Quốc doanh là chủ đạo . Mọi người đều biết khu vực kinh tế quốc doanh ấy đă thua lỗ như thế nào , hàng năm Nhà nước đă phải cấp cho nó những khoản trợ cấp to lớn như thế nào , và nó trở thành một nguồn tham ô , lăng phí ghê gớm như thế nào ? Không thể bỏ kinh tế quốc doanh v́ trong một số lĩnh vực nào đó nó vẫn c̣n là cần thiết , nhưng đặt nó thành chủ đạo th́ chỉ có nghĩa là triệt tiêu hoặc làm suy yếu các thành phần kinh tế kác , nhất là kinh tế tư nhân . Người ta rất sợ nói tới phát triển kinh tế tư nhân v́ như vậy là “đi chệch định hướng xă hội chủ nghĩa .” . Do đó kinh tế quốc doanh th́ trở thành một gánh nặng tài chính của Nhà nước , trong khi những khả năng phát triển của các thành phần kinh tế khác th́ bị ḱm hăm . Nguồn vốn không tạo ra được từ kinh tế quốc doanh , c̣n nguồn vốn của các thành phần kinh tế khác th́ không được khơi dậy . Đă nhiều năm rồi . Nhà nước đề ra huy động nguồn vốn “ trong dân .” nhưng cho đến nay có thể nói nguồn vốn ấy vẫn  “ ngủ yên .” . Người ta rất sợ đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế , v́ những cuộc cải tạo kinh tế trước đây cubgx như “định hướng xă hội chủ nghĩa .” hiện nay , làm cho người ta lo sợ bỏ vốn ra . Thế là sự phát triển kinh tế không được dưa vào nguồn vốn bên trong nào đáng kể cả . Điều rất nguy hiểm là với “định hướng xă hội chủ nghĩa .”  kia , Nhà nước rất rộng tay trong việc cấp tín dụng cho khu vực kinh tế quốc doanh , khiến cho tín dụng không thu hồi được , các ngân hàng đứng trước nguy cơ phá sản .

     Làm thế nào để phát triển kinh tế khi không có nguồn vốn bên trong làm một chỗ dựa cơ bản ? Mở cửa cho đầu tư nước ngoài , đi vay nước ngoài và các tổ chức tài chính quốc tế ư ?  Đúng là hiện nay chúng ta đang làm như vậy . Như vậy là đúng và cần thiết . Nhưng một mặt , vốn đầu tư , đầu tư nhiều hay ít không phụ thuộc vào ta , mà vào những điều kiện làm ăn sinh lăi trên thị trường ( kinh nghiệm nhiều nước Đông Á và Đông Nam Á cho thấy các nhà đầu tư sẵn sàng rút vốn rất nhanh một khi họ không kiếm laĩ được , đẩy nền kinh tế các nước đó vào cơn nguy khốn chưa từng thấy ) . Mặt khác không thể thu hút đầu tư nước ngoài , nếu không tạo ra môi trường đầu tư có lợi  , mà môi trường đầu tư ấy cũng phải đáp ứng với yêu cầu của các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế . Và như đă biết , nững yêu cầu này là của kinh tế thị trường tự do thế giới , ngược lại với “định hướng xă hội chủ nghĩa .” . Càng cố duy tŕ định hướng này , nguồn đầu tư bên ngoài càng co lại . Nguồn vốn bên ngoài nếu không mất th́ không c̣n đáng kể .

      Chúng ta phải làm một sự lữa chọn ( khá khắc nghiệt đối với những người chủ trương “định hướng xă hội chủ nghĩa .” ) để có những điều kiện cần thiết cho sự phát triển kinh tế , và sự lựa chọn này không thể được thực hiện theo lối nói nhập nhằng “ kinh tế thị trường theo định hướng xă hội chủ nghĩa .” . Giữa hai cái , phải chọn lấy một không thể “ bắt cá hai tay .” . Lấy sự phát triển kinh tế của đất nước hay lấy “định hướng xă hội chủ nghĩa .” ? Câu trả lời sữ không khó , nếu lấy lợi ích đất nước mà không phải lấy lợi ích của Đảng làm đầu . Nói cách khác , sự phát triển kinh tế buộc phải từ bỏ sự lựa chọn theo “ hệ tư tưởng .” do Đảng đề xướng và về thực chất là do Đảng áp đặt lên toàn xă hội . Kéo dài t́nh trạng nước đôi , đất nước sẽ không có điều kiện phát triển b́nh thường , thay vào đó chỉ là một sự hỗn loạn có lợi cho những kẻ “đục nước béo c̣ .” , không có lợi ǵ có lợi cho tuyệt đại đa số dân cả .

    Trên đây , tôi chỉ đưa ra một ví dụ về nguồn vốn để chứng minh . C̣n có thể chứng minh bằng nhiều ví dụ khác .

 

  2)- Sự phát triển kinh tế , đặc biệt trong bối cảnh thế giới và trong nước đầy biến động hiện nay , bắt buộc phải có một chiến lược phát triển thích hợp và được mọi người , ít ra là của đa số nhân dân tán thành . Cho đến nay chúng ta chưa có một chiến lược như vậy . Nói cho đúng , Đảng đă đưa ra chiến lược “ phát triển kinh tế , công nghiệp hoá và hiện đại hoá .” . Nhưng ngoài những câu chữ chung chung , chưa có một chiến lược cụ thể và thích hợp có lợi cho toàn dân tộc . Và trên thực tế , những người cầm quyền đưa nước ta đi theo mô h́nh những “ con hổ .” . “ con rồng .” ở các nước Đông Á và Đông Nam Á ( Hàn quốc , Thái Lan , Malaisi a …) . Chiến lược phát triển kinh tế theo con đường xă hội chủ nghĩa ( “ mô h́nh Xô Viết .” ) trước đây  đă đẩy đất nước vào một thảm trạng kinh tế và xă hội , và bây giờ việc theo đuổi “ mô h́nh .” những con hổ , con rồng cũng chẳng hứa hẹn điều ǵ tốt lành cả . Làm thế nào để phát triển kinh tế , để hiện đại hoá một cách phù hợp với những xu thế chung của thời đại , cũng như với những điều kiện lịch sử và văn hoá nước ta , làm thế nào để mỗi người dân ( không trừ một khu vực nào , dù là thành thị hay nông thôn , dù là miền xuôi hay miền ngược , dù là phía Bắc hay phía Nam ) đều hào hứng góp phần tham gia và đều đựoc hưởng những thành quả của hiện đại hoá – đó không phải là bài toán dễ giải quyết . Chỉ có huy động được sức mạnh trí tuệ của mọi tầng lớp xă hội , thậm chí là của các cá nhân , mới có thể làm được điều đó . Và như vậy , không phải chỉ có một phương án giải , mà có thể có rất nhiều phương án khác nhau .

     Hiện nay chúng ta gần như chỉ  có một phương án và phương án ấy được coi là độc tôn , chỉ v́ đó là phương án của Đảng . Không ai được phép đề xướng những phương án khác , không ai được thảo luận một cách tự do về phương án duy nhất đă được đưa ra . Đó là nói về chiến lược phát triển chung , chưa nói tới những chiến lược cụ thể trong từng lĩnh vực . Tôi tin rằng trong nhân dân ta , nhất là trong giới trí thức ( kể cả trong và ngoài nước ) , có rất nhiều ư kiến hay , mà nếu đựợc nói lên , được cọ sát với nhau , được tranh căi tự do , th́ sẽ phá vỡ được sự bế tắc về trí tuệ , do đó sẽ có lợi cho việc t́m kiếm một con đường đi thích hợp cho đất nước lúc này . Nói cách khác , đời sống trí tuệ chưa được cởi mở , gánh nặng độc tôn c̣n đè nặng lên đầu óc con người , những ư kiến khác với chính thống bị coi là “ chống đối .” , đó chính là một trong những nguyên nhân quan trọng đưa tới t́nh trạng gần như tắc tị về chiến lược phát triển hiện nay .

3)- Về mặt quyền lực , tuy trên các văn bản chính thức đều nói đến quyền lực nước ta “ do dân , v́ dân và của dân .” , rồi “ dân biết , dân bàn , dân làm , dân kiểm tra .” , nhưng thực tế không phải như vậy . Tất cả mọi cái đều do Đảng – nói cho đúng , do những đảng viên có chức , có quyền quyết định . Việc bầu các cơ quan đại diện của dân , kể cả cơ quan quyền lực tối cao đều vẫn thực hiện theo lối “Đảng cử , Dân bầu .” quen thuộc , tuy có cải biến đôi chút . Ngay các cơ quan dân cử ấy cũng chỉ làm được một việc thường được gọi là “ thể chế hoá về mặt Nhà nước .” các quyết định của Đảng . Các cơ quan Đảng có toàn quyền từ trên xuống dưới không chịu bất cứ một sự kiểm soát nào về mặt pháp luật cả . Do đó , đẻ ra t́nh trạng mà không thể nào nói khác hơn là t́nh trạng “Đảng trị .” trong một chế độ toàn trị . Hiến pháp qui định sự lănh đạo độc tôn của Đảng , nhưng không hề qui định những trách nhiệm về mặt pháp lư đối với nhân dân . Đảng làm đúng ,dân nhờ . Đảng làm sai , dân chịu . Mà trên thực tế , như kinh nghiệm hàng chục năm cho thấy , không phải bao giờ Đảng cũng đúng cả . Đấy là t́nh trạng Đảng giữ quyền lực độc tôn , không có cơ chế giám sát , không có lực lượng nào giám sát . Đấy chính là nguồn gốc của sự lộng quyền , tham nhũng mà không có một vận động chống nào thực hiện được .

     Trước đây , trong nhiều nghị quyết của Đảng đă có nói tách Đảng ra khỏi các công việc quản lư của Nhà nước , nhưng lời hứa trịnh trọng ấy đă bị lăng quên , và đâu vẫn hoàn đấy . trong nhiều nghị quyết của Đảng cũng có nói tới “ cải cách chính trị .” đi đôi với “ cải cách kinh tế .” . Và có nói thêm “ cải cách kinh tế đi trước .” nhưng rồi sẽ phải tiến hành “ cải cách chính trị .” nhưng lại thấy mất tăm , thay vào đó là “ cải cách hành chính .” mà suốt nhiều năm qua mà vẫn chưa đi tới đâu .

      Theo tôi , cải cách kinh tế hiện nay đang đ̣i hỏi phải có cải cách chính trị một cách mạnh mẽ . Và nếu không cải cách chính trị , th́ cải cách kinh tế sẽ bế tắc , đất nước vẫn nằm trong chế độ Đảng trị lỗi thời , và vai tṛ lănh đạo cũng như uy tín của Đảng sữ bị suy yếu không cứu văn được . Việc tập trung toàn bộ quyền lực vào tay các cơ quan lănh đạo của Đảng , đang làm cho chính bản thân Đảng bị thoái hoá biến chất , những Đảng viên nắm quyền lực trở thành một tầng lớp thống trị mới trong xă hội với những lợi ích riêng , đối lập với lợi ích nhân dân . Có thể nói rằng nhiều đảng viên có chức có quyền đă thật sự trở thành “ những tư sản mới .” đầu cơ quyền lực , biến quyền lực thành của cải , và gây ra một mâu thuẫn xă hội ngày càng gay gắt , có thể đưa tới những bùng nổ xă hội ( như t́nh h́nh Thái B́nh cho thấy ) .  4) - Cuối cùng , nhưng lại là nguyên nhân quan trọng nhất , là ở bản thân Đảng . V́ trong xă hội và trong chế độ ta . Đảng là người lănh đạo tất cả , thống lĩnh tất cả , quyết định tất cả , nên mọi thành công hay không thành công phải được t́m nguyên nhân ở Đảng . Đúng là nhiều khó khăn gặp phải trên con đường phát triển kinh tế và xă hội là bắt nguồn từ những điều kiện khách quan ( thế giới , khu vực ) và cả những hoàn cảnh lịch sử - văn hoá của xă hội nước ta . Nhưng vai tṛ lănh đạo của Đảng chính là ở chỗ phân tích những điều kiện thuận lợi và khó khăn khách quan để có những chủ trương nhạy bén , kịp thời . Thực tiễn cho thấy trong nhiều trường hợp , Đảng đă không làm được như thế , không giành được thế chủ động , mà chạy theo sự phát triển của t́nh h́nh một cách thụ động .

     Hiện nay , nổi bật lên mấy điểm sau đây có liên quan với vai tṛ lănh đạo của Đảng :

-         Đảng chưa có một chiến lược phát triển xă hội ( bao gồm cả kinh tế ) một cách thích hợp , như đă nói ở điểm 1 . Nếu hỏi các đảng viên chiến lược phát triển đất nước hiện nay như thế nào ? chắc chắn đại đa số không trả lời được , ngoài mấy câu chữ chung chung là “ dân giàu , nước mạnh , xă hội công bằng và văn minh .” , “ công nghiệp hoá , hiện đại hoá theo định hướng xă hội chủ nghĩa .” . Chừng nào chưa làm rơ , tất nhiên là phải đúng , những khái niệm đó th́ chưa thể thoát khỏi t́nh thế thụ động về mặt lănh đạo được . Xin lấy một ví dụ : Thế nào là dân giàu nước mạnh ?, “ dân .” là ai , là tất cả mọi người hay chỉ là một bộ phận nhỏ nào đó ? giàu là thế nào ? là nhiều của cải hay c̣n phải giàu về trí tuệ , văn hoá ? Thế nào là  “ nước mạnh .”  ? chỉ phát triển về kinh tế mà không xây dựng được một xă hội công dân , trong đó mỗi người dân có điều kiện để thực sự làm chủ vận mệnh của ḿnh , trở thành chủ thể đích thực của đất nước , th́ nước có mạnh không , và xét đến cùng , có phát triển kinh tế được không ? Rồi những khái niệm c̣n rắc rối hơn : “ công nghiệp hoá .” và “ hiện đại hoá .” th́ càng tù mù hơn nữa . Người ta đang hô lên những khẩu hiệu xuông không có nội dung xác thực .

-                - Cho đến nay , Đảng vẫn giữ vai tṛ lănh đạo độc quyền , độc tôn của ḿnh đối với xă hội và đất nước , khiến cho mọi xu hướng dân chủ xă hội bị ngăn cản . Tôi vẫn tán thành và ủng hộ vai tṛ lănh đạo chính trị của Đảng , tôi thấy vai tṛ đó là cần thiết . Nhưng lănh đạo không có nghĩa là thống trị . Đảng lănh đạo không có nghĩa là Đảng trị . Kinh nghiệm lịch sử trong nước và trên thế giới đă chứng minh rằng mọi sự độc quyền , độc tôn đều đưa tới thoái hoá , ruỗng nát , tắc tị , không những của cơ thể xă hội mà cả của cơ thể Đảng nữa .

-                  -  Một bộ phận lớn đảng viên , trước hết là trong số đảng viên có chức quyền , nắm quyền lực , đă thực sự trở thành lực cản đối với sự phát triển mọi mặt của đất nước , kể cả trong lĩnh vực kinh tế . Không có ǵ khổ và nhục cho bằng khi người dân “ tự nhiên .” thấy trên đầu ḿnh chễm chệ những vị tai to mặt lớn thiếu nhân cách , thiếu tŕnh độ hiểu biết , hay như thường nói , thiếu cả đức lẫn tài . Chừng nào c̣n những người như thế cứ thay nhau nắm giữ và lũng đoạn bộ máy Đảng và Nhà nước , chừng đó các nguồn sinh khí trong Đảng và trong xă hội không thể khơi lên được . Nhưng những nguồn sinh khí ấy vẫn tồn tại tăng lên cùng với dân trí , n3ên đến một lúc nào đó sẽ bùng lên mănh liệt , có muốn dập tắt cũng không được .

-                - Trong nội bộ Đảng , vẫn duy tŕ cái gọi là “ chế độ tập trung dân chủ ” mà hầu hết các Đảng Cộng Sản trên thế giới đă từ bỏ , v́ về thực chất , sự tập trung quyền lực bao giờ cũng đưa tới chỗ triệt tiêu dân chủ . Nhiều lắm , dân chủ chỉ trở thành “ đồ rởm .”, chỉ có tác dụng trang trí cho sự tập trung quyền lực .

-               -  Về hệ tư tưởng , ta vẫn giữ vai tṛ độc tôn chủ nghia Mác – Lê Nin không những trong Đảng mà cả trong toàn xă hội . Tôi hoàn toàn thừa nhận vai tṛ chủ nghĩa Mác – Lê Nin , trong lịch sử cách mạng nước ta , nó đă có những đóng góp quan trọng . Nhưng hiện nay ngoài chủ nghĩa Mác – Lê Nin ra , c̣n có nhiều trào lưu tư tưởng rất đáng nghiên cứu và tiếp thu một cách phù hợp với những điều kiện nước ta . Gĩư vai tṛ đọc tôn của chủ nghĩa Mác – Lê Nin chỉ đưa tới sự tŕ trệ về trí tuệ .

Có thể c̣n những nguyên nhân khác nữa nhưng tôi xin dừng lại ở đây , v́ chỉ mấy nguyên nhân nói trên cũng đủ để giải thích tại sao t́nh h́nh đất nước đang lâm vào một trạng thái khủng hoảng mới , gay go hơn , nguy hiểm hơn , cho xă hội , cho đất nước và cho cả sự nghiệp của Đảng ./.

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục