DC&PT - Thời Sự 2007

 

Mối quan hệ công khai và kín đáo giữa Hoa Kỳ - Việt Nam

 

Nguyễn Khanh, phóng viên đài RFA

 

Liên quan đến chuyến viếng thăm Hoa Kỳ của Chủ Tịch Nước Việt Nam Nguyễn Minh Triết, Ban Việt Ngữ chúng tôi được Giáo Sư Tiến Sĩ Carl Thayer, một chuyên gia hàng đầu về Việt Nam dành cho cuộc phỏng vấn đặc biệt. Giáo Sư Thayer hiện đang giảng dạy môn chính trị học ở Đại Học New South Wales, đồng thời cũng là Giám Đốc Diễn Đàn Nghiên Cứu Quốc Pḥng của trường. Cuộc phỏng vấn do Nguyễn Khanh thực hiện.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết (trái) và ông Chủ tịch ban điều hành NYSE kiêm Phó chủ tịch NYSE Euronext Marshall Carter hôm 19-6-2007. AFP PHOTO

Nguyễn Khanh: Cám ơn Giáo Sư đă nhận lời mời trả lời phỏng vấn của chúng tôi. Ông đánh giá ra sao về chuyến viếng thăm Mỹ của Chủ Tịch Nước Việt Nam?

Giáo Sư Carl Thayer: Chuyến viếng thăm Washington của Chủ Tịch Nguyễn Minh Triết nhắm vào mục đích chính là xây dựng quan hệ kinh tế thương mại giữa hai nước. Đây là một lănh vực rất quan trọng, và những doanh gia Việt Nam tháp tùng ông sẽ có cơ hội tiếp xúc với những người đang lănh đạo các tập đoàn thương mại Mỹ. Nhưng bên cạnh đó có 2 vấn đề mà tôi cho là rất quan trọng cần phải nói đến, một công khai và một kín đáo.

Công khai là vấn đề nhân quyền, sẽ được đặt trên bàn để hai nhà lănh đạo thảo luận với nhau. Câu hỏi được đặt ra là sau chuyến viếng thăm của ông Triết, Hoa Kỳ sẽ làm ǵ để có thể cải thiện t́nh trạng nhân quyền ở Việt Nam.

Kín đáo là phát triển quan hệ chiến lược mà hai bên đang âm thầm làm, dù sau chuyến viếng thăm Việt Nam của Tổng Thống Bush hồi năm ngoái, đă có một vài tiến bộ trong lănh vực này. Thành ra ngoài những điểm được công khai nói đến, chuyện bàn thảo kín đáo về hợp tác chiến lược cũng là điều quan trọng không kém.

Quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam

Nguyễn Khanh: Tại sao Hoa Kỳ lại chú ư đến Việt Nam?

Giáo Sư Carl Thayer: Theo tôi, Việt Nam nằm trong tầm ngắm của Hoa Kỳ v́ 2 lư do. Thứ nhất là mức phát triển kinh tế của Việt Nam đă khiến cho hồi gần đây -gần nhất là mới đầu năm nay- các quan chức cao cấp của Washington phải công nhận rằng Việt Nam có khả năng nắm giữ một vai tṛ quan trọng hơn trên bàn cờ chính trị trong vùng, nhất là trong tổ chức ASEAN.

Điểm thứ nh́ là không bao lâu nữa, vào tháng 10 tới đây có nhiều khả năng Việt Nam sẽ được chọn làm thành viên không thường trực của Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc, đại diện cho Châu Á. Lúc đó, Việt Nam sẽ ngồi ở một vị trí rất quan trọng về mặt chiến lược, và lá phiếu của Việt Nam sẽ có ảnh hưởng từ Washington đến Bắc Kinh, như lá phiếu của những thành viên khác trong Hội Đồng Bảo An.

Nguyễn Khanh: Thưa Giáo Sư, hiện giờ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, ai cần ai? Mỹ cần Việt Nam? Việt Nam cần Mỹ? Hay hai bên cần có nhau?

Giáo Sư Carl Thayer: Câu trả lời của tôi là sức ép của 9 tỷ đô la. Tôi hy vọng ông hiểu ư tôi muốn nói thế nào. Chín tỷ đô la là mức trao đổi hàng hóa giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, trong đó Việt Nam thu được 8 tỷ nhờ xuất khẩu hàng sang Mỹ, và Hoa Kỳ hiện là thị trường tiêu thụ hàng hóa lớn nhất của Việt Nam.

Mức trao đổi hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc hiện nay ở khoảng 10 tỷ đô la mỗi năm, hàng từ bên Hoa Lục đổ sang Việt Nam chiếm 9 tỷ, Việt Nam bán được có 1 tỷ đô la hàng cho nước láng giềng to lớn này. Thành ra Việt Nam rất cần Mỹ, cần thị trường Hoa Kỳ để cân bằng mức thâm thủng mậu dịch với Trung Quốc, nếu không th́ sẽ bị lôi cuốn vào quỹ đạo của Bắc Kinh.

Hoa Kỳ không thật sự cần Việt Nam để phát triển kinh tế, thương mại, nhưng Washington nhận biết rằng Việt Nam là một quốc gia có tiềm năng, và trong thời gian qua Việt Nam đă hợp tác tốt với Hoa Kỳ trong nhiều lănh vực, đặc biệt trong lănh vực an ninh thế giới, và đó chính là điều thu hút chính phủ của Tổng Thống Bush.

Cân bằng thế lực với Trung Quốc

Nguyễn Khanh: Giáo Sư vừa dùng chữ cân bằng. Muốn hỏi Giáo Sư là có phải Hoa Kỳ muốn dùng Việt Nam để cân bằng thế lực với Trung Quốc ở Đông Nam Á hay ở toàn vùng Châu Á không?

Giáo Sư Carl Thayer: Đồng minh quan trọng nhất của Hoa Kỳ là Nhật Bản, Nam Hàn, Australia, và thời gian gần đây Washington t́m cách lôi kéo thêm Ấn Độ đứng về phía ḿnh.

Nhưng Washington cũng thấy Việt Nam là một trong những nước có thể giúp ḿnh cân bằng thế lực và nhờ ḿnh để cân bằng thế lực, đặc biệt là với những hành động của Bắc Kinh hồi gần đây khi họ bắt đầu thực hiện chương tŕnh ḍ t́m dầu khí ở vùng Biển Đông, khiến giới lănh đạo Việt Nam phải quan tâm nhiều hơn về áp lực đến từ phía Trung Quốc.

Tuy nhiên măi hồi gần đây Việt Nam mới bày tỏ cho thấy muốn mở rộng quan hệ với Mỹ, điển h́nh là sau Hội Nghị Trung Ương hồi tháng Bảy năm 2003 ông Bộ Trưởng Quốc Pḥng Việt Nam mới sang thăm Hoa Kỳ, và nhiều người trong Đảng mới bày tỏ ư tưởng muốn đến gần với Mỹ hơn, và ngay tức khắc, được Hoa Kỳ phản ứng tích cực.

Nguyễn Khanh: Quan hệ quốc pḥng của hai nước là điều thường được nói đến, nhưng theo tôi hiểu th́ cho đến bây giờ vẫn chỉ ở mức rất hạn hẹp. Thưa Giáo Sư tại sao vậy? Liệu có bước đột phá nào sau buổi gặp gỡ giữa hai nhà lănh đạo hay không?

Giáo Sư Carl Thayer: Câu trả lời của tôi là không. Việt Nam có vẻ không mặn mà ǵ lắm khi được mời tham dự vào Chương Tŕnh Giáo Dục Huấn Luyện Quân Sự Quốc Tế IMET.

Hiện mỗi năm chỉ có khoảng 20 quân nhân Việt Nam tham gia vào chương tŕnh này, tức hàng năm Hoa Kỳ chỉ tốn chừng 200,000 đô la. Biến chuyển quan trọng nhất xảy ra hồi cuối năm ngoái khi Hoa Kỳ quyết định bán thiết bị quân sự cho Việt Nam, nhưng dù có bán th́ cũng chẳng được bao nhiêu v́ một mặt Việt Nam không có tiền, mặt khác quân đội Việt Nam quen sử dụng khí cụ do Nga sản xuất.

Trong những năm qua có 4 tầu chiến Mỹ ghé cảng Việt Nam, nhưng nếu nh́n vào các nước khác như Australia chẳng hạn, chúng ta sẽ thấy ngay tàu hải quân Mỹ ghé thăm nhiều hơn những lần ghé Việt Nam. Theo ư riêng của tôi, có lẽ lănh vực chống khủng bố toàn cầu và chống phổ biến vơ khí hạt nhân là những lănh vực mà Việt Nam sẽ hợp tác quy mô hơn với Hoa Kỳ.

Theo khuôn khổ

Nguyễn Khanh: Liệu Chủ Tịch Nước Việt Nam có quyền tự quyết định mọi chuyện để thỏa thuận một điều ǵ đó với Tổng Thống Hoa Kỳ George W. Bush trong thời gian ông Triết có mặt ở Washington hay không?

Giáo Sư Carl Thayer: Không. Ông Triết phải theo những ǵ Bộ Chính Trị Đảng Cộng Sản Việt Nam đề ra, thực hiện những ǵ đă được bàn thảo trước khi ông ta sang Mỹ. Ngay cả chuyện nếu ông Triết và ông Bush có đưa ra bản thông cáo chung th́ bản thông cáo này cũng không đi ra ngoài khuôn khổ của những bản thông cáo đă từng được kư kết trước đây, tức chỉ nói chung chung là hai bên sẽ hợp tác với nhau thôi.

Ông Triết có nhấn mạnh chuyến viếng thăm Hoa Kỳ nhằm thắt chặt quan hệ kinh tế, thương mại, tức kêu gọi các công ty Mỹ bỏ thmê vốn đầu tư vào Việt Nam và mở rộng thị trường xuất khẩu hàng từ Việt Nam sang Mỹ. Về khoản này th́ các công ty hai nước tự quyết định kư kết giao kèo với nhau, tức nằm ngoài tầm kiểm soát của ông Triết.

Nhưng trong cuộc thảo luận ở cấp chính phủ, trách nhiệm của ông Triết là thúc đẩy Hoa Kỳ bồi thường cho các nạn nhân bị ảnh hưởng bởi chất mầu da cam, kêu gọi Washington băi bỏ hoặc giới hạn lệnh cấm bán kỹ thuật cao để các công ty Mỹ khi đầu tư ở Việt Nam có thể sử dụng, kêu gọi phía Mỹ nên có quy chế công bằng hơn với các mặt hàng thủy sản do Việt Nam sản xuất, để lượng tôm cá từ Việt Nam có thể vào thị trường Mỹ nhiều hơn.

Tất cả mọi người đang chờ đợi xem ông Triết vận động được những ǵ với Quốc Hội và Hành Pháp Mỹ.

Nguyễn Khanh: Nhân quyền và chất da cam là hai điểm nằm trong những khác biệt giữa hai chính phủ. Làm sao hai bên có thể giải quyết được các vấn đề tồn đọng từ bao nhiêu năm qua?

Giáo Sư Carl Thayer: Về vấn đề nhân quyền, chuyện Việt Nam mới thả hai người bất đồng chính kiến vẫn không giúp cải thiện được t́nh trạng hiện giờ, và mọi chuyện cũng đâu lại hoàn đó khi ông Triết từ Mỹ về lại nước.

Điều mà Hoa Kỳ phải làm là tŕnh bày cho phía Việt Nam biết rằng luật lệ của Việt Nam đă lỗi thời, không thể tiếp tục sử dụng để kết tội những người bất đồng chính kiến là những kẻ phạm pháp. Cũng ở lănh vực này, Việt Nam nên nghe theo đề nghị của Hoa Kỳ, của Australia và của những nước khác là cho người dân được quyền tự do bày tỏ tư tưởng và tuân thủ những công ước về quyền làm người mà Việt Nam đă kư kết với thế giới, v́ làm những điều này sẽ giúp cho Việt Nam phát triển tốt hơn, tiến bộ hơn.

Về vấn đề chất da cam, trong thời gian gần đây chúng ta thấy Hoa Kỳ đă có quyết định quan trọng, điều tra 6 địa điểm được gọi là những “điểm nóng” nằm gần các căn cứ quân sự của Mỹ thời chiến tranh Việt Nam xem chất da cam có gây ảnh hưởng ra sao và nếu có, ảnh hưởng như thế nào.

Tôi cho rằng cả hai bên đều phải ghi nhận những ư kiến khoa học nghiêm chỉnh, để cùng nhau giải quyết vấn đề. C̣n chuyện kiện tụng trước ṭa và con số người bảo bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chất da cam th́ theo tôi, đây là chuyện quá lớn, hai chính phủ không thể nào giải quyết với nhau được, nhưng ngay trong lúc này, cả hai bên nên chú trọng đến những “điểm nóng” mà phía Hoa Kỳ đă ấn định xem coi ảnh hưởng đến mức nào và phải giải quyết làm sao.

Nguyễn Khanh: Xin cám ơn Giáo Sư Carl Thayer.

Trích:RFA 20.6

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục