DC&PT - Thời Sự 2007

 

 

Muốn chống tham nhũng hiệu quả:

Phải để cơ quan thanh tra được độc lập!

 

 

LTS: Sau khi cho công an đàn áp hàng ngàn nông dân biểu t́nh ở trước Trụ sở QH 2 ở Sài g̣n vào đêm 17 rạng 18.7, trong các ngày qua những người cầm đầu chế độ đă ra lệnh cho các địa phương có người khiếu kiện tổ chức những cuộc tiếp xúc với nhân dân và hứa sẽ giải quyết các việc khiếu kiện. Nhưng nguyên Phó Thanh tra Chính phủ Lê Đ́nh Đấu đă hoài nghi về ư định và khả năng giải quyết của các cơ quan nhà nước trong việc khiếu kiện của nhân dân. Theo ông, cơ chế độc tài nuôi dưỡng và dung túng bọn tham quan từ trung ương tới địa phương. Cho nên mọi biện pháp thanh tra, kiểm tra … chỉ như nước đổ đầu vịt!

 

TTCT - “Hiện bộ máy thanh tra rất to. Ngoài Thanh tra Chính phủ, bộ, tỉnh rồi sở nào cũng có thanh tra. Nhưng các cơ quan vẫn hầu như không thể phát hiện tiêu cực trong nội bộ của ḿnh” - ông Lê Đ́nh Đấu, nguyên phó tổng Thanh tra Chính phủ, tổng kết.

V́ sao như vậy? Tất cả là v́ thanh tra không được độc lập? Muốn có kết luận khách quan, chống tiêu cực hiệu quả th́ thanh tra phải được độc lập? Ông Đấu thẳng thắn nói:

- Báo chí thời gian qua nêu rất đầy đủ: hầu như không có cơ quan nào phát hiện tham nhũng trong cơ quan ḿnh. Thường vụ việc đă xảy ra rồi, hoặc do dân tố cáo rát quá mới lộ ra. Chánh thanh tra tỉnh do chủ tịch UBND tỉnh bổ nhiệm, thanh tra bộ do bộ trưởng bổ nhiệm th́ đúng là rất khó bảo ông thanh tra đi điều tra thủ trưởng của ḿnh. Với cơ chế trực thuộc như hiện nay, muốn thanh tra có hiệu quả th́ bản thân lănh đạo cơ quan thanh tra, cấp ủy đảng, chính quyền ở bộ, ngành, địa phương phải trong sạch. Việc chống tham nhũng phải có quyết tâm. Mà quyết tâm là phạm trù rất khó định lượng.

Hiện chỉ có khoảng 50% kết luận thanh tra tại VN được thực hiện tốt. C̣n lại 50% không được thực hiện hoặc chỉ thực hiện một phần.

 Ông Lê Tiến Hào, phó tổng Thanh tra Chính phủ

* Việc giải quyết khiếu nại, tố cáo đang phụ thuộc rất nhiều vào thanh tra. Nhưng muốn thanh tra phải có ư kiến chỉ đạo của đơn vị phụ trách cơ quan thanh tra? Thanh tra xong rồi cũng phải có ư kiến của lănh đạo này mới được công bố hay không?

- Hiện thanh tra VN chỉ được quyền làm theo chỉ đạo của lănh đạo. Khi có kết luận rồi phải tŕnh lên lănh đạo. Thấy có vi phạm rồi th́ hồ sơ lại chuyển qua bên cơ quan cảnh sát điều tra xem xét lại từ đầu. Có trường hợp kết luận thanh tra nói có sai phạm nhưng kết quả điều tra lại nói không. Chúng ta vẫn nói đến sự phối hợp nhưng sự phối hợp này trên giấy tờ th́ nhuần nhuyễn nhưng thực tế lại không suôn sẻ lắm.

* V́ không được độc lập nên thanh tra có kết luận sai phạm rồi nhưng thủ trưởng không đồng ư, phủ quyết toàn bộ cũng không sao?

- Thanh tra có cái kẹt như thế. Việc này đă từng xảy ra. Mới đây báo chí đă nêu ở Quảng B́nh cấp ủy hủy cả kết luận thanh tra về tuyển dụng giáo viên. Tôi cho cái đó trái luật nhưng người ta vẫn làm. Nên thanh tra của các bộ, ngành, địa phương c̣n nhiều hạn chế. Cũng có trường hợp thanh tra kết luận 10 sai phạm nhưng thủ trưởng bảo thôi, công bố 4-5(!). Cái này liên quan đến bao nhiêu chuyện. Cơ chế nội bộ luôn có điều tế nhị, khó nói của nó.

Như vậy nó có vấn đề từ cơ chế?

- Cơ chế giải quyết khiếu nại hành chính ở ta cũng c̣n nhiều bất cập. Như cơ quan bị khiếu nại lại là cơ quan đi giải quyết khiếu nại. Như người dân khiếu nại UBND xă, huyện giải quyết. Mà hoạt động của UBND xă thường phải xin ư kiến UBND huyện. Như thế th́ khó khách quan.

Qua các vụ việc gần đây như tham nhũng đất đai th́ thấy ngay trong các quyết định của cấp huyện cũng thường có sự dính dáng quyền lợi rất lớn của quan chức cấp tỉnh. Như vậy khiếu nại lên tỉnh dân cũng khó ḷng có được kết luận chính xác. V́ vậy, Chính phủ đang lập cơ quan tài phán hành chính độc lập để xử những khiếu nại hành chính của dân. Việc này cho thấy ta đă nhận biết sự quan trọng của tính độc lập trong việc giải quyết khiếu kiện. Vấn đề là làm đến đâu.

* Thưa ông, sự trực thuộc chính là một trong những lư do khiến nơi nào cũng có thanh tra nhưng thanh tra thường không phát hiện tiêu cực của lănh đạo ngành, địa phương, cơ quan ḿnh?

- Muốn thanh tra phải có chỉ đạo. Vậy th́ có dự án nào mà bản thân lănh đạo ở đấy có dính dáng th́ làm sao anh ta cho thanh tra làm. Nên lư tưởng nhất là các cơ quan thanh tra nên tách rời, không liên quan một tí quyền lợi nào đến các đối tượng thanh tra. Cơ chế của ta hiện nay th́ lại gắn rất chặt: lương, chức vụ và cả những chuyện khó nói khác...

* Như vậy, thanh tra hiện nay đang phụ thuộc nơi mà đáng ra phải là đối tượng bị thanh tra giám sát?

- Cơ chế tạo ra con người. Tôi đă từng đi họp ở một hội nghị quốc tế, thấy có một đại diện châu Á rất tự hào đứng lên nói: tôi đă vạch mặt 12 bộ trưởng tham nhũng. Th́ đấy, việc phát hiện quan chức càng to tham nhũng, người ta càng thăng tiến, càng cảm thấy tự hào. Khi tôi c̣n đương chức, có mấy ngh́n quyết định của UBND tỉnh bị khiếu kiện, phải lập đoàn sửa. Chúng tôi đă sửa đến 30% các quyết định của các tỉnh.

Tôi làm trong ngành thanh tra 27 năm, từ anh chuyên viên lên đến trợ lư tổng thanh tra, vụ trưởng rồi phó tổng thanh tra, từng tiếp xúc hàng vạn người dân nhưng vẫn thấy cơ chế khó. Ta cứ nói cải cách hành chính. Vậy mà lúc tôi về hưu, chuyển mỗi cái sổ thương binh mà phức tạp quá. Cơ chế rườm rà, gây khó khăn không thể tưởng tượng.

* Với bất cứ một cơ quan có chức năng điều tra, kiểm tra nào, độc lập luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu nếu muốn hoạt động điều tra khách quan và hiệu quả?

- Các cơ quan điều tra chống tham nhũng của các nước đều có điểm chung là rất độc lập. Như Malaysia, họ có ủy ban chống tham nhũng. Mỗi địa phương có chi nhánh của ủy ban, không liên quan đến địa phương. Họ coi trọng sự độc lập, khách quan đến mức khi cơ quan chống tham nhũng trung ương phát hiện chi nhánh do sống lâu tại địa phương có dấu hiệu nương nhẹ th́ ngay lập tức họ điều một chi nhánh khác đến đấy để giám sát. Họ đề cao pḥng ngừa tham nhũng. Nhưng họ pḥng bằng cách mỗi khi chính quyền có dự án liên quan đến ngân sách đều phải thông báo để ủy ban giám sát ngay từ đầu.

* Như vậy, cùng với bộ máy công an, lối ra duy nhất để bộ máy thanh tra ở VN phát huy tốt hiệu quả là phải tăng tính độc lập cho nó?

- Tổng Thanh tra Chính phủ trước đây theo pháp lệnh thanh tra được quyền bổ nhiệm chánh thanh tra tỉnh; rồi chánh thanh tra bộ do Thủ tướng bổ nhiệm. Như thế nó mang tính quyền uy khác hẳn. Nay chánh thanh tra tỉnh do chủ tịch tỉnh bổ nhiệm. Thanh tra bộ do bộ trưởng bổ nhiệm. Tôi nghĩ đây là một bước thụt lùi.

Sự không độc lập của cơ quan thanh tra đă hạn chế khả năng tự phát hiện tiêu cực trong nội bộ. Nếu tách khỏi các cơ quan hành chính th́ các kết luận thanh tra về các cơ quan này sẽ đảm bảo tính khách quan hơn. Mà muốn thanh tra độc lập hơn th́ cách tốt nhất là thiết lập bộ máy thanh tra theo ngành dọc. Làm việc này không khó.

* Giả sử trong tương lai cơ quan thanh tra được độc lập th́, theo ông, vấn đề chúng ta đề cập có được giải quyết không? Và liệu việc dân chủ hóa hoạt động thanh tra có được tiến hành?

- Thay v́ quá tŕnh thanh tra thường “bí mật”, người dân ít được biết th́ hoạt động thanh tra sắp tới phải có tính tương tác cao hơn. Người khiếu kiện sẽ được đối thoại với cán bộ thanh tra, các tài liệu chứng cứ sẽ được công khai, người dân có quyền thuê luật sư tham gia hỗ trợ pháp lư trong quá tŕnh khiếu kiện...

* Thanh tra là công cụ rất quan trọng để chống tham nhũng. Nếu Chính phủ để thanh tra tại các địa phương hoạt động không hiệu quả là “lăng phí” ghê gớm?

- Đă có ư kiến đề xuất từ lâu về việc tổ chức bộ máy thanh tra theo ngành dọc. Nếu tổ chức được thanh tra theo ngành dọc th́ tôi tin kết quả pḥng chống tham nhũng sẽ tốt hơn bây giờ rất nhiều. C̣n trước mắt, theo tôi, nên chỉ đạo thanh tra linh động hơn, như thấy có tiêu cực liên quan đến lănh đạo địa phương nào th́ phải đề cao nguyên tắc không cho các cơ quan điều tra tại địa phương đó điều tra.

Và theo tôi, thanh tra không nên nhảy vào thanh tra doanh nghiệp. Cái đó đă có kiểm toán. Phải tập trung vào thanh tra công vụ, thanh tra hoạt động các cơ quan nhà nước liên quan đến quyền, tiền của dân. Thanh tra rồi th́ kết luận thanh tra phải được thực hiện. Phải làm sao để người dân càng khiếu nại càng cảm thấy tin tưởng chính quyền hơn chứ ngược lại sẽ rất nguy hiểm.

CẦM VĂN K̀NH thực hiện

 

 

Trích: Tuổi trẻ cuối tuần 21.7.

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục