|
|
DC&PT - Thời Sự 2006
BÀI TỪ TRONG NƯỚC
Chống
tham nhũng bằng kiểm soát quyền lực?
VŨ QUỐC TUẤN
LTS: Sau Đại hội 10 nhóm lănh
đạo mới CSVN đang phát động phong trào
chống tham nhũng mà họ hô lớn là lần này sẽ
„không có vùng cấm“. Quốc hội của chế
độ vừa thành lập Ban Chỉ đạo
pḥng và chống tham nhũng do tân Thủ tướng
Nguyễn Tấn Dũng cầm đầu. Nhưng Chủ
tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng, ngừơi
của phái bảo thủ trong Bộ chính trị (BCT),
đă cho biết, Trưởng ban Chỉ đạo chống
tham nhũng, tức Nguyễn Tấn Dũng, chỉ
được quyền quyết định kỉ luật
từ cấp Thứ trưởng trở xuống mà
thôi, c̣n các cấp bộ trưởng, Ủy viên Trung
ương đảng (TUĐ) và Ủy viên Bộ chính
trị trở lên th́ phải xin phép BCT. Theo cơ chế
quyền hành hiện nay của chế độ Hà nội
th́ chỉ có một vài Ủy viên BCT có quyền lực
nhất quyết định thay cho tất cả. Như vậy vùng cấm chính là BCT và TUĐ,
nơi là ổ tham nhũng, trước sau vẫn
được duy tŕ và bảo vệ!
Bài dứơi đây của
ông Vũ Quốc Tuấn đă cảnh báo những nguy
hại của sự lạm dụng quyền lực một
khi nó không được kiểm soát bởi những
cơ quan độc lập. Ông Tuấn ủng hộ
cho một sự phân quyền và cổ súy cho một xă
hội thông thoáng với sự tự do của ngừơi
dân và sự h́nh thành của một xă hội công dân. Cần
lưu ư là Vũ Quốc Tuấn từng là thành viên Ban Nghiên
cứu Thủ tướng. Nhưng Ban này vừa bị
tân Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng giải
tán. Trước đây trong Ban này có một số chuyên
viên có tư tưởng tiến bộ và đă dám mạnh
dạn lên tiếng đề nghị những giải
pháp dân chủ hóa nội bộ ĐCSVN và đ̣i phải
giải quyết những tệ trạng tham nhũng
và tha hóa đạo đức của những ngừơi
có quyền lực, nhất là ở cấp lănh đạo.
Những đ̣i hỏi
hợp lí của các chuyên viên này đă làm nhóm lănh đạo
bảo thủ bất yên. Cho nên trong Hội nghị
Trung ương 3 (7.06) nhóm này đă dùng quyền lực
cho phát tán bài của Trần Thanh Đạm, một
nhân vật của phe bảo thủ. Trong bài dài này ông
Đạm đă mạ lị và dùng những lời hạ
cấp chụp mũ các chuyên viên cấp tiến. Do áp
lực của phe bảo thủ, tờ báo điện
tử Chính phủ đặt dưới quyền kiểm
soát của Thủ tướng Dũng cũng đă phải
phổ biến bài của Trần Thanh Đạm trong
nhiều tuần lễ!
* * *
Người có quyền
mới có điều kiện để tham nhũng; v́
vậy, nguồn gốc của tham nhũng là quyền
lực. Cho nên, để pḥng, chống tham nhũng, phải
có cơ chế thiết kế bộ máy quyền lực
phù hợp với quy luật của kinh tế thị
trường, đồng thời phải có cơ chế
giám sát chặt chẽ hoạt động của bộ
máy quyền lực.
Bài tham gia Diễn đàn "Giải pháp
nào để ngăn chặn,kiềm chế, đẩy lùi tham nhũng" của ông Vũ Quốc Tuấn. Tác giả từng
là thành viên của Ban Nghiên cứu Thủ tướng.
Nguồn gốc của tham nhũng
Tham tức là tham lam, vơ vét của cải cho
ḿnh; c̣n nhũng là nhũng nhiễu, cũng là nhằm
vơ vét: vơ vét của công và vơ vét của dân, của
doanh nghiệp.
Trong tài liệu “Công cụ hỗ trợ cho tính
minh bạch trong công tác cai trị ở địa
phương”, Tổ chức Minh bạch thế giới
(TI) đă nêu ra định nghĩa về tham nhũng của
Klitgaard, MacLean, Abaroa và Parris được nhiều
định chế quốc tế và học giả sử
dụng như sau: “Tham nhũng có nghĩa là lợi dụng
chức cụ cho lợi ích riêng. Chức vụ là một
vị trí công tác dựa trên cơ cở niềm tin, mà
từ đó, một người được nhận
một thẩm quyền hành động nhân danh một
định chế nào đó” (trích theo VietNamNet).
Trong thực tế, tham nhũng thường đi
đôi với Nhà nước là tổ chức có bộ
máy, có quyền lực; Nhà nước nào cũng tham nhũng,
chỉ có mức độ và h́nh thức khác nhau mà
thôi. Nhưng tại sao công chức Nhà nước lại
tham nhũng, đó là v́ Nhà nước có quyền lực,
và chỉ ai có quyền lực mới có thể tham nhũng
được; không có quyền lực th́ làm sao tham nhũng
được? Do đó, nguồn gốc của tham nhũng
chính là quyền lực.
Về lư thuyết, người ta
chia ra ba loại quyền lực: 1.Quyền lực
chính trị (tức là của giới cầm quyềnị),
họ có đủ các hệ thống bảo đảm
cho quyền lực của ḿnh, như pháp luật, quân
đội, công an, ṭa án, ... 2. Quyền lực tài chính
(các chính phủ nắm tiền trong tay, hoặc các tập
đoàn tài chính); 3. Quyền lực trí tuệ (cái này giá
trị nhất, cơ bản nhất và lâu bền nhất).
Các tập đoàn thống trị dựa
vào quyền lực chính trị để thực hiện
sự cai trị của ḿnh.
Người nắm quyền
lực thường nắm luôn nguồn tài chính công,
để có thể chi phối việc chi tiêu nguồn
tài chính đó (qua đó, có thể vơ vét). Đồng
thời, v́ quyền lực trí tuệ là cái cao sang nhất,
được người đời kính nể nhất,
cho nên, người nắm quyền lực chính trị
thường muốn thể hiện luôn quyền lực
của ḿnh trong lĩnh vực trí tuệ.
Theo lư thuyết, mọi
quyền lực đều phải được giám
sát, nếu không, quyền lực trở thành tuyệt
đối, ngày một bành trướng, ảnh hưởng
xấu đến sự phát triển của một xă
hội. Từ thế kỷ 17, Montesqieu đă viết:
“Bất cứ ai có quyền đều có xu hướng
lạm quyền, họ cứ sử dụng quyền
đến khi nào gặp phải giới hạn”. Quyền
lực không bị giám sát th́ dễ xảy ra các tệ
nạn như độc quyền, cửa quyền,
đặc quyền, lạm quyền, tiếm quyền
(tức là cướp quyền), v.v...
Và khi quyền lực đă
trở thành một loại hàng hóa, có "thị
trường quyền lực", nơi có thể mua,
bán quyền lực, th́ thị trường diễn biến
rất phức tạp, sôi động, ở nhiều
lĩnh vực, nhiều cấp.
V́ quyền lực đem lại
lợi nhuận béo bở (siêu lợi nhuận) như
thế, cho nên người ta tranh nhau bỏ tiền ra
để mua một chức vụ hoặc một chỗ
ngồi nào đó (có thể kiếm ra tiền). Sau khi họ
đă mua được một vị trí kiếm ra tiền,
th́ họ lại phải t́m cách để "hoàn vốn"
và nhất định phải "có lăi" so với
số vốn bỏ ra ! Như thế, cái "ṿng xoáy
quyền lực" đó thường không có điểm
dừng.
Để giám sát và hạn
chế quyền lực, phải thực hành dân chủ: cơ chế hoạt động của bộ
máy chính quyền phải công khai, minh bạch (nhất
là chi tiêu công), có sự giám sát của dân, của doanh
nghiệp, sự giám sát của các tổ chức xă hội
dân sự (các hội, hiệp hội nghề nghiệp)
...
Singapore đề ra bốn điều
trong cơ chế chống tham nhũng: để công
chức "không cần tham nhũng, không muốn tham
nhũng, không thể tham nhũng và không dám tham nhũng";
chính là một hệ thống hạn chế, răn
đe, giám sát, kiểm tra và xử lư những kẻ
tham nhũng một cách triệt để.
Trung Quốc chủ trương “hai
phân khai” trong cơ chế quản lư: “Đảng, Chính
phân khai”, tức là tách bạch rơ sự lănh đạo
của Đảng với sự quản lư của Nhà
nước, Đảng không bao biện công việc của
Nhà nước; và “Chính, Xí phân khai”, tức là tách bạch
rơ chức năng quản lư nhà nước của
cơ quan chính quyền và kinh doanh của xí nghiệp,
(doanh nghiệp), cơ quan nhà nước không can thiệp
vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Đó là những kinh
nghiệm rất nên tham khảo.
Xóa bỏ
tham nhũng đối với doanh nghiệp
Đối với
doanh nghiệp, tệ nạn tham nhũng xảy ra cũng
bắt nguồn từ quan niệm về quyền lực.
Đúng ra, quyền lực thuộc về dân, về
doanh nghiệp. Dân trao cho Quốc hội, cho Chính phủ
thay mặt ḿnh quản lư, điều hành đất
nước (cai trị) theo hệ thống luật
pháp. Nhưng có người nghĩ rằng họ đứng
trên doanh nghiệp, có quyền ban phát, có quyền
"cho", buộc doanh nghiệp phải
"xin".
Như thế,
rơ ràng là người ta đă hiểu
sai về khái niệm "quản lư", hiểu sai về
chức năng của Nhà nước, cũng hiểu
sai về quyền hạn của công chức; cũng tức
là "ngồi nhầm ghế" và "cầm nhầm
quyền". V́ vậy, theo quy luật của kinh tế
thị trường, phải trả lại quyền
cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải có quyền tự
do kinh doanh, cạnh tranh và hợp tác b́nh đẳng giữa
các loại doanh nghiệp, không phân biệt sở hữu
và thành phần kinh tế, v.v...
Pḥng, chống
tham nhũng đối với doanh nghiệp phải thể
hiện trước tiên trong hệ thống thể chế
kinh tế. Vấn đề lớn nhất ở
đây là phải xác định rơ vai tṛ của Nhà
nước trong kinh tế thị trường. Theo lư
thuyết th́ "công dân được làm mọi việc
mà pháp luật không cấm" và "công chức chỉ
được làm những ǵ pháp luật cho phép",
nhưng trong thực tế, có khi quyền của doanh
nghiệp được "tối thiểu hóa",
quyền của cơ quan công quyền được
"tối đa hóa". Không ít điều trong luật
trong nghị định, thông tư đă được
các bộ chủ tŕ soạn thảo theo hướng có
lợi cho bộ ḿnh, đẩy khó khăn cho dân và
doanh nghiệp; mà đáng tiếc là quá tŕnh soạn thảo,
thẩm định và thông qua, dù đă được
quy định khá chặt chẽ, vẫn không phát hiện
ra và ngăn chặn được.
Do vậy,
trong việc xây dựng hệ thống thể chế,
phải theo nguyên tắc: công khai, minh bạch; phải
thu hút tối đa các doanh nghiệp, các hội, hiệp
hội doanh nghiệp, các chuyên gia, tổ chức tư
vấn độc lập, v.v... tham gia vào quá tŕnh soạn
thảo các văn bản quy phạm pháp luật, không
thể cứ để các cơ quan nhà nước soạn
thảo một cách “khép kín”.
Nói cách khác, phải
t́m mọi cách hạn chế khả năng bành trướng
quyền lực của cơ quan công quyền, phải
có sự giám sát cơ quan công quyền ngay từ khi họ
định đưa ra những quy định có thể
bành trướng quyền lực của họ. Nguyên tắc
đă được đề ra là: Nhà nước chỉ
làm những việc ǵ đích thực cần thiết,
đúng với chức năng của Nhà nước,
c̣n th́ để thị trường điều tiết
theo nguyên tắc của thị trường, doanh nghiệp
tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong kinh
doanh.
Trong quá tŕnh
thi hành các thể chế, chính sách, tệ nạn tham nhũng
có thể phát triển, muôn h́nh vạn trạng. Bộ
máy và công chức cơ quan công quyền có thể đẻ
ra thêm vô số thủ tục buộc doanh nghiệp phải
tuân theo, thậm chí ṿi vĩnh, gây khó khăn. Ví dụ
như: không cho doanh nghiệp hưởng những quyền
và ưu đăi đă được quy định
trong văn bản pháp quy: như thuê đất, vay vốn,
giảm, miễn thuế, v.v...
“Phép vua thua lệ
làng” đă được thể hiện khá rơ, ngay
trong công việc thường ngày của một nhân
viên cơ quan hải quan, thuế vụ, cảnh sát
giao thông ...Dù doanh nghiệp đương nhiên
được hưởng những quyền đă
được quy định trong văn bản pháp
quy, nhưng vẫn bị đ̣i xuất tŕnh những
giấy tờ không liên quan; có khi vụ việc bị
đùn đẩy từ người này sang người
khác, hoặc cố t́nh kéo dài, vẫn bị hạch
sách đủ điều, mà phần thua chắc chắn
là ở phía người dân và doanh nghiệp, v.v...
Do đó, phải
t́m cách hạn chế quyền lực cụ thể của
mỗi cơ quan công quyền cũng như của mỗi
công chức, không cho họ bành trướng thêm ngoài quy
định của pháp luật, nghĩa là cơ quan
nào, người nào làm việc ǵ, chịu trách nhiệm
cá nhân đến đâu, phải rơ ràng, và phải
được giám sát. Các thủ tục hành chính của
từng việc phải công bố công khai, minh bạch,
được niêm yết công khai nơi công sở. Bộ
máy càng hợp lư, gọn nhẹ, công chức được
sử dụng và được đăi ngộ xứng
đáng, càng dễ chống tham nhũng.
Quan trọng
hơn nữa là những công chức nhũng nhiễu
doanh nghiệp phải bị trừng trị đích
đáng, không để cho họ bênh che nhau, v́ thông
thường trong hệ thống quyền lực, họ
rất dễ có "dây mơ rễ má" với nhau,
cho nên, phải đưa sự giám sát của doanh nghiệp
vào từng khâu, từng mắt xích của hệ thống.
Trích: Vietnamnet 29.8.06
Mục Thời sự Tạp
chí Dân chủ & Phát triển điện tử:
www.dcpt.org
hay www.dcvapt.net
|
Trở về Mục
Lục