DC&PT - Thời Sự 2006

 

 

BÀI TỪ TRONG NƯỚC

 

Chống tham nhũng bằng kiểm soát quyền lực?

 

VŨ QUỐC TUẤN

 

LTS: Sau Đại hội 10 nhóm lănh đạo mới CSVN đang phát động phong trào chống tham nhũng mà họ hô lớn là lần này sẽ „không có vùng cấm“. Quốc hội của chế độ vừa thành lập Ban Chỉ đạo pḥng và chống tham nhũng do tân Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cầm đầu. Nhưng Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng, ngừơi của phái bảo thủ trong Bộ chính trị (BCT), đă cho biết, Trưởng ban Chỉ đạo chống tham nhũng, tức Nguyễn Tấn Dũng, chỉ được quyền quyết định kỉ luật từ cấp Thứ trưởng trở xuống mà thôi, c̣n các cấp bộ trưởng, Ủy viên Trung ương đảng (TUĐ) và Ủy viên Bộ chính trị trở lên th́ phải xin phép BCT. Theo cơ chế quyền hành hiện nay của chế độ Hà nội th́ chỉ có một vài Ủy viên BCT có quyền lực nhất quyết định thay cho tất cả. Như vậy vùng cấm chính là BCT và TUĐ, nơi là ổ tham nhũng, trước sau vẫn được duy tŕ và bảo vệ!

           Bài dứơi đây của ông Vũ Quốc Tuấn đă cảnh báo những nguy hại của sự lạm dụng quyền lực một khi nó không được kiểm soát bởi những cơ quan độc lập. Ông Tuấn ủng hộ cho một sự phân quyền và cổ súy cho một xă hội thông thoáng với sự tự do của ngừơi dân và sự h́nh thành của một xă hội công dân. Cần lưu ư là Vũ Quốc Tuấn từng là thành viên Ban Nghiên cứu Thủ tướng. Nhưng Ban này vừa bị tân Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng giải tán. Trước đây trong Ban này có một số chuyên viên có tư tưởng tiến bộ và đă dám mạnh dạn lên tiếng đề nghị những giải pháp dân chủ hóa nội bộ ĐCSVN và đ̣i phải giải quyết những tệ trạng tham nhũng và tha hóa đạo đức của những ngừơi có quyền lực, nhất là ở cấp lănh đạo.

          Những đ̣i hỏi hợp lí của các chuyên viên này đă làm nhóm lănh đạo bảo thủ bất yên. Cho nên trong Hội nghị Trung ương 3 (7.06) nhóm này đă dùng quyền lực cho phát tán bài của Trần Thanh Đạm, một nhân vật của phe bảo thủ. Trong bài dài này ông Đạm đă mạ lị và dùng những lời hạ cấp chụp mũ các chuyên viên cấp tiến. Do áp lực của phe bảo thủ, tờ báo điện tử Chính phủ đặt dưới quyền kiểm soát của Thủ tướng Dũng cũng đă phải phổ biến bài của Trần Thanh Đạm trong nhiều tuần lễ!

 

*          *          *

 

Người có quyền mới có điều kiện để tham nhũng; v́ vậy, nguồn gốc của tham nhũng là quyền lực. Cho nên, để pḥng, chống tham nhũng, phải có cơ chế thiết kế bộ máy quyền lực phù hợp với quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời phải có cơ chế giám sát chặt chẽ hoạt động của bộ máy quyền lực.

Bài tham gia Diễn đàn "Gii pháp nào đ ngăn chn,kim chế, đy lùi tham nhũng" của ông Vũ Quốc Tuấn. Tác giả từng là thành viên của Ban Nghiên cứu Thủ tướng.

 

Nguồn gốc của tham nhũng

Tham tức là tham lam, vơ vét của cải cho ḿnh; c̣n nhũng là nhũng nhiễu, cũng là nhằm vơ vét: vơ vét của công và vơ vét của dân, của doanh nghiệp.

Trong tài liệu “Công cụ hỗ trợ cho tính minh bạch trong công tác cai trị ở địa phương”, Tổ chức Minh bạch thế giới (TI) đă nêu ra định nghĩa về tham nhũng của Klitgaard, MacLean, Abaroa và Parris được nhiều định chế quốc tế và học giả sử dụng như sau: “Tham nhũng có nghĩa là lợi dụng chức cụ cho lợi ích riêng. Chức vụ là một vị trí công tác dựa trên cơ cở niềm tin, mà từ đó, một người được nhận một thẩm quyền hành động nhân danh một định chế nào đó” (trích theo VietNamNet).

Trong thực tế, tham nhũng thường đi đôi với Nhà nước là tổ chức có bộ máy, có quyền lực; Nhà nước nào cũng tham nhũng, chỉ có mức độ và h́nh thức khác nhau mà thôi. Nhưng tại sao công chức Nhà nước lại tham nhũng, đó là v́ Nhà nước có quyền lực, và chỉ ai có quyền lực mới có thể tham nhũng được; không có quyền lực th́ làm sao tham nhũng được? Do đó, nguồn gốc của tham nhũng chính là quyền lực.

Về lư thuyết, người ta chia ra ba loại quyền lực: 1.Quyền lực chính trị (tức là của giới cầm quyềnị), họ có đủ các hệ thống bảo đảm cho quyền lực của ḿnh, như pháp luật, quân đội, công an, ṭa án, ... 2. Quyền lực tài chính (các chính phủ nắm tiền trong tay, hoặc các tập đoàn tài chính); 3. Quyền lực trí tuệ (cái này giá trị nhất, cơ bản nhất và lâu bền nhất). Các tập đoàn thống trị dựa vào quyền lực chính trị để thực hiện sự cai trị của ḿnh.

Người nắm quyền lực thường nắm luôn nguồn tài chính công, để có thể chi phối việc chi tiêu nguồn tài chính đó (qua đó, có thể vơ vét). Đồng thời, v́ quyền lực trí tuệ là cái cao sang nhất, được người đời kính nể nhất, cho nên, người nắm quyền lực chính trị thường muốn thể hiện luôn quyền lực của ḿnh trong lĩnh vực trí tuệ.

Theo lư thuyết, mọi quyền lực đều phải được giám sát, nếu không, quyền lực trở thành tuyệt đối, ngày một bành trướng, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của một xă hội. Từ thế kỷ 17, Montesqieu đă viết: “Bất cứ ai có quyền đều có xu hướng lạm quyền, họ cứ sử dụng quyền đến khi nào gặp phải giới hạn”. Quyền lực không bị giám sát th́ dễ xảy ra các tệ nạn như độc quyền, cửa quyền, đặc quyền, lạm quyền, tiếm quyền (tức là cướp quyền), v.v...

Và khi quyền lực đă trở thành một loại hàng hóa, có "thị trường quyền lực", nơi có thể mua, bán quyền lực, th́ thị trường diễn biến rất phức tạp, sôi động, ở nhiều lĩnh vực, nhiều cấp.

V́ quyền lực đem lại lợi nhuận béo bở (siêu lợi nhuận) như thế, cho nên người ta tranh nhau bỏ tiền ra để mua một chức vụ hoặc một chỗ ngồi nào đó (có thể kiếm ra tiền). Sau khi họ đă mua được một vị trí kiếm ra tiền, th́ họ lại phải t́m cách để "hoàn vốn" và nhất định phải "có lăi" so với số vốn bỏ ra ! Như thế, cái "ṿng xoáy quyền lực" đó thường không có điểm dừng.

Để giám sát và hạn chế quyền lực, phải thực hành dân chủ: cơ chế hoạt động của bộ máy chính quyền phải công khai, minh bạch (nhất là chi tiêu công), có sự giám sát của dân, của doanh nghiệp, sự giám sát của các tổ chức xă hội dân sự (các hội, hiệp hội nghề nghiệp) ...

Singapore đề ra bốn điều trong cơ chế chống tham nhũng: để công chức "không cần tham nhũng, không muốn tham nhũng, không thể tham nhũng và không dám tham nhũng"; chính là một hệ thống hạn chế, răn đe, giám sát, kiểm tra và xử lư những kẻ tham nhũng một cách triệt để.

Trung Quốc chủ trương “hai phân khai” trong cơ chế quản lư: “Đảng, Chính phân khai”, tức là tách bạch rơ sự lănh đạo của Đảng với sự quản lư của Nhà nước, Đảng không bao biện công việc của Nhà nước; và “Chính, Xí phân khai”, tức là tách bạch rơ chức năng quản lư nhà nước của cơ quan chính quyền và kinh doanh của xí nghiệp, (doanh nghiệp), cơ quan nhà nước không can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Đó là những kinh nghiệm rất nên tham khảo.

 

Xóa bỏ tham nhũng đối với doanh nghiệp

 

Đối với doanh nghiệp, tệ nạn tham nhũng xảy ra cũng bắt nguồn từ quan niệm về quyền lực. Đúng ra, quyền lực thuộc về dân, về doanh nghiệp. Dân trao cho Quốc hội, cho Chính phủ thay mặt ḿnh quản lư, điều hành đất nước (cai trị) theo hệ thống luật pháp. Nhưng có người nghĩ rằng họ đứng trên doanh nghiệp, có quyền ban phát, có quyền "cho", buộc doanh nghiệp phải "xin".

Như thế, rơ ràng là người ta đă hiểu sai về khái niệm "quản lư", hiểu sai về chức năng của Nhà nước, cũng hiểu sai về quyền hạn của công chức; cũng tức là "ngồi nhầm ghế" và "cầm nhầm quyền". V́ vậy, theo quy luật của kinh tế thị trường, phải trả lại quyền cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải có quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh và hợp tác b́nh đẳng giữa các loại doanh nghiệp, không phân biệt sở hữu và thành phần kinh tế, v.v...

Pḥng, chống tham nhũng đối với doanh nghiệp phải thể hiện trước tiên trong hệ thống thể chế kinh tế. Vấn đề lớn nhất ở đây là phải xác định rơ vai tṛ của Nhà nước trong kinh tế thị trường. Theo lư thuyết th́ "công dân được làm mọi việc mà pháp luật không cấm" và "công chức chỉ được làm những ǵ pháp luật cho phép", nhưng trong thực tế, có khi quyền của doanh nghiệp được "tối thiểu hóa", quyền của cơ quan công quyền được "tối đa hóa". Không ít điều trong luật trong nghị định, thông tư đă được các bộ chủ tŕ soạn thảo theo hướng có lợi cho bộ ḿnh, đẩy khó khăn cho dân và doanh nghiệp; mà đáng tiếc là quá tŕnh soạn thảo, thẩm định và thông qua, dù đă được quy định khá chặt chẽ, vẫn không phát hiện ra và ngăn chặn được.

Do vậy, trong việc xây dựng hệ thống thể chế, phải theo nguyên tắc: công khai, minh bạch; phải thu hút tối đa các doanh nghiệp, các hội, hiệp hội doanh nghiệp, các chuyên gia, tổ chức tư vấn độc lập, v.v... tham gia vào quá tŕnh soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật, không thể cứ để các cơ quan nhà nước soạn thảo một cách “khép kín”.

Nói cách khác, phải t́m mọi cách hạn chế khả năng bành trướng quyền lực của cơ quan công quyền, phải có sự giám sát cơ quan công quyền ngay từ khi họ định đưa ra những quy định có thể bành trướng quyền lực của họ. Nguyên tắc đă được đề ra là: Nhà nước chỉ làm những việc ǵ đích thực cần thiết, đúng với chức năng của Nhà nước, c̣n th́ để thị trường điều tiết theo nguyên tắc của thị trường, doanh nghiệp tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong kinh doanh.

Trong quá tŕnh thi hành các thể chế, chính sách, tệ nạn tham nhũng có thể phát triển, muôn h́nh vạn trạng. Bộ máy và công chức cơ quan công quyền có thể đẻ ra thêm vô số thủ tục buộc doanh nghiệp phải tuân theo, thậm chí ṿi vĩnh, gây khó khăn. Ví dụ như: không cho doanh nghiệp hưởng những quyền và ưu đăi đă được quy định trong văn bản pháp quy: như thuê đất, vay vốn, giảm, miễn thuế, v.v...

“Phép vua thua lệ làng” đă được thể hiện khá rơ, ngay trong công việc thường ngày của một nhân viên cơ quan hải quan, thuế vụ, cảnh sát giao thông ...Dù doanh nghiệp đương nhiên được hưởng những quyền đă được quy định trong văn bản pháp quy, nhưng vẫn bị đ̣i xuất tŕnh những giấy tờ không liên quan; có khi vụ việc bị đùn đẩy từ người này sang người khác, hoặc cố t́nh kéo dài, vẫn bị hạch sách đủ điều, mà phần thua chắc chắn là ở phía người dân và doanh nghiệp, v.v...

Do đó, phải t́m cách hạn chế quyền lực cụ thể của mỗi cơ quan công quyền cũng như của mỗi công chức, không cho họ bành trướng thêm ngoài quy định của pháp luật, nghĩa là cơ quan nào, người nào làm việc ǵ, chịu trách nhiệm cá nhân đến đâu, phải rơ ràng, và phải được giám sát. Các thủ tục hành chính của từng việc phải công bố công khai, minh bạch, được niêm yết công khai nơi công sở. Bộ máy càng hợp lư, gọn nhẹ, công chức được sử dụng và được đăi ngộ xứng đáng, càng dễ chống tham nhũng.

Quan trọng hơn nữa là những công chức nhũng nhiễu doanh nghiệp phải bị trừng trị đích đáng, không để cho họ bênh che nhau, v́ thông thường trong hệ thống quyền lực, họ rất dễ có "dây mơ rễ má" với nhau, cho nên, phải đưa sự giám sát của doanh nghiệp vào từng khâu, từng mắt xích của hệ thống.

 

Trích: Vietnamnet 29.8.06

 

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

 

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục