DC&PT - Thời Sự 2006

 

 

 BÀI TỪ TRONG NƯỚC

 

"Chống tham nhũng chính là chữa bệnh cho hệ thống"

 

NGUYỄN SĨ DŨNG

LTS: Hiện nay nhóm lănh đạo mới đang tung ra phong trào chống tham nhũng. Họ cho rằng, vẫn có thể chống tham nhũng hữu hiệu trong một chế độ độc đảng.   TS Nguyễn Sĩ Dũng, một chuyên gia có uy tín, đă tỏ ư rất nghi ngờ chủ trương này. Ông cho rằng, phải có phân quyền th́ mới chống tham nhũng hữu hiệu được. Nghĩa là ba quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp phải độc lập và b́nh đẳng với nhau. Ông không tin là những lời khuyên đạo đức xuông có thể kiềm chế được tham nhũng. Khi nhắc lại câu nói của một triết gia Anh „Quyền lực tuyết đối dẫn đến đồi bại tuyệt đối“, ông Dũng muốn ám chỉ, đây chính là t́nh trạng của xă hội VN hiện nay dưới chế độ toàn trị. Trong đó chỉ một vài người trong BCT nắm „quyền lực tuyệt đối“, cho nên họ đang đi đến những „đồi bại tuyệt đối“.

Cụ thể ai cũng thấy trong vụ tham nhũng động trời PMU 18. Chính Nông Đức Mạnh, người đứng dầu chế độ đă ra lệnh cản lại những việc tố cáo vụ tham nhũng động trời này trước Đại hội 10. V́ vụ tham nhũng cả hàng ngàn tỉ đồng này không chỉ liên quan tới nhiều người trong BCT mà cả ông Mạnh. V́ báo chí trong nước lúc đó đă tố cáo là chính con rể của Nông Đức Mạnh cũng đính líu trong vụ PMU 18!

*          *          *

 

„Chỉ khi một quan chức cao cấp đă bị cách chức v́ bị mất tín nhiệm, th́ trách nhiệm pháp lư của ông ta và của những người có liên quan mới có thể áp đặt được một cách dễ dàng thông suốt. Chống tham nhũng thực ra chính là "chữa bệnh" cho hệ thống. Chữa đúng căn nguyên mới chóng khỏi bệnh" - TS Nguyễn Sĩ Dũng nhận định.

Quyền lực phải thực thi minh bạch

Chữa tham nhũng ở nơi quyền lực có thể bao gồm những ư nghĩa sau đây: 1. Tổ chức quyền lực sao cho sự lạm dụng quyền lực không thể xảy ra; 2. Thực thi quyền lực sao cho mọi việc đều sáng tỏ, minh bạch; 3. Vận hành chế độ trách nhiệm sao cho mọi sự lạm dụng quyền lực đều lập tức bị áp đặt chế tài.

Về việc tổ chức quyền lực, một triết gia người Anh đă từng khẳng định: "Quyền lực dẫn đến đồi bại; quyền lực tuyệt đối dẫn đến đồi bại tuyệt đối". Quyền lực khó có thể kiểm soát được bằng những lời kêu gọi và những lời răn dạy của đạo đức; quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực. Các quyền lực nhà nước v́ vậy phải được thiết kế sao cho chúng có thể kiểm tra và chế ước lẫn nhau. Và chỉ khi đó, tham nhũng, lạm quyền mới có thể bị khống chế.

Về việc thực thi quyền lực, quyền lực phải được thực thi một cách minh bạch. Minh bạch đ̣i hỏi việc ban hành quyết định phải được công khai và phải được giải tŕnh. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ đơn giản là cho đăng tải lên báo các dự thảo văn bản, mà là phải làm sáng rơ được các chính sách.

Chính sách là một cách cư xử. Một cách cư xử thiên vị nhiều khi là cần thiết. Tuy nhiên, lợi ích chung của đất nước phải lớn hơn sự thiệt tḥi của một nhóm người nào đó. Minh bạch v́ vậy chính là việc mọi lợi ích có liên quan phải được làm rơ. Thí dụ, tại sao ưu tiên đầu tư cho ngành đóng tàu mà chưa phải cho ngành dệt may? Hay tại sao lại phải bảo hộ cho ngành ôtô mà chưa phải cho người tiêu dùng?

Các chính sách nói chung, đặc biệt các chính sách liên quan đến quyền lợi của nhân dân cần phải được tranh luận công khai để dân cùng biết, cùng bàn. Không tranh luận để làm rơ ai được ai mất, lợi ích của một nhóm cụ thể cân đối với lợi ích của quốc gia như thế nào th́ khó có thể có được sự minh bạch cần thiết. Mà như vậy th́ tham nhũng rất dễ nảy sinh.

Tại sao, theo một nghiên cứu của Ban Nội chính, ở nước ta tham nhũng lại xảy ra nhiều nhất trong lĩnh vực nhà đất? Lư do là v́ bất động sản là lĩnh vực kém minh bạch nhất hiện nay (Công ty LaSalle đă xếp lĩnh vực bất động sản ở nước ta kém minh bạch nhất trong 57 nước được điều tra).

"Chữa bệnh" cho hệ thống

Về chế độ trách nhiệm, phải xác lập được hai loại chế độ trách nhiệm là trách nhiệm chính trị và trách nhiệm pháp lư. Chế độ trách nhiệm pháp lư ở nước ta vận hành là tương đối tốt. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, v́ chế độ trách nhiệm chính trị không áp đặt được, nên chế độ trách nhiệm pháp lư áp đặt cũng rất khó khăn.

Chế độ trách nhiệm chính trị là chế độ trách nhiệm trước dân. Chế độ trách nhiệm này được bảo đảm dựa trên sự tín nhiệm của dân hoặc chí ít là của những người đại diện cho dân. Không có được sự tín nhiệm này th́ các quan chức cao cấp không thể được giữ chức vụ của ḿnh.

Để có được sự tín nhiệm của dân và của những người đại diện cho dân, các quan chức buộc phải giữ ḿnh cho thật trong sạch, chứ không phải buộc phải che chắn ḿnh cho thật giỏi. Nếu người dân hoặc Quốc hội lại phải chứng minh cho được ai đó đă tham nhũng th́ mọi việc sẽ vô vọng biết chừng nào. V́ hoạt động điều tra và tố tụng không phải là công việc của dân và không phải là công việc của Quốc hội.

Trách nhiệm chính trị và trách nhiệm pháp lư là hai chế độ trách nhiệm khác nhau. Thế nhưng, chúng vẫn có mối liên hệ với nhau: Chỉ khi một quan chức cao cấp đă bị cách chức v́ bị mất tín nhiệm, th́ trách nhiệm pháp lư của ông ta và của những người có liên quan mới có thể áp đặt được một cách dễ dàng thông suốt. Cuối cùng, chống tham nhũng thực ra chính là "chữa bệnh" cho hệ thống. Chữa đúng căn nguyên mới chóng khỏi bệnh.

 

Trích: Lao động 6.9.06

 

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 


Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục