DC&PT - Thời Sự 2006

 

 

 

 

 BÀI TỪ TRONG NƯỚC

 

 

GS Hoàng Tụy: Phải quyết liệt!

 

 

LTS: Trong thời gian gần đây nhóm lănh đạo CSVN đang phát động phong trào gọi là „pḥng, chống tham nhũng“ với sự ra đời của Ban Chỉ đạo Trung ương về pḥng, chống tham nhũng đứng đầu là tân TT Nguyễn Tấn Dũng. Nhưng ngay trong phiên họp Quốc hội hiện nay nhiều đại biểu Quốc hội cũng nghi ngờ khả năng và ư định thực sự của Ban này. Cụ thể như tệ trạng „nhà công biến thành nhà ông“ đang bị dư luận rất bất măn. Trong đó hàng ngàn biệt thự ở Hà nội và Sài g̣n trong các năm qua đă được các Thủ tướng cho phép bán theo giá như cho cho các quan lớn từ các Ủy viên Bộ chính trị tới các Ủy viên Trung ương đảng. Vài hôm trước chính tân TT Dũng cũng đă nh́n nhận rằng, việc này đă trở thành lịch sử, tức là chuyện đă rồi!

Tham nhũng bất trị và đạo đức suy đồi của các tham quan cũng đă khiến GS Hoàng Tụy, nhà toán học nổi tiếng của VN, tuy gần 80 tuổi cũng đă phải lên tiếng chống đối kịch liệt trong bài phỏng vấn dưới đây.

 

*      *      *

 

GS Hoàng Tụy là cháu nội của em ruột Tổng đốc Hoàng Diệu, vị Tổng đốc chống xâm lược gắn bó bền lâu với kinh thành Thăng Long. Ông quê ở Điện Bàn, Quảng Nam. GS Hoàng Tụy là một trong những người có công lớn trong việc thành lập Viện Toán học Việt Nam và Hội Toán học Việt Nam. Ông cũng là người đặt nền móng cho chuyên ngành lư thuyết mới: Tối ưu toàn cục...

Tới tuổi "cổ lai hy" nhưng GS Hoàng Tụy vẫn là người cực kỳ bận rộn cùng toán học, xin được một cái hẹn với ông để ngồi hầu chuyện đă là việc không dễ đối với chúng tôi. Và phải nói thực rằng, hầu chuyện ông cũng không phải là việc dễ dàng v́ GS Hoàng Tụy quan tâm trước hết là những điều mà ông đang nung nấu, chứ không phải là những điều mà bạn muốn biết ư kiến ở ông.

 

Quan trọng là năng lực

 

Phóng viên (PV): Thưa GS, mới đây, Thủ tướng Chính phủ đă có công văn nêu rơ rằng, không được viện bất cứ lư do ǵ, kể cả lư do không t́m được người kế nhiệm thích ứng để kéo dài thời gian công tác của những cán bộ đă đến tuổi về hưu. Điều này là cực kỳ đúng, nhưng đôi khi cái đúng đối với tuyệt đại đa số th́ trong một số trường hợp cá biệt, lại có thể chưa chắc đă hợp lư. Thí dụ như một số nhà khoa học lỗi lạc cũng như một số chính trị gia xuất sắc... nếu cứ buộc họ tới tuổi 60 là phải về hưu tất cả th́ đôi khi, chúng ta có thể bị mất những trí tuệ lớn đang c̣n hữu dụng... GS nghĩ thế nào về chuyện này? Nên chăng chính thức hóa một số ngoại lệ?

GS Hoàng Tụy (HT): Tôi nghĩ, đă là quy định của pháp luật th́ không nên có ngoại lệ... Nhưng theo những ǵ tôi biết, ở Mỹ và Canada chẳng hạn (tôi từng nhiều lần sang công tác ở đó), các GS không phải về hưu. Tuy nhiên, những GS nào muốn về hưu v́ các lư do cá nhân th́ cũng được về hưu. Lănh đạo các cơ quan không được phép tự ư cho các GS về hưu, trừ trường hợp không c̣n khả năng làm việc nữa...

 

PV: Nhưng ai sẽ là người xác định rằng, vị GS này hay vị GS khác không c̣n khả năng làm việc nữa?

GS HT: Xác định dễ lắm, thí dụ như họ bị ốm đau bệnh tật không thể làm khoa học được nữa, không giảng dạy được, hoặc trong thời gian vài năm không có nghiên cứu ǵ... Thêm vào đó, đă là GS hay các nhà khoa học lớn th́ họ đều là những người tự trọng. Một khi người ta thấy ḿnh không c̣n làm việc được nữa th́ họ xin nghỉ ngay, chưa đến tuổi hưu trí cũng xin nghỉ...

Tất nhiên, tôi cũng biết ở nước ḿnh có không ít người tới cơ quan đều đặn mà hầu như chẳng làm việc ǵ cả. Nhưng ở các nước phát triển, không thể sống như vậy được. Và những người tự trọng cũng không bao giờ chấp nhận như vậy.

 

PV: Nói như GS th́ liệu chúng ta có ảo tưởng quá không khi cho rằng, hễ cứ là GS th́ ai cũng tự trọng?

GS HT: Tất nhiên! Nhưng nếu anh không tự trọng và biết tự rút lui th́ lúc đó cơ quan có biện pháp xử lư. Và anh có quyền đi kiện nếu anh cảm thấy quyết định đó không đúng. Luật pháp cho phép làm như thế. Và khi ra ṭa, anh phải chứng minh được rằng anh vẫn có năng lực làm việc tiếp tục với cương vị GS nếu không anh tự bêu riếu ḿnh.

 

PV: Tôi lắm lúc cứ vân vi tự nghĩ, liệu chúng ta, với tâm tính cực kỳ Á Đông của ḿnh, có bao giờ nói được với một đồng nghiệp lớn tuổi, hay một GS cấp trên của ḿnh rằng, anh nên rút lui thôi v́ anh không c̣n đủ năng lực sáng tạo nữa?

GS HT: Tôi nghĩ, ở nước ḿnh th́ c̣n nhiều vấn đề phức tạp lắm... Phức tạp v́ câu chuyện này chủ yếu đụng chạm tới một số cán bộ có chức, mà các vị này có nhiều bổng lộc có tên và không tên, về hưu th́ mất. Chứ GS th́ mất cái ǵ? Trên cũng "mở" một số ngoại lệ cho giới khoa học nhưng cần cụ thể chứ cứ chung chung th́ rất khó cho từng cơ quan thực hiện.

 

PV: Thực tế cho thấy, nếu chúng ta cho phép tồn tại những ngoại lệ th́ lắm khi các ngoại lệ này lại được phân bổ không hẳn đă đúng đối tượng... Có ngoại lệ là dễ bị lợi dụng làm những chuyện không đúng người, đúng việc lắm.

GS HT: Đúng vậy, đó là cái khó. Nhưng nói như thế th́ nhiều bộ luật của chúng ta đều có thể "lách" được... Muốn ǵ th́ ǵ, khi xem xét cán bộ th́ yếu tố cần phải được quan tâm hơn hết vẫn là năng lực. Có thể anh ở quá độ tuổi về hưu rồi nhưng vẫn có thể làm Tổng thống hay Thủ tướng giỏi. Nền chính trị thế giới chẳng từng có những người trên 70 tuổi rồi mà vẫn đắc cử Tổng thống hay sao. Ông Ronald Reagan ở Mỹ là một thí dụ. Tổng thống Pháp Jacques Chirac bây giờ cũng trên 70, có sao đâu... Nhưng ngược lại, nước Mỹ cũng từng có Tổng thống John Kennedy, mới trên dưới 40 đă vào được Nhà Trắng, nước Pháp từng có Thủ tướng Fabius mới 37 tuổi...

C̣n về giới khoa học th́ tùy theo hoàn cảnh của từng nước. Tại Bắc Mỹ th́ đối với GS không có quy định tuổi về hưu. Bên Nhật th́ khoảng 65 tuổi về hưu nhưng lại được mời tiếp tục làm việc ở các trường tư. Đối với những nhà khoa học lỗi lạc, khi về hưu rồi thường vẫn được quyền sử dụng những phương tiện, điều kiện cần thiết để tiếp tục nghiên cứu các công tŕnh mà ḿnh thấy có triển vọng, thí dụ như pḥng thí nghiệm chẳng hạn...

 

Giáo sư là một chỗ làm, với nhiệm vụ cụ thể

 

PV: Tại các nước phát triển, một GS th́ có đặc quyền ǵ so với các nhà khoa học b́nh thường khác?

GS HT: GS ở các nước phát triển có nhiệm vụ giảng dạy và/hoặc nghiên cứu. Nhưng họ được quyền lựa chọn đề tài nghiên cứu và nội dung môn học mà họ muốn giảng dạy cho sinh viên, chứ không phải tuân thủ theo một lịch tŕnh nào đó từ trên ấn xuống. Đă là GS th́ họ có quyền nghiên cứu và giảng dạy những nội dung mà họ cảm thấy cần thiết. Khi về hưu rồi th́ các GS không c̣n được quyền, hay nói theo một cách khác, không c̣n nhiệm vụ giảng dạy nữa, tuy vẫn có thể được tiếp tục mời tham gia giảng dạy...

 

PV: Vậy nên, trong khoa học, các học hàm học vị là tiêu chí để xác định nhiệm vụ, chứ không nên là đồ trang sức để thỏa măn tính háo danh của cá nhân ḿnh...

GS HT: Đúng thế. Tức là GS cũng như một trưởng pḥng hay hiệu trưởng, phải có nhiệm vụ kèm theo... Tại những quốc gia phát triển mà tôi từng có dịp tới công tác, các GS có quyền độc lập công tác rất lớn. Tất nhiên, đó không phải là sự tự do vô hạn độ. Thí dụ, nếu năm nay tôi muốn giảng dạy một giáo tŕnh mà tôi thấy cần thiết th́ tôi chỉ cần đưa ra thảo luận trong khoa, trong tổ chuyên môn của tôi thôi, chứ tôi không phải làm theo chỉ thị của một cấp trên nào...

 

Không quưt làm cam chịu

 

GS HT: Công việc nghiên cứu khoa học ở các nước phát triển cũng khác với ở nước ḿnh...

PV: Khác thế nào ạ, thưa GS?

GS HT: Ở ta, nếu muốn có kinh phí khoa học th́ anh phải thuộc biên chế của một trường, một viện nào đó, rồi anh phải đăng kư đề tài, rồi đề tài ấy phải đưa lên cấp này cấp nọ xét duyệt... Không ở trong cơ quan Nhà nước th́ không thể nào có kinh phí. C̣n tại nhiều nước khác, bất cứ ai muốn nghiên cứu khoa học cũng được khuyến khích nghiên cứu. Và có nhiều cách để t́m ra nguồn kinh phí.

Thí dụ, nếu đề tài nghiên cứu của anh khiến cho các công ty quan tâm th́ họ sẽ cấp cho anh kinh phí. C̣n nếu đó là những nghiên cứu mang tính lư thuyết nền tảng th́ anh có thể đăng kư xin Nhà nước tài trợ. Có những hội đồng của Nhà nước xem xét tài trợ cho các nghiên cứu như thế. Thẩm định của những hội đồng này theo một cơ chế khách quan, chứ không như ở ta...

 

PV: Không như ở ta nghĩa là thế nào?

GS HT: Khâu xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học để cấp kinh phí ở ta chưa chặt. Lắm khi chúng ta làm rất tùy tiện, cả khâu duyệt đề tài lẫn khâu nghiệm thu, cứ nể nang nhau nên đề tài nào cũng qua hết, mà phần lớn là được nghiệm thu "xuất sắc" (cười)... T́nh trạng "vừa đá bóng vừa thổi c̣i", hoặc "treo đầu dê bán thịt chó" khá phổ biến.

 

PV: Đó là nhận xét rút ra từ thực tiễn hoạt động khoa học của GS hay chỉ là những điều GS "nghe nói" thế? Tôi rất xin lỗi GS nhưng tôi cũng phải nói rằng, từ lâu tôi đă nhận thấy một điều, không ít trí thức ở ta thường đưa ra những nhận định tổng quát rất cả quyết nhưng lại không kèm theo bất cứ một minh chứng cụ thể nào... Cá nhân GS có thể đưa ra những thí dụ cụ thể để chứng minh nhận xét vừa rồi không?

GS HT: Nhiều chứ, nhưng tôi không quan tâm đến việc chứng minh, v́ những cái chứng minh ấy, người ta đă đưa lên báo cả rồi... Cái khó ở nước ḿnh là hoạt động trong một số lĩnh vực không được minh bạch, không được công khai cho nên nhiều khi chỉ nghe râm ran dư luận, chứ ai có th́ giờ đâu, công đâu mà đi lùng sục để t́m chứng cứ. Đó là việc của cơ quan quản lư. Nếu thấy không đúng th́ cơ quan quản lư phải cải chính, phải giải thích.

Các nhà khoa học nghiêm túc, không mấy ai nói bừa đâu... Tôi biết có những đề tài gọi là nghiên cứu khoa học nhưng thực ra lại chẳng có ǵ đáng gọi là nghiên cứu khoa học cả, nhất là trong các môn khoa học xă hội, vậy mà vẫn được cấp kinh phí nhiều tỉ đồng...

 

PV: Tôi vẫn rất muốn được GS dẫn ra những ví dụ cụ thể...

GS HT: Đây cũng là việc mà tôi nghe nói thôi... Thí dụ, có GS nói với tôi rằng có một đề tài rất mông lung là nghiên cứu về "con người" được cấp kinh phí tới 25 tỉ đồng... Tôi ngạc nhiên lắm. V́ sao? V́ trong các môn khoa học tự nhiên, có những đề tài nghiên cứu quan trọng của những nhà khoa học hàng đầu quốc gia hẳn hoi, nhưng xin được kinh phí năm bảy chục triệu một năm th́ cũng cực kỳ gian khó. Vậy mà ở đây, 25 tỉ đồng?!

Cách đây vài hôm, có phóng viên của Ban Thời sự Đài Truyền h́nh Việt Nam đến phỏng vấn tôi về các đề tài khoa học. Họ đưa cho tôi kỷ yếu những đề tài khoa học Hà Nội trong 5 năm vừa qua, 2 quyển dày! Tôi xem danh sách các đề tài ghi th́ thấy tối thiểu phải đến 2/3 số đề tài mà ở các nước rất khó có thể được coi là đề tài khoa học...

 

PV: GS có thể nói cụ thể hơn được không?

GS HT: Thí dụ, có đề tài là "Nghiên cứu những biện pháp chống ách tắc giao thông trong thành phố". Tôi không bảo là việc nghiên cứu những biện pháp như thế là không cần thiết, thậm chí có thể bảo đấy là việc rất bức thiết hiện nay, nhưng không nên gọi đó là đề tài nghiên cứu khoa học. Đó là công việc nằm trong chức phận của Sở Giao thông - Công chính, để cho các viên chức của cơ quan đó thực thi. Đă là công tŕnh nghiên cứu khoa học th́ phải đưa ra cái ǵ mới, trong khoa học chưa có, chưa biết và phải vận dụng nhiều hiểu biết khoa học chứ không phải chỉ nói chung tăng cường cái nọ, ngăn cản cái kia, v.v...

 

PV: Thế phải có công tŕnh nghiên cứu khoa học như thế th́ người ta mới t́m ra được lư luận khoa học để chống kẹt xe chứ sao...

GS HT (cười): Hay là c̣n có đề tài nghiên cứu khoa học này nữa là chống... lấn đường! Kết luận của đề tài nghiên cứu khoa học này là, muốn chống lấn đường là phải đề ra những biện pháp tăng cường lănh đạo giáo dục nhân dân... (cười to)

 

PV (cũng cười to):...

GS HT: Tôi xin nhắc lại là tôi không phản bác những chủ đề như thế nhưng đừng có gọi đó là các công tŕnh nghiên cứu khoa học. Cam th́ phải gọi là cam, quưt th́ phải gọi là quưt...

 

PV: Lại càng không nên để cho quưt làm cam chịu...

GS HT (cười): Đừng nghĩ rằng cứ dán cái nhăn nghiên cứu khoa học cho những việc như thế th́ sẽ trở nên sang trọng hơn... Mà có khi tác dụng ngược lại.

 

PV: Sang trọng th́ có thể không sang trọng hơn nhưng kinh phí được cấp chắc chắn sẽ nhiều hơn...

GS HT: Tôi cũng hiểu là tiền lương thấp th́ phải vẽ ra như thế để bổ sung thu nhập và tôi rất thông cảm. Nhưng về quản lư mà để như vậy th́ không tốt. Trong nghiên cứu khoa học đă vậy, trong giáo dục cũng có không ít việc được vẽ ra để tiêu hết kinh phí...

 

PV: Tức là chúng ta dù không "thừa giấy" nhưng vẫn "vẽ voi", thậm chí vẽ rất nhiều voi...

GS HT: Mà toàn voi dữ. Đó là điều rất đáng lo ngại... Tôi muốn nói thêm điều này nữa...

Chúng ta đều biết rằng, đất nước c̣n nghèo giải thưởng ở tầm cỡ cao nhất quốc gia là Giải thưởng Hồ Chí Minh dành cho thành tựu một đời người th́ ở đợt 1 cũng chỉ kèm theo 25 triệu đồng. Bây giờ, t́nh h́nh đất nước khá hơn th́ giải thưởng đó cũng chỉ 50-60 triệu đồng. Thế mà, theo tin đăng trên các báo, khi có một nhóm sinh viên trẻ được giải thưởng trong cuộc thi về robot giữa các nước Đông Nam Á th́ được Bộ Khoa học và Công nghệ thưởng cho tới nửa tỷ đồng.

 

PV: Tôi thiết nghĩ, nếu thế hệ đi sau được thưởng nhiều tiền hơn chúng ta th́ chúng ta nên mừng mới phải chứ?

GS HT: Chúng ta rất mừng v́ không như vậy th́ xă hội không tiến được. Nhưng ở đây những nhà khoa học người ta cảm thấy buồn cười v́ như vậy Bộ Khoa học và Công nghệ đâu có thiếu tiền. Không có nhà khoa học nào lại không ủng hộ việc khuyến khích thanh niên, nhất là trong các cuộc đua tài quốc tế với xung quanh. Nhưng ở đây không phải vấn đề tiền, mà đằng sau đó có chuyện đánh giá.

Dù có nửa tỉ, một tỉ cũng không phải là nhiều, nhưng trong lúc ta tiêu tiền khá thoải mái th́ lại để cho nhiều nhà khoa học lương không đủ sống, phải làm việc 20 năm không tiêu pha ǵ mới được khoản tiền ấy. Hóa ra chất xám nghiêm túc lại rẻ mạt quá trong con mắt các nhà quản lư.

 

PV: Tôi xin phép được thử "phản biện" lại ư kiến của GS. Thực ra, trong nền văn minh hiện đại, lắm khi cái giá trả cho các sự việc không hẳn ở giá trị tuyệt đối của nó mà ở hiệu ứng xă hội mà sự việc đó gây ra. Cấp nhiều kinh phí cho một công tŕnh nghiên cứu khoa học nghiêm túc và dài lâu có khi không được mấy người biết tới. Nhưng thưởng 500 triệu đồng cho một thành công trong cuộc thi robot quốc tế của các bạn trẻ th́ có thể tạo nên ấn tượng rất mạnh về việc ḿnh dường như rất quan tâm tới lớp trẻ, tới tương lai... Tư duy viên chức thường chọn cách ứng xử như thế... Nhưng có ǵ không phải ở đây?

GS HT: Thôi, tôi biết tất cả những chuyện như thế rồi. Tôi cũng hiểu rằng, như thế th́ dễ gây ảnh hưởng trong dư luận, dễ gây ấn tượng là ta rất chú ư khoa học. Nhưng một khi chúng ta luôn luôn nhấn mạnh tới hiệu quả đầu tư cho khoa học th́ chúng ta cũng cần suy nghĩ. Ông Bộ trưởng Khoa học thường vẫn nhắc nhở chúng tôi là phải biết quư trọng đồng tiền của dân, người ta phải đổ mồ hôi, sôi nước mắt mới làm ra được.

 

PV: Trong khi đó, nghiên cứu khoa học theo đúng nghĩa của nó thường là sự hy sinh thầm lặng. Nếu chúng ta không hiểu như thế th́ chúng ta không thể có sự đầu tư đúng mức đối với khoa học...

GS HT: Th́ thế... Điều nhiều người lo ngại là những việc này thể hiện một quan niệm về khoa học ngày càng làm chúng ta xa rời các chuẩn mực quốc tế và khó hội nhập. Rơ ràng là chúng ta nói quan tâm đến đầu tư cho khoa học, nhưng chỉ mới h́nh thức... Có lẽ những người làm công tác quản lư khoa học chưa hiểu hết công việc thực sự của ḿnh...

 

Không "duy tâm" về mức lương

 

PV: GS có cảm thấy ḿnh có trách nhiệm trong những hiện tượng như thế không? GS cũng là một uy tín lớn trong khoa học, trong toán học...

GS HT: Khi thực tế như vậy mà bảo rằng các nhà khoa học vô can là không đúng. Nhưng nếu đổ hết trách nhiệm cho các nhà khoa học th́ lại càng không đúng. Cũng như trong giáo dục. Hôm vừa rồi tôi có nghe thấy ai đó nói rằng, đạo đức các thầy cô giáo bây giờ bị suy giảm, xuống cấp, nhưng không thể đổ thừa cho đồng lương thấp...

Nói thế, theo tôi, là chưa hiểu về giáo dục, về đội ngũ giáo viên ở ta. Nói thế là quan liêu. Lương, theo quan niệm đúng đắn là ǵ? Đó là tiền chi trả cho người ta làm công việc chính ở mức độ đảm bảo cho người ta có thể sống được bằng mức lương ấy và làm tốt việc ấy. C̣n ở ta, ai cũng kêu là lương thấp nhưng hầu như ai cũng sống được đàng hoàng.

Đó là v́ sao? Đó không phải nhờ lương mà nhờ thu nhập, cả từ lương lẫn từ các nguồn khác. Lương lắm khi chỉ là một phần ba, một phần tư, có khi một phần mười mức thu nhập hàng tháng. Một khi anh trả người ta mức lương thấp th́ người ta phải xoay xở thêm nhiều việc khác để có mức thu nhập đủ dùng. C̣n đâu th́ giờ và tâm trí lo cho việc chính. Hơn nữa khi xoay xở những việc khác ấy th́ rất dễ nảy sinh tiêu cực...

Ngoài xă hội là như thế và trong ngành Giáo dục cũng là như thế. Không thể duy tâm trong chế độ lương bổng này, một chế độ lương bổng sở dĩ cứ duy tŕ măi là v́ nó có lợi cho một số "quan tham"...

 

PV: Xin được nói thật, về chuyện này, tôi đă biết rơ quan điểm của GS, v́ GS đă không chỉ một lần đề cập tới. Thậm chí có lần ông c̣n gọi cách trả lương cho các nhà khoa học như hiện nay là "kỳ quặc".

GS HT: Đúng là "kỳ quặc", không có ǵ biện minh được. V́ với cách trả lương hiện nay, nhà khoa học chỉ có thể dùng một phần nhỏ thời gian và tâm trí để làm khoa học theo đúng trách nhiệm, c̣n lại phải làm những việc khác, tuy không đúng với năng lực, sở trường và trách nhiệm, nhưng đem lại phần lớn thu nhập cho họ. Và rốt cuộc, tổng số tiền của xă hội đầu tư cho khoa học dù c̣n ít nhưng không nhỏ đối với chúng ta (kể cả công quỹ và mọi nguồn khác), thế mà sau hàng chục năm, khoa học vẫn "c̣i cọc".

Như thế là dễ có đất để phát triển những thói xấu, sự gian dối, làm láo báo cáo hay, thậm chí, "treo đầu dê bán thịt chó"... Nói cho cùng, xă hội rốt cuộc vẫn tốn từng ấy tiền của nhưng hiệu quả th́ ngược lại với điều chúng ta mong muốn. Đơn giản là v́ chúng ta không quản lư tốt nguồn lực nên không có được một cơ chế phân phối hợp lư và đầy đủ. Điều đáng ngạc nhiên là việc cải cách tiền lương một cách cơ bản đă được ghi rơ trong Nghị quyết Đại hội 9, nhưng 5 năm rồi vẫn chưa thực hiện được.

 

PV: Tôi rất đồng t́nh với GS. Nhưng tôi nghĩ rằng, không phải chúng ta không muốn làm như thế mà do hệ lụy nhiều năm từ quá khứ để lại nên không thể ngay một lúc mà cải thiện được t́nh h́nh như chúng ta hằng mong muốn. Vậy nên chăng cần kiên nhẫn hơn và nh́n hiện trạng xă hội ở góc độ thân thiện hơn chăng?

GS HT: Tôi hỏi anh nhé, bây giờ anh có thái độ đối với tham nhũng như thế nào? Cũng phải kiên nhẫn thêm, phải chờ đợi thêm chăng?

 

PV (cười): Cần chống quyết liệt và đồng bộ, không chỉ bằng những biện pháp thanh trừng mà bằng cả những biện pháp mang tính tổ chức và xây dựng, để người làm tốt có thể sống tốt mà không cần tới những việc "ngoài luồng".

GS HT: Thế chống tham nhũng phải thế nào? Anh có thấy phải quyết liệt chống tham nhũng không?

 

PV: Phải quyết liệt, nhưng chống để xây, chứ không phải chống để phá nền móng ổn định mà chúng ta đang có...

GS HT: Vâng, chống để xây, và ở đây chống là xây, c̣n không chống, do dự, dung túng, chính là phá và phá một cách hữu hiệu nhất. Từ hơn 20 năm nay tôi đă nhiều lần nêu ư kiến như thế với cấp trên, nếu ta để một bộ phận viên chức nào c̣n túng thiếu th́ tất yếu bộ phận đó sẽ dính líu tới tiêu cực (khi đó chưa dùng từ tham nhũng mà mới chỉ nói là có tiêu cực thôi) điều đó là không tránh khỏi, đó là quy luật.

Muốn chống tham nhũng ở Việt Nam th́ cần phải hiểu cái cơ chế sản sinh ra các hiện tượng tham nhũng. Nếu chúng ta không có biện pháp quản lư thu nhập của viên chức, nếu chúng ta không xây dựng hoàn chỉnh cơ chế quản lư xă hội một cách công khai và minh bạch th́ rất khó chống tham nhũng.

Theo cá nhân tôi, cho tới hôm nay, những biện pháp mà chúng ta đă đề ra để chống tham nhũng vẫn c̣n chưa đủ. Luật Chống tham nhũng như đă soạn thảo cũng chưa đủ...

 

PV: "Mọi lư thuyết đều màu xám, chỉ cây đời măi măi xanh tươi"... Goeth nói thế rồi. Cái ǵ chưa đủ th́ sẽ bổ sung... Theo tôi, quan trọng là có quyết tâm, muốn làm và dám làm...

GS HT: Tôi vẫn nghĩ rằng, cái cơ bản là phải đảm bảo cho người ta sống được bằng tiền lương. Lúc bấy giờ, anh có thể trị được các hiện tượng tiêu cực v́ thứ nhất là anh có luật pháp; thứ hai, anh có đạo lư. Chứ anh để cho người ta đói th́ kiểu ǵ người ta cũng dễ làm bậy và khi anh trị kẻ làm bậy do họ bị anh để cho đói th́ về mặt đạo lư cũng không ổn...

Tôi nhớ, có một số lần được tiếp xúc cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, tôi cũng đă nói ư như vậy. Tôi bảo rằng, bây giờ ḿnh cũng phải làm như thế nào để cho đồng lương trở lại b́nh thường đúng với ư nghĩa của nó; dĩ nhiên, ḿnh c̣n nghèo th́ lương không thể cao được, nhưng mức lương phải công bằng, phải đúng với năng suất của mỗi người và phải đủ cho người ta tái sản xuất sức lao động... mà điều này đâu phải không làm được. "Cụ" Phạm Văn Đồng đă bảo với tôi, anh nói đúng rồi, cơ chế sinh ra tiêu cực...

 

PV: Vâng, cái đó th́ hoàn toàn đúng nhưng cũng không nên quá đổ cho cơ chế...

GS HT: Bây giờ tôi biết có người đổ lỗi cho cơ chế để phủi hết trách nhiệm, nhưng cơ chế là do ai làm? Có phải do đế quốc xâm lược nào áp đặt cho ta đâu? Muốn chống tham nhũng phải phân tích cho rơ cơ chế sinh ra nó. Nếu xác định nó là căn bệnh trọng th́ phải uống thuốc đắng, đắng mấy cũng phải uống. Chỉ có thuốc đắng mới dă được tật thôi! Tôi nói về lĩnh vực giáo dục nhé. Thử nh́n xem cả xă hội người ta đều than phiền về sách giáo khoa và tiền tiêu cho sách giáo khoa rất nhiều.

Mỗi năm, Nhà xuất bản Giáo dục lăi mấy chục tỷ. Họ bảo rằng, họ không hưởng mấy chục tỷ ấy. Được rồi, cứ cho là như thế. Nhưng tại sao lại không công khai ra, không minh bạch ra mấy chục tỷ ấy đă được Bộ Giáo dục - Đào tạo sử dụng vào những việc ǵ? Có dùng để bổ sung thu nhập cho cơ quan Bộ không? (nhất là theo quy định "thoáng" của Bộ Tài chính về sử dụng tài chính ở các cơ quan sự nghiệp có thu!).

Tại sao năm nào cũng sửa sách giáo khoa, mỗi năm sửa một tí rồi bắt học sinh mua? Tôi cũng đă từng phụ trách làm sách giáo khoa, hồi năm 1955-1956. Chúng tôi đă phải hợp nhất sách giáo khoa dùng trong vùng tạm chiến với sách giáo khoa ở vùng tự do thành một bộ thống nhất cho hệ 10 năm. Tháng 3 bắt đầu làm, tới tháng 9 đưa vào sử dụng. Tất cả học sinh đều có sách. Tất nhiên, bộ sách giáo khoa ấy bây giờ không c̣n dùng được nữa v́ t́nh h́nh đă khác.

 

PV: Đúng thế, mỗi thời mỗi khác...

GS HT: Chúng ta đầu tư cho giáo dục rất nhiều chứ không ít đâu. Nhưng nhiều khoản chi tiêu rất trời ơi...

 

PV: Tôi được biết rằng, mới đây nhất Thủ tướng đă yêu cầu Thanh tra Chính phủ phối hợp với Bộ Giáo dục - Đào tạo, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tiến hành thanh tra tài chính và công tác xuất bản sách giáo khoa phục vụ đổi mới Chương tŕnh giáo dục phổ thông tại NXB Giáo dục. Hy vọng rằng, t́nh h́nh trong lĩnh vực này sẽ được cải thiện...

GS HT: Một lần nữa tôi xin nói là, không thể đổ lỗi hết cho đội ngũ giáo viên về t́nh trạng suy đồi đạo đức của nền giáo dục hiện nay. Tôi không nghĩ rằng t́nh trạng suy đồi đạo đức đó là do phẩm chất thầy cô giáo. Tôi không thấy phẩm chất họ kém hơn công chức các ngành khác, v́ dù sao họ c̣n làm việc khá nặng nhọc, và công lao động của họ xứng với thu nhập của họ - mặc dù nguồn thu nhập này dựa vào những hoạt động ngoài nhiệm vụ chính.

Thậm chí, tôi dám nói rằng, trong ngành Giáo dục chỉ trừ một số ít "con sâu làm rầu nồi canh", c̣n lại phải nói, các giáo viên phần lớn đều rất đáng kính trọng, nhiều người trong họ là những anh hùng vô danh. Trong t́nh trạng quản lư như thế này, nếu như rơi vào nước khác th́ chất lượng giáo dục c̣n xuống nữa, chứ giữ được thế này đă là giỏi lắm rồi! Chỉ bao giờ chúng ta chịu suy nghĩ như vậy th́ mới cứu được giáo dục.

PV: Xin cảm ơn GS!

 

 

Trích: Hồng Thanh Quang, Công an Nhân dân 20.11.06

 

 

 

 

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục