DC&PT - Thời Sự 2006

 

 

BÀI TỪ TRONG NỨƠC

 

 

Đ̀NH CÔNG LÀ TIỀN ĐỀ LÀM THAY ĐỔI HỆ THỐNG

CHÍNH TRỊ-XĂ HỘI VIỆT NAM ?

 

NGUYỄN HẢI SƠN

 

Cuộc đời con người gắn liền với công việc, do vậy không có công ăn việc làm là một cảnh khốn nạn của đời người và là tiền đề cho những bất ổn xă hội. Nhưng có một nghịch lư vào một thời điểm nào đó, người công nhân không muốn làm việc để đ̣i lại quyền lợi cho ḿnh, đó là đ́nh công.

 

Ai đi làm cũng mong kiếm được đồng tiền để nuôi sống bản thân, giúp đỡ gia đ́nh và một ít để dành khi ốm đau hoạn nạn. Đồng lương càng cao so với mặt bằng chung th́ người lao động càng vui vẻ với công việc của ḿnh, c̣n ngược lại đồng lương eo hẹp th́ người lao động chuyển đi nơi khác hoặc suy tính lại sức lao động của ḿnh. Khi người công nhân biết được đồng lương của ḿnh đang bị xén bớt th́ họ sẽ t́m cách phản ứng lại. Sự tranh chấp giữa chủ và thợ xảy ra. Cuộc sống càng khó khăn, công việc càng khan hiếm th́ sự tranh chấp càng căng thẳng. Phản ứng của người công nhân có thể là tích cực hoặc tiêu cực. Lịch sử đă từng có chuyện công nhân đập phá máy móc v́ cho rằng máy móc bóc lột sức lao động và là nguyên nhân làm cho họ thất nghiệp. Phản ứng tiêu cực của giai cấp công nhân có thể là thảm họa cho ông chủ và cho cả nền kinh tế.

 

Sự phẫn nộ của hàng vạn công nhân là cơn sóng thần đập vào nền kinh tế vốn đă ốm yếu như Việt Nam.

 

Anh chị em công nhân là những người ra đi từ những vùng quê nghèo khó của miền Bắc, miền Trung, miền Tây. Những nơi này trước kia là căn cứ cách mạng, họ ra đi từ một vùng đất mà nhiều thế hệ cha ông đă hy sinh để giành độc lập. Họ mang trong người ḍng máu ngang tàng của những bậc anh hùng. Trước đây nghe theo lời tuyên truyền của Cộng Sản (CS), cha ông của họ đă không tiếc tài sản, xương máu để đóng góp, hy sinh cho đến ngày thắng lợi. Nhưng không bao lâu sau sự tức giận đă bùng lên, bởi v́ ḷng yêu nước của họ đă bị phản bội. Ḥa b́nh lập lại, tưởng rằng có thể sống hạnh phúc trên mảnh đất quê hương, không ngờ các thế hệ con cháu phải lang thang đến tận phương Nam để t́m việc.

 

Đồng tiền ở quê khó kiếm, làm ruộng một nắng hai sương đến mùa mới gặt hái mới thu hoạch hoa màu, c̣n tiền bạc th́ ngày nào cũng phải chi. Tiền ma chay giỗ chạp, rồi c̣n phải tiền công trái, an ninh quốc pḥng, đền ơn đáp nghĩa… Hồi c̣n bao cấp ai cũng nghèo giống nhau nên không có ǵ xấu hổ, c̣n bây giờ người ta so đo, đố kỵ nhau dữ lắm. Nhà hàng xóm có con Đờ-rim Tầu (Dream Trung quốc) th́ nhà ḿnh cũng phải có, nhà thằng em đúc một tấm th́ thằng anh phải làm cao hơn. Người ta nh́n nhau để sống, để ganh ghét hơn thua.

 

Mật ít ruồi nhiều, chính sách dành cho người có công, thương binh liệt sĩ không phải bao giờ cũng sẵn. Tài nguyên quốc gia th́ ít nhưng những hy sinh đóng góp cho cách mạng th́ quá lớn, do đó khó có chuyện phân chia công bằng. Người có tiền đút lót th́ được công nhận thương binh, liệt sĩ; c̣n những ai không có tiền, không thân thế th́ cha ḿnh là liệt sĩ cũng không được ǵ.  Biết vậy thôi th́ cứ vô Nam kiếm ăn cho rồi.

 

Những con người sống ở vùng quê vốn chịu đựng, chân chất như hạt lúa, củ khoai. Xa làng xóm gia đ́nh là cả một nỗi nhớ, thế mà có những cô công nhân 4, 5 năm chưa một lần về quê ăn Tết. Sự chịu đựng đă biến trái tim họ khô cằn. Hoàn cảnh đă làm cho con người ta ĺ lợm và cương quyết hơn. Một tuần làm việc 7 ngày, một ngày làm việc từ 7 giờ sáng cho đến 8 giờ tối. Ngày nào không tăng ca là một ngày nhàn hạ. Họ làm việc như một cái máy nên khi được nghỉ một ngày là lăn ra ngủ. Có nhiều phóng sự viết về công nhân: Những công nhân không thấy ánh mặt trời, bởi v́ họ đi làm lúc mặt trời chưa mọc và họ trở về khi phố đă lên đèn. Phương tiện giải trí là chiếc Ti-Vi, với những chương tŕnh nhạt phèo. Sách vở báo chí không có, một tờ báo 2 ngàn, thôi để thêm tiền đi chợ. Nếu ai đă từng sống trong t́nh cảnh của anh chị em công nhân sẽ thấy được sự chịu đựng và chi li của họ.

 

Đoàn Thanh niên CS là cánh tay phải, đội hậu bị của đảng. Đoàn muốn phát triển đoàn viên trong anh chị em công nhân nhưng hầu như chẳng quyến rũ được ai. Một sân chơi cho anh chị em công nhân không có, vừa rồi công ty Nike tặng cho công nhân ở khu công nghiệp Đồng Nai mấy cái sân bóng đá mi-ni trồng bằng cỏ nhân tạo. Không biết anh chị em có dùng cho việc giải trí, luyện tập thể thao không?

 

Thực tế đồng lương của người lao động VN quá thấp, mỗi tháng chỉ nhận vài trăm ngàn nhưng phải chi phí nhiều thứ: tiền thuê nhà, tiền ăn, tiền may sắm… c̣n tiền gửi về quê giúp đỡ cha mẹ già nuôi em ăn học. Với hàng trăm thứ lo toan họ phải sống thắt lưng buộc bụng. Khi lạm phát xảy ra, đời sống của những người có đồng lương thấp càng thêm khó khăn hơn; như vậy đ̣i tăng lương là điều hợp lư. Nhưng với cơ chế đảng lănh đạo tuyệt đối như hiện nay th́ công đ̣an không phải là người đại diện cho công nhân mà là để bảo vệ quyền lợi của đảng. Những kiến nghị, yêu cầu của công nhân không được giải quyết; do vậy đ́nh công là biện pháp cuối cùng để đ̣i lại quyền lợi cho ḿnh.

 

Nhà đầu tư là những người đến từ Nhật bản, Hàn quốc, Đài loan… những con người mà cách đây 40 năm đi góp nhặt từng đồng. Họ giàu lên nhờ con đường tư bản mà quốc gia họ đă chọn lựa. Đất nước của họ trở thành cọp, thành rồng trong những năm tháng mà CSVN xúi giục dân chúng đánh thắng “tên đế quốc đầu sỏ và hung hăn nhất thời đại”. Tinh hoa của nhân loại, lương tâm của thời đại để làm chi trong khi dân Việt cứ măi đi làm thuê, làm mướn? Trong chiến tranh lạnh, khi hai bên đều đổ tất cả nhân tài, vật lực để hù dọa nhau th́ dân tộc VN tự biến thành cuộc chiến tranh nóng. Sau một thời gian hả hê với “chiến thắng vang dội địa cầu”, VN trở thành quốc gia nghèo nàn, lạc hậu với biết bao thương tích. Sức lao động ở VN rẻ như bèo; bác sĩ, kỹ sư ra trường mỗi tháng c̣n nhận vài trăm ngàn, huống ǵ những người không được học hành đến nơi đến chốn.

 

Khi đồng lương không đủ chi tiêu th́ công nhân đ̣i tăng lương, nhưng đề nghị này không dễ dàng được chấp nhận. Những bất hợp lư trong lao động càng kéo dài th́ tranh chấp âm ỉ giữa chủ và thợ càng tăng lên. Kêu công đ̣an cũng không thấy chuyển biến, các cơ quan hữu quan xuống kiểm tra, đề nghị với ông chủ thế này thế khác nhưng rồi đâu cũng vào đấy. Cuối cùng anh chị em công nhân tự phát đ́nh công, như vậy người công nhân đă có một vũ khí đấu tranh để đ̣i lại quyền lợi cho ḿnh. Không ai dạy công nhân đ́nh công cả, họ đă t́m thấy một công cụ trên con đường mưu cầu tốt đẹp cho cuộc sống của ḿnh.

 

Sau khi đ́nh công xảy ra, mấy ông chính quyền, sở thương binh-lao động-xă hội, quản lư khu công nghiệp ngồi với nhau để phán quyết rằng: Tất cả những cuộc đ́nh công đều sai pháp luật. Xin đừng nhắc đến pháp luật ở VN, bởi v́ làm đúng lụât th́ người dân chẳng bao giờ có được cái quyền của ḿnh. Ví dụ như cái hộ khẩu để chứng nhận quyền cư trú th́ đến nay nhiều người vẫn không có. Hiến pháp đă quy định quyền cư trú của công dân nhưng luật pháp lại cản trở quyền cư trú bằng đủ các nghị định! Ai muốn có th́ phải “chạy”.  Điều 12 của Tuyên ngôn Quốc tế về quyền dân sự và chính trị của LHQ nói rành rành là, mỗi người sinh ra đều có quyền cư trú, nhưng thực tế qua những năm cai trị của CS nhiều công dân VN không có cái quyền này. Họ gặp rất nhiều khó khăn trong các giao dịch pháp lư và dân sự. Bất cứ chính quyền nào không cho công dân của ḿnh một quyền cư trú là vi phạm hiến pháp và vi phạm quyền con người.

 

Với chính sách vắt kiệt sức lao động và với một môi trường lao động tồi tệ như hiện nay, chẳng bao lâu nữa, VN sẽ mất nguồn lao động có tiếng là cần cù và thông minh. Do an toàn lao động bị bỏ lơ nên tai nạn thường xảy ra làm tốn kém tiền bạc, thời giờ, thậm chí làm mất khả năng lao động của công nhân. T́nh trạng thừa thầy thiếu thợ đang diễn ra gay gắt. V́ đời sống lam lũ nên không một ai muốn ḿnh là công nhân cả. Nhiều thanh niên kiếm cho được cái bằng đại học để vào đời, v́ thế chuyện mua bằng bán cấp như là một vấn nạn. Chỉ cần một cái bằng đại học là có cơ hội thóat ra khỏi kiếp thợ. Người thành phố khá giả không muốn con ḿnh trở thành công nhân, lương một tháng không đủ cho các cô cậu quư tử chơi một đêm. Bất công xă hội đang hoành hành v́ chính sách xă hội không quan tâm đến người lao động. Khẩu hiệu “lao động là vinh quang” của thời bao cấp không c̣n chỗ trong ư nghĩ của người công nhân là làm thế nào để kiếm đủ tiền sinh sống.

 

Trong kinh tế học lao động người ta thường dùng đến cụm từ tái tạo sức lao động. Nghĩa là phải ăn uống, nghỉ ngơi, lao động như thế nào để ngày mai có thể làm việc tốt hơn, năng suất cao hơn. Sau mấy chục năm bị CS cai trị, sức lao động người VN ngày càng què quặt, mệt mỏi. Cả năm 2005, VN chỉ có một bằng sáng chế đăng kư với thế giới và t́nh h́nh mất sức lao động ngày càng tăng. Sức lao động cũng là tài nguyên quốc gia. Rừng đă trụi, biển đă cạn và con người ngày càng khô đét. Một dân tộc như thế không sớm th́ muộn sẽ là nô lệ cho ngoại bang.

 

Những ông chủ từ nước Rồng, nước Cọp đến các khu công nghiệp đầu tư. Chính quyền địa phương chỉ việc lấy đất của nông dân xây dựng thành khu công nghiệp, khu chế xuất để chào mời. Nhà tư bản khai thác sức lao động theo những biến động của thị trường; c̣n đảng vẫn định hướng XHCN, nghĩa là ḥan ṭan không có chuyện bóc lột, bóc da ǵ ở đây cả. Nhà tư bản tin rằng trong một thể chế độc tài như VN, người công nhân chẳng thể nào chống lại những qui định, luật lệ do nhà nước ban hành. Nhưng thực tế không phải vậy, từ đầu năm 1995 đến nay, trên cả nước đă có 978 cuộc đ́nh công của anh chị em công nhân, trong đó doanh nghiệp FDI chiếm 64,3% số vụ. Hầu hết các cuộc đ́nh công đều không có công đ̣an lănh đạo và đúng theo tŕnh tự của Luật Lao động (nguồn của Tổng Liên đ̣an Lao động VN).

 

Các ông chủ tư bản cân nhắc tối đa lợi ích của ḿnh. Để kêu gọi đầu tư nhiều địa phương phải hạ giá thuê đất xuống bằng không, điều này đă vô t́nh phá hoại chính sách đầu tư chung của chính phủ, làm ngân sách địa phương giảm sút và bệnh thành tích có cơ hội sinh sôi nẩy nở. Nếu không có đầu tư nước ngoài và ngoại hối không biết chính phủ VN sẽ giải quyết nạn thất nghiệp như thế nào?

 

Đ́nh công và thất nghiệp đều là không đi làm, chỉ khác nhau ở chỗ: thất nghiệp là người lao động mất công ăn việc làm, c̣n đ́nh công là người lao động chủ động nghỉ việc để đ̣i yêu sách. Đ́nh công và thất nghiệp đều gây nên những xáo trộn xă hội nhưng đ́nh công sẽ mang lại một khí thế mới cho nền kinh tế, đ́nh công sẽ mặc cả lại quyền lợi giữa chủ và thợ. Khi kinh tế tăng trưởng nhưng giai cấp công nhân không được hưởng lợi từ sự tăng trưởng đó th́ đ́nh công sẽ xăy ra.

 

Giai đoạn sa sút kinh tế sẽ làm tăng thất nghiệp và để lại nhiều hệ lụy. Thất nghiệp có làm giảm đ́nh công không? Những ai đă từng sống trong thời kinh tế bao cấp sẽ hiểu được giá trị việc làm, tất cả người lao động đều phải vào các xí nghiệp quốc doanh hoặc hợp tác xă; v́ không có kinh tế tư nhân nên người lao động khó kiếm được việc làm. Thời đói khổ nhưng làm ǵ có chuyện đ́nh công; một phần nữa là do sợ hăi, đảng sẽ chụp mũ những người muốn đ́nh công là phá họai chính sách kinh tế XHCN. 

 

Hiệu ứng đ́nh công? Đ́nh công có tính lây lan, bởi v́ anh chị em sống trong cùng một khu làm việc, hơn nữa họ có quan hệ thôn làng nơi đă cất bước ra đi. Thông tin được truyền miệng c̣n nhanh hơn cả truyền h́nh. Tâm lư của con người VN là thấy “người khác ăn khoai ḿnh cũng vác mai đi đào”, cho nên thấy công nhân đ́nh công đ̣i tăng lương và đ̣i được th́ ḿnh cũng làm theo.

 

Không chỉ công nhân làm trong các doanh nghiệp FDI đấu tranh đ̣i tăng lương mà công nhân làm việc trong các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước cũng đ̣i tăng lương. Không thể có chuyện trong cùng một khu công nghiệp, trong cùng một khu nhà trọ, cùng một công việc nhưng lương của công nhân làm cho tư nhân thấp hơn 2,4 lần so với công nhân làm việc cho FDI. Để giải quyết sự bất công này chính phủ phải quy định một mức lương tối thiểu chung cho tất cả thành phần kinh tế.

 

Đối với các doanh nghiệp quốc doanh th́ việc tăng lương quá dễ dàng, bởi v́ VN vẫn c̣n là một nền kinh tế bao cấp. Mọi công nhân viên chức trong bộ máy nhà nước đều được ưu đăi về chính sách và lương bổng. C̣n các doanh nghiệp tư nhân th́ đủ các “ngón nghề” để làm cho đồng lương tối thiểu ở mức thấp nhất. Căn cứ vào đồng lương tối thiểu để đóng bảo hiểm xă hội và các chế độ khác cho người lao động, do vậy các ông chủ tư nhân không muốn tăng lương cơ bản nên xé nhỏ nó ra để tính theo các chi phí khác như tiền phụ cấp, tiền chuyên cần, t́ên tăng năng suất… Ông chủ tính th́ công nhân cũng tính, một đại diện công nhân đă phát biểu: “Nếu yêu cầu của chúng tôi không được giải quyết th́ chúng tôi vẫn vào làm, nhưng tới đợt cao điểm giao hàng, chúng tôi tự ư nghỉ việc 4 ngày rồi đi làm lại. Để xem lúc đó công ty có thỏa thuận lại không? Công ty không thể đuổi việc v́ theo luật quy định tự ư bỏ việc 5 ngày mới bị xử lư”. Chiến thuật đấu tranh kiểu này đă đưa công ty vào thế thụ động. Nếu ông chủ và công nhân không thỏa hiệp được th́ quyền lợi công ty sẽ thua thiệt hơn là công nhân.

 

Nếu như tăng lương tối thiểu cho tất cả các doanh nghiệp không phân biệt chủ sở hữu, th́ chưa chắc sẽ chấm dứt các vụ đ́nh công. Bởi v́ ng̣ai lương ra, anh chị em công nhân c̣n đ̣i giảm giờ làm, đ̣i không được tăng ca quá mức, đ̣i công khai đơn giá gia công, đ̣i được nghỉ có lương khi ốm đau bệnh tật…

 

Có những câu hỏi về t́nh h́nh tăng lương tối thiểu hiện nay, nếu trả lời được chúng ta có thể bảo đảm lợi ích của người công nhân nhưng vẫn kêu gọi được đầu tư nước ngoài:

 

·         Tăng lương tối thiểu có làm giảm FDI không? Điều này chưa có nghiên cứu rơ ràng. Những nhà đầu tư nước ng̣ai đến VN làm ăn đâu chỉ cần giá công nhân rẻ mà c̣n những yếu tố khác như: hệ thống chính trị ổn định, quyền lợi của họ được bảo vệ, hệ thống pháp lư công khai và minh bạch. Việc tăng lương tối thiểu chẳng thấm vào đâu so với tham nhũng và thất thóat do hệ thống chính trị thối nát gây ra.

 

·         Tăng lương tối thiểu có làm tăng thất nghiệp không? Tăng lương tối thiểu giúp cho ông chủ t́m kiếm được những công nhân có tay nghề cao, những người có tay nghề thấp sẽ chấp nhận một mức lương thấp hơn hoặc là chuyển đổi nghề nghiệp. Một nền kinh tế thị trường đầy đủ sẽ tạo ra nhiều công ăn việc làm, và giúp cho người lao động t́m được một công việc phù hợp sở trường và năng lực của ḿnh.

 

·         Lương tối thiểu và tăng trưởng kinh tế? Chắc chắn lương tối thiểu tăng sẽ làm tăng trưởng kinh tế. Nhưng ngược lại kinh tế tăng mà lương tối thiểu không tăng th́ đời sống người công nhân khốn đốn. Thực tế là hơn 10 năm qua, GDP của VN tăng gấp đôi nhưng lương tối thiểu của công nhân không tăng. Nếu mọi người đều được hưởng lợi ích từ sự tăng trưởng th́ đ́nh công không xảy ra. Đ́nh công chỉ xảy ra khi t́nh trạng lao động không được cải thiện, mọi kiến nghị không được giải quyết trong một thời gian dài, người công nhân cảm thấy bị đối xử bất công và không được thụ hưởng các chính sách lao động khác.

 

Mặt bằng dân trí tăng làm người công nhân nhận thức được rằng họ đang bị đối xử bất công. Mức lương tăng làm đời sống của tầng lớp công nhân tăng và tŕnh độ dân trí tăng. Một chính quyền quan liêu không thể quản lư đám dân chúng có tŕnh độ dân trí cao. Đảng cũng la lên rằng: bất công xă hội đang gia tăng, hố ngăn cách giàu nghèo càng mở rộng, sự chênh lệch giữa các vùng miền ngày càng xa… Đây là hậu quả của chính sách cai trị của CS.

 

Các cuộc đ́nh công tự phát của anh chị em công nhân cho thấy: nhóm lợi ích tự phát đă h́nh thành và những nhóm này đ̣i quyền lợi theo cách của ḿnh. Giai cấp công nhân là nhóm lợi ích lớn nhất trong những nước công nghiệp, nhóm này đối kháng với lợi ích của ông chủ và được thụ hưởng những chính sách xă hội của chính phủ. Một chính phủ khôn ngoan sẽ không coi thường nhóm lợi ích tập trung đến hàng triệu người. 

 

Đ́nh công có phải v́ công nhân bị cô lập không? Theo lư thuyết đ́nh công, những nhóm lao động nào càng tách biệt khỏi đời sống xă hội, càng bị bóc lột nhiều th́ khả năng đ́nh công cao hơn. Lư thuyết này có vẻ mâu thuẩn với quy luật phát triển, bởi v́ những con người ở tầng lớp cùng đinh của xă hội th́ ít có khả năng đấu tranh đ̣i quyền lợi cho ḿnh.

 

Khi xung đột quyền lợi giữa hai bên th́ vai tṛ của thương lượng và mặc cả là quan trọng. Nhưng tệ một nỗi là không có sự thương lượng giữa nhà độc tài và dân chúng, cũng như không có sự mặc cả giữa chính quyền và người dân bị giải tỏa. Biện pháp của chính quyền là cưỡng chế, v́ vậy người dân luôn bị thiệt tḥi. Nếu không có đ́nh công th́ quyền lợi của công nhân vẫn cứ thua thiệt. Đ́nh công đă phá vỡ mô h́nh kinh tế thị trường định hướng XHCN và làm biến dạng bộ mặt chính trị-xă hội VN!

 

Nếu cách đây 10 năm những cuộc biểu t́nh của nông dân Thái B́nh, Hà Tây làm cho chính quyền rối trí, th́ hôm nay hàng trăm ngàn công nhân đ́nh công làm cho chính quyền ở thế bị động hơn. Hà Nội không dự đoán đựơc t́nh h́nh đ́nh công. Họ chỉ có cảnh sát cơ động chống biểu t́nh bạo động, chứ không có biện pháp chống đ́nh công. Đ́nh công là đấu tranh bất bạo động nhưng đạt được hiệu quả; thực tế là từ trước đến nay, chưa có cuộc đ́nh công nào mà ông chủ không chịu nhượng bộ công nhân. Chính quyền đặt câu hỏi là có lực lượng chính trị nào đứng sau những cuộc đ́nh công không? Ai đă giật dây chuyện đ́nh công?

 

Sự phát triển của CNCS gắn liền với giai cấp công nhân, h́nh ảnh người công nhân được khai thác triệt để để phục vụ chính sách tuyên truyền của đảng. H́nh ảnh bác Tôn giác ngộ cách mạng đă động viên cả một thế hệ chống Pháp, h́nh ảnh người công nhân điện Nguyễn Văn Trổi được đánh bóng để thúc giục một thế hệ thanh niên chống Mỹ. Giai cấp công nhân mà Mác cho là được giáo dục tốt để đấu tranh với tư bản bóc lột đă trở thành lực lượng chống thực dân, đế quốc. CSVN đă khéo léo lợi dụng các lực lượng để đấu tranh cho quyền lợi của ḿnh.

 

Sức lao động, dù tinh hay thô cũng là hàng hóa cho nên tuân theo quy luật cung cầu. Hàng hóa sẽ chảy đến những nơi có nhu cầu cao và được giá. Trong một nền kinh tế mở, nguồn lao động có khả năng dịch chuyển. Sau Tết Bính Tuất, các khu công nghiệp ở Sài G̣n và vùng Đông Nam bộ gặp khó khăn về nhân lực v́ anh chị em công nhân không vào làm việc nữa. Họ ở lại địa phương để làm việc trong những khu công nghịêp vừa mới mở, mặc dù đồng lương ít hơn nhưng chi tiêu sinh họat cũng rẻ hơn và được sống gần gũi gia đ́nh.

 

Coi thường nhận thức và nhu cầu thiết thân của người công nhân là ḥan ṭan trái ngược với quan điểm của kinh tế học hiện đại. Người công nhân góp sức lao động để làm ra của cải cho xă hội. Họ đă làm cho ông chủ giàu có hơn, họ đă làm tăng GDP cho đất nước, họ đă làm cho thế giới sung túc hơn nhưng tại sao những yêu cầu và quyền lợi của họ lại không được đáp ứng? Chỉ có những ông chủ không có quan điểm nhân bản, chỉ có những nhà đầu tư có tầm nh́n hạn hẹp mới vắt kiệt sức của người lao động mà thôi. Sức lao động là tài sản quốc gia, v́ vậy cần phải được vun đắp bồi dưỡng. Điều ǵ sẽ xảy ra khi sức lao động này cạn kiệt?

 

Nhân dịp góp ư cho đại hội X, những vị giáo sư chụm đầu với nhau để bàn luận rằng: Đảng viên CS có được làm ông chủ tư bản không? Đây là tranh luận cù nhầy, bởi v́ làm người ai cũng muốn ḿnh giàu sang. Muốn giàu là phải lo học hành, làm ăn . Không ai bàn đến việc xây dựng một cơ chế ngăn chặn sự lạm quyền của quan chức trong kinh doanh, cũng như xử phạt những người dựa vào quyền lực để kinh doanh. Không tuân thủ pháp luật nhưng lại đứng trên quyền lực để kinh doanh là ăn cướp. Chủ nghĩa CS cho rằng tư bản làm giàu trên sự bóc lột sức lao động của công nhân, nhưng ông chủ CS c̣n tàn bạo hơn hàng vạn lần ông chủ tư sản.

 

Không biết đọc từ sách nào, ông Hồ ví von rằng: “Chủ nghĩa tư bản là con đỉa hai đầu; một đầu hút máu nhân dân lao động ở chính quốc, đầu kia hút máu thuộc địa”. Ngày nay công nhân Việt Nam bị hút máu bởi hai con đỉa, một con là ông chủ tư bản nước ngoài và một con là những vị quan tham trong nước. Những vị quan tham ở bộ Giao thông vận tải mập ú, giàu sụ c̣n anh em công nhân của ngành cầu đường vẫn nghèo khổ, khó khăn.  Hai con đỉa hút máu công nhân Việt Nam thỏa thê, cho đến ngày công nhân đ́nh công th́ nó mới xem lại cách sống của ḿnh. Anh chị em công nhân không quá ngu ngơ để không biết ḿnh đă làm ra bao nhiêu và các ông chủ đă sống ra sao.

 

Hà Nội không có khả năng đối phó với đ́nh công và những biến động xă hội. Thứ nhất, họ không hiểu được những bất ổn về xă hội chính trị ở VN; thứ hai họ không nghiên cứu về khoa học lao động, kinh tế tư bản, tâm lư cũng như nhu cầu của công nhân trong các khu công nghiệp … Cho nên họ khi có đ́nh công xảy ra th́ họ đem cảnh sát cơ động đến bao vây công nhân, mấy ông bà công đoàn chạy xáo xào để dàn xếp. Họ không hiểu rằng đ́nh công có nguyên nhân sâu xa, cần phải được nghiên cứu tận gốc để giải quyết.

 

Như vậy câu hỏi là khi nào th́ đ́nh công xảy ra? Có thể nói là sự “giác ngộ giai cấp” của anh chị em công nhân đă đạt đến sự chín muồi. Sự giác ngộ này thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh mạnh mẽ. Có chuyện kể rằng: khi đ́nh công xảy ra, ban giám đốc đồng ư tăng lương một phần và một số ít công nhân chịu quay lại làm việc, nhưng đa số khác không đồng ư với mức tăng lương đó đă vào phân xưởng lôi kéo, hăm dọa những công nhân vào làm việc phải ra tiếp tục đ́nh công. Cuối cùng ban giám đốc phải thỏa măn tất cả các yêu sách của công nhân. Qua sự việc này chúng ta thấy tính dân chủ xă hội đang h́nh thành: Số ít sẽ phục tùng quyết định của số đông.

 

Không dễ ǵ đoàn kết hàng ngàn người cùng hành động để đ̣i quyền lợi. Sự gắn bó tự phát của anh chị em công nhân là một quá tŕnh. Ḥan cảnh lao động, thành phần xuất thân, đời sống khó khăn, sự phẫn nộ trước những bất công xă hội đă làm anh chị em đoàn kết với nhau.

 

Chuyện đ́nh công của anh chị em công nhân là cái tát vào mặt quan chức CS, những người lúc nào cũng lẻo mép cho là đại diện của giai cấp công nhân VN, lư tưởng của CS là chiến đấu v́ quyền lợi của giai cấp công nhân. Cái tát có thể chưa làm ông Khải, ông Lương, ông Mạnh sáng mắt, nhưng chắc chắn những nhà đầu tư sẽ xem lại chiến lược của ḿnh. Những ai cho rằng công nhân VN không biết đ́nh công th́ bây giờ họ sẽ thất vọng. Những quốc gia trong thời gian chuyển đổi nền kinh tế là nơi mà nhà đầu tư có thể kiếm được miếng mồi béo bở nhất, nhưng hàng ngàn công nhân đ́nh công đă gây thiệt hại cho việc kiếm ăn của họ.

 

Để tránh những bất ổn xă hội cần phải có những tổ chức chuyên nghiên cứu, dự báo t́nh h́nh kinh tế-xă hội cũng như sự xung đột giữa những nhóm lợi ích. Các nghiên cứu này sẽ giúp cho chính phủ ngăn chặn những mâu thuẫn từ khi mới manh nha và xóa bỏ nguồn gốc của xung đột. Những mâu thuẫn về quyền lợi giữa các nhóm lợi ích nếu không được đối thọai sẽ dẫn đến những xung đột xă hội. Hai cuộc bạo lọan ở Tây Nguyên là một ví dụ cụ thể.

 

Dân chủ hóa một quốc gia, về thực chất, là quá tŕnh đi t́m sự cân bằng lợi ích giữa các nhóm. Một nhóm lợi ích lớn mạnh là dựa vào qui mô và quyền lực đủ để làm thay đổi chính sách của một quốc gia. Không ai nghĩ rằng: lợi ích của nhóm thiểu số ở Tây Nguyên lại đối kháng với lợi ích của nhóm chóp bu tham nhũng ở Hà Nội. Điều này có cơ sở, bởi v́ trong hệ thống cống nạp như CSVN th́ tài sản của các quan chức địa phương sẽ chảy ngược lên túi các quan ở Trung ương. Khi một bà tiểu thương ở An Giang cho rằng sự nứt đổ của cái chợ là do xi măng, sắt thép chạy ra ngoài Bắc th́ sự giàu sụ của các quan chức ở bên trên sẽ tạo ra một nhóm chống đối ở tận miền Tây.

 

Đ́nh công đă vạch ra sự mâu thuẫn giữa lư thuyết và thực tiễn. Đ́nh công đă hất đổ vai tṛ lănh đạo của đảng CS. Đảng CSVN cho rằng đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân VN, đại biểu trung thành về quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc (điều 4 hiến pháp) nhưng công nhân đă đứng lên đ̣i quyền lợi của ḿnh mà không cần có đảng. Phải chăng quyền lợi của giai cấp công nhân và của đảng đang đối kháng nhau?

 

Đ́nh công đă làm cho chúng ta nhận định lại lực lượng cách mạng ở VN. Nó chứng tỏ giai cấp công nhân đă trưởng thành và có thể đứng lên để đ̣i quyền lợi. Giai cấp công nhân đă tiên phong trong phong trào đấu tranh đ̣i công bằng. Họ cần được trang bị thêm ư thức về dân tộc và cộng đồng. Họ sẽ lôi kéo được các tầng lớp khác vào cuộc đấu tranh dân chủ. Công nhân không chỉ đấu tranh v́ quyền lợi của anh chị em mà cần tập hợp đấu tranh để đ̣i quyền dân chủ, dân sinh và nâng cao dân trí. Theo lư thuyết th́ lực lượng góp phần dân chủ hóa đất nước là tầng lớp trung lưu và trí thức, nhưng sự đ́nh công của hàng vạn công nhân làm chúng ta đánh giá lại lực lượng làm thay đổi đời sống chính trị ở VN. Nếu có một chính đảng lănh đạo th́ sự đ̣an kết của công nhân sẽ trở thành một áp lực đối với chính quyền.

 

Nếu yêu cầu đảng CS xóa bỏ điều 4 Hiến pháp, từ bỏ con đường XHCN, rũ bỏ độc tài… th́ họ chẳng bao giờ làm. Sự tồn vong của họ gắn với những h́nh tượng và đường lối trên, họ theo đuổi với mục đích duy nhất là bảo vệ quyền lực và quyền lợi bè đảng. Mất một trong những “cái phao” này họ sẽ ch́m lỉm. Những cái phao cột chặt quyền lợi của họ, chỉ cần chặt đứt một trong những cái phao trên th́ quyền lực sẽ sụp đổ. Những ai đă tiếp xúc với những người CS sẽ thấy được tính cách ngoan cố và lưu manh mà trước đây họ cho là ngoan cường. V́ vậy các chiến sĩ dân chủ phải tỉnh táo và đủ bản lĩnh để kiên tŕ đấu tranh.

 

Một điểm yếu của tiến tŕnh dân chủ hóa VN là đa số cựu chiến binh và lăo thành cách mạng chỉ muốn đảng cải cách chứ không mất quyền lănh đạo. Ánh hào quang chói ḷa của những tấm huân chương đă làm họ mờ mắt, hơn nữa ai cũng được hưởng lương hưu. Họ nghĩ rằng nếu chế độ sụp đổ th́ chắc ǵ c̣n nhận được. Lương hưu của quan chức c̣n nhiều hơn lương tối thiểu của công nhân, đây là chuyện bất công, người đang làm việc th́ lương không thể thấp hơn người về hưu được. CS cũng biết điều này nên ra sức động viên, kêu gọi những vị lăo thành cách mạng không để con cháu đe dọa sự tồn vong của đảng.

 

Những nhà đấu tranh cho dân chủ cần phải có cái nh́n đúng đắn về đ́nh công. Tại sao công nhân đ́nh công? Công nhân đấu tranh để đ̣i lại quyền lợi ǵ? Thời điểm đ́nh công nổ ra? Số lượng và quy mô của những cuộc đ́nh công sẽ tác động như thế nào đến tiến tŕnh dân chủ ở VN?... Dưới thời Pháp thuộc, khi một cuộc đ́nh công nổ ra th́ đảng cho rằng ḿnh lănh đạo. Nhưng những cuộc đ́nh công vừa qua cho thấy không có thế lực chính trị nào đứng đằng sau, người công nhân bức xúc v́ đời sống của ḿnh đă đ̣an kết với nhau để đ̣i quyền lợi. Những cuộc đ́nh công đă đánh vào chính sách và quyền lợi của đảng, làm bất ổn xă hội.

 

Một chính phủ tốt đẹp là một chính phủ luôn đưa người công nhân ở vào bậc thang đi lên, c̣n khi đồng lương đi xuống th́ đó thật sự là một tai họa. Những người hưởng bậc lương thấp nhất sẽ đi đâu về đâu khi giá cả ngày càng đắt đỏ? Khi bất công xă hội gia tăng, một bộ phận thấp nhất trong xă hội đ̣i được quyền b́nh đẳng. Giai cấp công nhân cảm thấy ḿnh bị thiệt tḥi nhiều nhất, họ gắn chặt vị trí và sứ mệnh của ḿnh trước dân tộc. Nếu không đ̣an kết đấu tranh đ̣i quyền lợi th́ ai sẽ làm thay họ?

 

Đ́nh công chỉ là một tập hợp để mở đầu cho quá tŕnh dân chủ hóa. Một ngày nào đó, giai cấp công nhân ư thức được rằng: họ đ́nh công không chỉ đ̣i quyền lợi bị thiệt tḥi mà đấu tranh để đ̣i công bằng xă hội, đ̣i một môi trường trong lành, đ̣i một quyền hạn đă được quy định trong hiến pháp, th́ lúc đó rắc rối sẽ xảy ra với nhà cầm quyền.

 

Từ đ́nh công đến biểu t́nh chỉ là bước ngắn. Nếu đ́nh công là sự phản ứng thụ động để đ̣i quyền lợi th́ biểu t́nh là hành động chủ động. Thử tưởng tượng một ngày nào đó hàng vạn người dân Sài G̣n xuống đường để đ̣i quyền được dùng nước sạch? Nước là một nhu cầu bức thiết, nhưng nhiều người lâu nay vẫn sử dụng một thứ nước có màu và mùi như nước cống.

 

Đất nước càng dân chủ th́ đ́nh công sẽ ít đi và biểu t́nh sẽ tăng lên. Hăy cho tôi biết người dân của bạn đ́nh công và biểu t́nh ra sao, tôi sẽ nói đất nước của bạn dân chủ cỡ nào và lương tháng của bạn bao nhiêu? Đ́nh công là bản dạo đầu cho sự thay đổi hệ thống chính trị - xă hội của một nước độc tài!

 

Sài G̣n 30/4/2006

 

 

Trích: Điện thư 58, Câu lạc bộ Dân chủ



 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

 

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục