VIỆT NAM HAI TUẦN QUA

(12.-26.5.04)

PHAN VĂN KHẢI THĂM TRUNG HOA

Phan Văn Khải sang Trung hoa lần này có những mục tiêu gì?

Ông Phan Văn Khải vừa mới thăm Trung hoa (TH) trong 5 ngày (từ 20-24.5). Ông đã gặp những nhà lãnh đạo chính của TH như Chủ tịch nước và TBT ĐCSTH Hồ Cẩm Đào, Chủ tịch QH Ngô Bang Quốc. Người đàm phán chính với Phan Văn Khải (PVKhải) là Thủ tướng Ôn Gia Bảo. Thành phần phái đoàn của TT PVKải đã cho thấy mục tiêu chính của chuyến thăm này là vấn đề giao thương giữa hai nước và mời TT Ôn Gia Bảo tham dự Hội nghị cấp cao ASEM 5. do VN tổ chức vào tháng 10 ở Hà nội.

Giao thương giữa VN-TH phát triển đều đặn, năm qua đạt 4,87 tỉ USD, gần đạt mục tiêu là 5 tỉ USD (BBC 21.5). Nếu tính từ năm 1992 là năm hai nước buôn bán chính thức trở lại với nhau là 266 triệu USD, thì như vậy mỗi năm giao thương giữa hai nước là 20%. Hai TT VN và TH đã thoả thuận tới năm 2010 kim ngạch buôn bán hai nước sẽ lên 10 tỉ USD. Hiện TH là bạn hàng lớn thứ 3 của VN (BBC, RFA, ĐCSVN 20.-24.5)

Một thoả thuận quan trọng khác và mới của hai bên trong chuyến thăm của PVKhải là lập các hành lang kinh tế ở các tỉnh biên giới giữa hai nước, như Lào Cai (VN) với Côn minh (TH), Lạng sơn (VN) với Nam ninh (TH) và hành lang kinh tế ở ven biển giữa hai nước.

Những tranh cãi hiện nay giữa Bắc kinh và Hà nội nằm trong các lãnh vực nào?

Giữa khi PVKhải thăm Trung hoa thì Bắc kinh đã lên tiếng chỉ trích Hà nội (HN) đang tu bổ một đường bay dài 600m ở đảo Trường sa lớn trên quần đảo Trường sa. Trước đó Đại tướng Phạm Văn Trà Bộ trưởng Quốc phòng (QP) đã lên tiếng bênh vực việc xây dựng này.

Vào giữa tháng 4 vừa qua một phái đoàn quân sự cao cấp của VN do Trung tướng Phan Trung Kiên, UVTUĐ, Thứ trưởng QP dẫn đầu và Trung tướng Nguyễn Đức Soát, Phó Tổng tham mưu QĐNDVN, cùng nhiều sĩ quan cao cấp tới thăm Trường sa có lẽ để kiểm tra việc xây dựng phi đạo. Bản tin của TTXVN không cho biết rõ là việc đi của Đoàn công tác cao cấp của Bộ QP có liên quan gì tới chuyến tầu Hải quân chở gần 100 du khách thăm Trường sa lần đầu tiên đã khởi hành vào ngày 19.4 hay không. (QĐND 20.4)

Điều cần để ý là chuyến du lịch đầu tiên của VN tổ chức ở quần đảo Trường sa cho khoảng gần 100 du khách VN không do một tầu dân sự mà lại do một tầu hải quân VN tổ chức từ 19 tới 25.4. Đoàn du lịch đã tới đảo Trường sa lớn, đảo Đá tây và trên đường trở về Tân cảng Sài gòn có ghé Côn đảo. (VN Net 26.4)

Thứ trưởng Ngoại giao Vương Nghị của TH, ngừơi phụ trách việc đàm phán với VN về các vần đề biên giới, lãnh hải và hải đảo, đã triệu Đại sứ VN ở Trung quốc tới để phản đối việc này. Thông thường, chỉ khi có căng thẳng lớn thì các bên mới sử dụng biện pháp thiếu ngoại giao này. Điều đáng để ý ở đây là, mỗi một hành động của VN ở Trường sa đều bị Bắc kinh phản đối.

Nhưng trong khi đó Bắc kinh lại không lên tiếng gì trước việc Đài loan đang xây dựng đài quan sát ở một đảo của quần đảo Trường sa. Điều này cho thấy có một sự ăn ý tự nhiên giữa Bắc kinh và Đài bắc. Thái độ khôn ngoan này của Bắc kinh khác hẳn với thái độ ngờ nghệch của HN trong nhiều vụ tranh chấp trước đây với BK trước 1975. Rõ ràng nhất là vào đầu 1974 khi BK dùng hải quân và không quân chiếm đóng quần đảo Hoàng sa của VN, lúc đó do quân đội CHVN (MN) bảo vệ thì giới lãnh đạo CSVN đã câm như hến!

Tại sao có những xung đột lớn về quyền lợi quốc gia, nhưng HN và BK vẫn gắn bó với nhau ?

Một cách đơn giản có thể nói như thế này, mối bang giao Việt-Hoa bất dắc dĩ nhưng lại cần thiết.

Cần thiết vì hai lí do: 1. Những ngừơi cầm đầu CSVN muốn học tập kinh nghiệm của ĐCSTQ trong việc giải quyết các vấn nạn của một xã hội độc tài XHCN sau khi LX sụp đổ. Mới đây nhất vào giữa tháng 5 một phái đoàn gồm các chuyên viên cao cấp kinh tế BK đã sang HN dự Hội thảo về cải cách kinh tế.(BBC 15.5) Trong thời gian qua cũng còn có những cuộc hội thảo của các chuyên viên cao cấp hai ĐCS về các vấn đề ý thức hệ và lí luận. Những cuộc hội thảo này được tổ chức luân phiên ở HN và BK.

2. VN và TH là hai nước láng giềng và TH lại là nứoc láng giềng lớn, nên VN không muốn cũng chẳng được. Hàng xóm với nhau mà không chơi với nhau, hoặc thù hận nhau thì không yên cho cả hai bên. Vả lại với dân số trên một tỉ người TH là một bạn hàng rất lớn của VN. Mĩ, EU và Nhật cũng đều nhẩy vào thị trường lớnnày. Việc này không phải chỉ là vấn đề riêng cho chế độ CSVN mà nó là vấn đề chung của bất cứ chính quyền nào trong tương lai của VN.

Vấn đề đặt ra ở đây là sự khác biệt rất lớn và quan trọng giữa chính sách ngoại giao của một chế độ độc tài và chính sách ngoại giao của một chính quyền dân chủ. Trong một chính quyền dân chủ, các hiệp định hay hoạt đông ngoại giao quan trọng đều phải thông qua QH. Trong quá trình đàm phán các hiệp định với các nước ngoài, nhất là các hiệp định liên quan tới biên giới, lãnh hải, hải đảo hay liên minh, chính quyền phải thông tin đầy đủ và trung thực cho dư luận. Vì nó liên hệ trực tiếp tới chủ quyền và an ninh của đất nước.

Còn chế độ HN có các hoạt động ngoại giao theo phương pháp dân chủ như vậy không?

Hiện nay chế độ CSVN đã không làm như thế. Cụ thể nhất là kì họp hiện nay của QH, theo chương trình làm việc thì Chủ tịch nước Trần Đức Lương sẽ phải trình bày về việc phê chuẩn “Hiệp định giữa nước CHXHCN Việt Nam và nước CHND Trung Hoa về phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa” (gọi tắt là Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ) và “Hiệp định về hợp tác nghề cá ở Vịnh Bắc Bộ giữa Chính phủ nước CHXNCN Việt Nam và Chính phủ nước CHND Trung Hoa”. Theo điều IX, Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ có hiệu lực kể từ ngày hai bên trao đổi các văn kiện phê chuẩn.

Nhưng vào tối ngày 17.5 vừa qua Uỷ ban đối ngoại của QH đã họp về việc này. Vũ Mão, Chủ tịch Uỷ ban này đã không cho biết là Đại biểu QH trong Uỷ ban này đã biết mặt mũi bản các HĐ này không? (Bộ Ngoại giao 18.5) Trong những ngày tới ông TĐL có tường trình công khai và đầy đủ trước QH về các HĐ này không? Và có để QH được tự do chất vấn và thảo luận các điều khoản trong HĐ không? Hay những người cầm đầu chế độ vẫn coi việc này là chuyện riêng của nhóm họ. Việc này họ đã làm trong khi kí kết và phê chuẩn HĐ về biên giới với TH mấy năm trước đây!

Nếu chuyện ngoại giao của một nước bị hạ cấp xuống chỉ coi là việc riêng của một nhóm người thì vì quyền lợi riêng của nhóm này, họ có thể cắt đất đai hay nhượng biển…. cho nước ngoài. Đây là việc làm của chế độ HN hiện nay trong hai HĐ kí với BK 1999 và 2000 về biên giới trên đất liền và phân định Vịnh Bắc bộ.

VÀ TRẦN ĐỨC LƯƠNG ĐI NGA, ANH

Chuyến đi thăm của Trần Đức Lương ở Nga có mục đích gì?

Trong khi PVKhải thăm TH thì Trần Đức Lương (TĐLương) trong tư cách Chủ tịch nước đã đi thăm Nga, Hung và Anh, trong đó đáng kể là Nga và Anh. Tại Nga, ngoài việc tìm cách tăng cường giao thưong giữa hai bên, HN cũng muốn Mạc tư khoa (MTK) là một “đối tác chiến lược” trong những vấn đề quốc tế quan trọng.

Trong Thông cáo chung cho thấy HN và MTK có một số quan điểm chung về việc tăng cường vai trò LHQ trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế cũng như hai bên đồng ý gia tăng chống khủng bố.

Về lãnh vực thương mại, mức giao thương giữa hai nước ở mức thấp và lại có khuynh hướng giảm. Trong năm 2003 kim ngạch giao thương giữa 2 nước chỉ có 650 triệu USD, tức là thấp hơn 8%/02. Xí nghiệp liên doanh Vietsopetro vẫn là trọng điểm trong hợp tác kinh tế. Vì bất đồng ý kiến nên Nga đã rút ra khỏi dự án nhà máy lọc dầu Dung quất vào 2002. Hiện nhà máy này sau hơn 10 năm nhưng vẫn còn bị bế tắc.

Chỉ có lĩnh vực xuất nhập khẩu vũ khí hiện đại, được phát triển tương đối tốt. Chính sách đẩy mạnh bán vũ khí hiện đại sang Việt Nam của Nga đã được thoả thuận vào tháng 3 năm 2001 trong chuyến công du Việt Nam của Tổng thống Putin. 8.03 VN mua hai tiểu đoàn S-300 trị giá 300 triệu USD. Vừa qua VN đã đặt mua 12 tầu có trang bị tên lửa trị giá 120 triệu USD và cuối năm qua VN mua 4 chiếu máy bay kiểu Sukhoi với trên 100 triệu USD. (RFA, BBC 16,17.., ĐCSVN 20.5…)

Tại sao Chủ tịch nước Trần Đức Lương lại thăm Anh vào lúc này?

Sau khi thăm Nga và Hung phái đoàn TĐLương đã tới thăm Anh quốc từ 22.5. (tới 26.5). Đây là chặng cuối cùng và có thể là quan trọng nhất trong chuyến đi của TĐL. Quan trọng ở hai việc: 1. Tăng cường quan hệ về nhiều mặt với đồng minh quan trọng nhất của Mĩ trên thế giới. 2. Nhờ London làm trung gian giải quyết những mâu thuẫn giữa EU và ASEAN trong việc Miến điện tham dự Hội nghị ASEM 5 ở HN.

Trước hết chúng tôi xin nói tới mục tiêu đầu tiên. Kể từ khi thiết lập ngoại giao giữa hai nước vào 1973 đây là lần tiên một nguyên thủ VN thăm Anh. Mặc dầu diện tích nứơc Anh chỉ bằng 2/3 của VN và dân số gần 60 triệu, nhưng lợi tức đầu ngừơi/năm của mỗi người dân Anh cao hơn ít nhất 50 lần lợi tức đầu người của người Việt. Anh là quốc gia có sức mạnh kinh tế đứng thứ ba trong EU.

Giao thương giữa VN-Anh từ 310 triệu USD (1998) lên 900 triệu USD (2003). Các công ty Anh đến tháng 4/2004 đã có 53 dự án với tổng vốn đầu tư gần 1,2 tỷ USD, đứng thứ 11 trong tổng số các nước và vùng lãnh thổ, đứng thứ 3 trong các nước EU có đầu tư vào Việt Nam. Các dự án đầu tư của Anh tập trung nhiều nhất vào dầu khí (hơn 61%), kĩ nghệ nặng (gần 30%). (ĐCSVN 21.5)

Anh cũng là đồng minh chính của Mĩ trên thế giới. Trong chiến tranh Irak hiện nay, trong khi các đồng minh khác của Mĩ là Đức và Pháp tẩy chay thì TT Anh Blair đã tham chiến cạnh quân đội Mĩ ngay từ đầu. Trong việc tìm cách nhích lại với Washington, giới cầm đầu HN có nhiều trở ngại tâm lí, nên ngoài việc đi thẳng với Washington, HN còn đi xuyên qua một số đồng minh chính của Mĩ. Như HN đang tìm cách xây dựng quan hệ tốt về nhiều mặt với Nhật, Đại hàn và cả với Úc nữa. Vì thế mới đây BTQP Phạm Văn Trà đã thăm Úc. Còn quan hệ giữa Anh và VN trong những tháng gần đây cũng phát triển tốt không chỉ thương mại mà cả quốc phòng. Mới đây một phái đoàn quân sự cao cấp Anh cũng thăm VN.

Ông có nói tới mục tiêu cấp thời trong chuyến thăm của Trần Đúc Lương là muốn nhờ Anh làm trung gian giải quyết khó khăn trong việc chuẩn bị Hội nghị ASEM 5. Việc này đầu đuôi ra làm sao?

Mục tiêu quan trọng cấp thời của chuyến đi này là nhờ London làm trung gian để Hội nghị ASEM 5 do VN tổ chức diễn ra vào tháng 10.04. Hội nghị này là một Diễn đàn kinh tế chung của các nước ASEAN, EU và Trung hoa, Nhật, Đại hàn, nhằm phát triển giao thương và mở rộng quan hệ về nhiều mặt giữa các nứơc trong hai khu vực Á-Âu với nhau. Nó được coi như một sự đối trọng với APEC, Diễn đàn kinh tế Á châu-Thái bình dương, giữa các nứơc Á châu và Mĩ châu có chung bờ Thái bình dương.

Hiện nay HN đang coi Hội nghị này như là mục tiêu ngoại giao vô cùng quan trọng trong sách lược ngoại giao mà họ đã quyết định tại HNTU 8 (7.03) nhằm cải thiện quan hệ mọi mặt với EU và Mĩ. Nếu HN thành công trong việc tổ chức Hội nghị này cho khoảng 40 nguyên thủ hay ngừơi đứng đầu chính phủ của 10 nước trong ASEAN, 25 nước trong EU, cùng với TH, Nhật và Đại hàn thì uy tín HN sẽ lên cao và từ đó có thể đứng cai Hội nghị cấp cao APEC vào năm 2006 , Mĩ là một thành viên của APEC. Nghĩa là khi đó TT Mĩ sẽ sang VN dự hội nghị thựơng đỉnh này.

Nhưng tại sao Miến điện lại trở thành khó khăn chính cho việc chuẩn bị Hội nghị thượng đỉnh ASEM 5?

Cái khó khăn chính hiện nay là lập trường khác biệt giữa ASEAN và EU về vấn đề đại diện của chính phủ Miến điện trong Hội nghị này.

Những tin tức gần đây nhất cho biết phía EU đã cho ASEAN và VN biết là họ sẽ dùng quyền phủ quyết không để đại diện của Miến có mặt, nếu chính phủ Miến không trả tự do cho bà San Suu Kyi, hoặc là Hội nghị cấp cao ASEM sẽ tan vỡ trước khi họp. Nếu như thế sẽ là một thất bại ngoại giao rất lớn cho HN! Trong các nước EU, Anh tỏ ra có thái độ cứng dắn nhất với chính quyền quân phiệt Miến. Vì Miến điện là cựu thuộc địa của Anh, nên Anh vẫn còn nhiều liên hệ và rất nhạy cảm. Một quan chức ngoại giao cao cấp của Anh tại Brussels cho biết, trong hội nghị cấp ngọai trưởng Á -Âu tháng tới, EU sẽ đưa ra một lập trường quyết liệt hơn về Miến Điện. (BBC17.5)

Vì thế trong phái đoàn của TĐL, ngoài Phó TT Vũ Khoan phụ trách ngoại giao tổng quát, còn có cả Ngoại trưởng Nguyễn Dy Niên. Trong thời gian vừa qua ông Niên là ngừơi trách nhiệm trực tiếp trong việc chuẩn bị cho Hội nghị thựợng đỉnh rất quan trọng này. Mới vào tháng 4 vừa qua NDN đã dự Hội nghị cấp ngoại trưởng ASEM ở Ái nhĩ lan mà trọng tâm chính là chuẩn bị Hội nghị ASEM 5.

Nay chỉ còn bốn tháng cho việc chuẩn bị Hội nghị ASEM 5. Thời gian không còn nhiều!

QUỐC HỘI HỌP

Trong ngày khai mạc phiên họp của QH, Phó thủ tướng Thường trực Nguyễn Tấn Dũng đã đại diện Chính phủ đọc báo cáo về tình hình chung. Trong báo cáo này có gì đặc biệt không?

Như chúng tôi đã trình bày với Quí thính giả kì trước, phiên họp thứ 5 của QH đã làm việc từ 11.5. Trong những ngày đầu nhiều đại biểu đã đưa ra những nhận xét vế Báo cáo của Chính phủ về tình hình mọi mặt do Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Tấn Dũng trinh bày. Trong khi Phó CTQH Trương Quang Được phê bình cách viết báo cáo của chỉnh phủ như „Bệnh ''trầm kha'' - nói đi nói lại mà không sửa được“! (14.5). Còn nhà sử học và cũng là đại biểu QH Dương Trung Quốc đã đưa nhận xét xác đáng về cách báo cáo chỉ khuôn xáo của chế độ. Bài tuyên bố của ông đang được dư luận trong nứơc rất chú ý. Xin trích ra đây một đoạn quan trọng:

„Nếu sau này các nhà sử học tập hợp những bản báo cáo Chính phủ liên tục qua các kỳ họp Quốc hội như những nguồn sử liệu để nghiên cứu về một thời đã qua, họ sẽ dễ dàng nhận ra một sự tăng tiến không ngừng, với những con số rất cụ thể, nhất là về GDP. Nhưng họ cũng sẽ thấy được sự lặp lại như một chứng bệnh kinh niên những vấn đề được liệt kê trong phần kiểm điểm về hạn chế, yếu kém. Phần này luôn được trình bày một cách rất thành khẩn, kèm theo nhiều giải pháp khắc phục rất cụ thể nhưng không mấy khi xác định được tính hiệu quả về thời gian và rất không nhiều vấn đề được dứt điểm.

Trong bản báo cáo nào cũng thấy một loại thành tích, đã tạo thành bản lĩnh của chúng ta là khả năng vượt khó hay thoát hiểm. Nói cách khác là chúng ta rất thiện nghệ trong thực hiện những giải pháp tình thế... Đó là quán tính của một dân tộc đã từng trải trong chiến tranh. Nhưng điều đó không thể trở thành một lề lối thích hợp với công cuộc hiện đại hoá, công nghiệp hoá và hội nhập.

Điều đáng tiếc là bản báo cáo của Chính phủ đã không định vị được toạ độ của chúng ta đang ở đâu trên một lộ trình phấn đấu gắn sự phát triển của đất nước với trình độ thế giới, đặc biệt là trong mối tương quan với quốc gia khác, trong quá trình hội nhập. Nói cách khác, chúng ta đang ở đâu trên thế giới này? „ (TBKT 14.5)

Đi vào cụ thể từng lãnh vực một, các đại biểu đang quan tâm về những vấn đề gì và nhận xét về hoạt động của chính phủ như thế nào?

Có nhiều vấn đề nóng bỏng trong xã hội được cácđại biểu QH quan tâm. Như theo chương trình làm việc của QH thì ngày 21.5 TT PVKhải sẽ đệ trình QH về „một số vấn đề nhân sự“. Nhưng đúng vào ngày đó thì PVKhải lại đang ở Bắc kinh!

Một vấn đề quan trọng khác đó là việc chống tham nhũng. Nhiều đại biểu cũng đã phê bình cái cách làm giả chứ không chịu làm thật của giới lãnh đạo. Quan điểm của đại biểu Tôn Nữ Thị Ninh về sự bất lực trong vấn đề chống tham nhũng có lẽ được nhiều đại biểu chia xẻ: "Cử tri nói rất nhiều, rất mạnh nhưng báo cáo của Chính phủ lại quá mờ nhạt".

Một vấn đề khác cũng được nhiều đại biểu quan tâm là việc cổ phần hoá các Doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Hiện nay có khoảng gần 5.000 DNNN, phần lớn làm ăn thua lỗ, trở thành gánh nặng cho nhân dân. Từ hơn 10 năm nay những người lãnh đạo luôn luôn hứa hẹn giải thể hay cổ phần hoá các DNNN, nhưng mọi việc vẫn ì ạch! Nhiều đại biểu đã thấy được cách đánh trống bỏ dùi và cảnh trống đánh xuôi kèn thổi ngược trong việc cổ phần hoá, nên đã nói thẳng „ Làm thật chứ không doạ!“

Nguyên nhân làm chậm và hiệu quả thấp trong việc này đã được đại biểu Lê Quốc Dung (ĐB Thái Bình) nói rõ: ''Cấp trên chỉ đạo cổ phần hoá chưa kiên quyết, cấp dưới thực hiện trì trệ. Cấp trên chưa kiên quyết do cổ phần hoá thì mất quyền chủ quản, cấp dưới sợ cổ phần hoá do lo sợ mất chỗ dựa là Nhà nước''. (Vietnet 13.5.)

Về vấn đề y tế và xoá đói giảm nghèo thì các đại biểu có ý kiến gì?

Sau hơn nửa thế kỉ thực hiện con đường XHCN dứoi ánh sáng của Chủ nghĩa Mac-Lênin, nhưng nay VN lại vẫn là một trong số những nứơc nghèo nhất trên thế giới. Trong khi nhiều quốc gia láng giềng đã vựot lên thành những nước công nghệ tiên tiến và giầu có.Trong thuyết trình của Uỷ ban các vấn đề xã hội của Quốc hội vừa trình bày tại kỳ họp này đã rất tự hào về những tiến bộ đã đạt được trong vấn đề y tế và xoá đói giảm nghèo. Vì thế cũng chính đại biểu Dương Trung Quốc đã đưa ramột nhận xét vừa chí lí vừa đau lòng:

„Trong khi chúng ta tự hào là "chưa có quốc gia nào có hệ thống cơ sở y tế từ Trung ương đến thôn bản như nước ta" thì cũng bản thuyết trình này cho biết "nước ta đứng thứ 189/191 về mức công bằng tài chính, nhà nước mới chỉ đáp ứng chưa đầy 1/4 nhu cầu của người dân theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới" (5 USD/22 USD), trong khi đó chúng ta lại phải chứng minh được tính ưu việt của nhân tố định hướng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

„Chúng ta sung sướng khi nghe bạn bè khen ta xóa đói giảm nghèo giỏi. Nhưng chúng ta cũng phải lấy làm thẹn vì còn phải nhận những lời khen như vậy.“

Nếu những ngừơi cầm đầu chế độ còn có lòng chắc ẩn thì phải biết động lòng trước những lời chân thành của một đậi biểu QH!♣

Trích trong:

Mục Thời sự, Báo điện tử

của Tạp chí Dân chủ & Phát triển: www.dcvapt.org