THẾ GIỚI HAI TUẦN QUA

(Feb. 13 - Feb. 26, 2004)

Trần Bình Nam (TBN): Xin kính chào Quang Dũng và kính chào qúi thính giả của đài TN/PHVN. Trong hai tuần nay thế giới không có gì mới mẻ lắm, ngoại trừ việc Hoa kỳ thay đổi cách hình thành một cơ cấu chính quyền tại Iraq trước khi chuyển quyền cho người Iraq. Và tại Hòa lan, tòa án quốc tế bắt đầu đăng tòa phán xét việc Do thái cho xây một bức tường an ninh tại vùng Tây ngạn sông Jordan băng qua những phần đất của người Palestine. Tại Iran cuộc bầu cử quốc hội vẫn diễn ra hôm 20/2 dù Hội đồng Giám hộ vẫn giữ lập trường cứng rắn là gạt bỏ các ứng cử viên chủ trương cởi mở. Tại Bắc kinh các  nước Nga, Mỹ, Nhật, Tàu và hai nước Bắc, Nam Hàn hôm Thứ Ba 24/2 lại gặp nhau để giải quyết vấn đề vũ khí nguyên tử của Bắc Hàn. Có những việc khác là động đất lớn tại Maroc ở Bắc Phi châu hôm Thứ  Ba 24/2 làm chết trên 500 người và tổng thống Putin của Liên bang Nga đột ngộ giải tán chính phủ. Sự việc nầy tôi sẽ cùng Quang Dũng và thính giả thảo luận trong chương trình TG2TQ kỳ tới vào đầu tháng 3, trước cuộc bầu cử tổng thống tại đó. Và sau cùng là chính sách ngoại giao của Việt Nam trong giai đọan hiện nay.

Quang Dũng (QD): Trong nhiều tháng nay Hoa ky (HK) thay đổi kế hoạch thành lập chính quyền Iraq nhiều hơn một lần. Và như ông nói ở trên HK lại thay đổi nữa. Ðiều này có phải là một sự lúng túng của HK trong đối sách của HK đối với tình hình hiện nay tại Iraq không?

TBN: Tôi nghĩ là có một sự lúng túng. TT Bush muốn quyền hành phải được trao trả cho người Iraq vào tháng 6/2004 nghĩa là trước ngày bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11 để gạt bỏ một vấn đề có thể ảnh hưởng bất lợi cho cuộc bầu cử. Và chính vì thời điểm quá sát này mà HK lúng túng, vì không có đủ thời gian để tổ chức một cuộc bầu cử đoàng hoàng. Còn nếu thành lập một chính quyền Iraq qua thảo luận địa phương và sắp xếp (danh từ thường dùng là caucus) thì thành phần người Hồi giáo thuộc phái Shite không đồng ý. Họ muốn một chính quyền được thành lập qua bầu cử để họ có tiếng nói mạnh hơn vì họ là thành phần đa số. Trước sự phản đối này HK đã nhờ LHQ trọng tài, và LHQ sắp xếp hai bên để đi đến một thỏa thuận là nới rộng chính quyền tạm thời hiện nay mà chắc rằng những người hồi giáo Shite đa số sẽ chiếm được nhiều chỗ và tổ chức một cuộc bầu cử càng sớm càng tốt.

            Theo nội dung bản báo cáo của các chuyên viên LHQ sau một vòng nghiên cứu và quan sát tại Iraq thì một cuộc bầu cử có thể thực hiện vào cuối năm 2004, với điều kiện phải có luật bầu cử rõ ràng và một danh sách cử tri. Cả hai việc này vẫn còn là những bất trắc. Vì không ai trả lời dứt khoát được câu hỏi: Ai làm luật bầu cử? Ai thiết lập danh sách cử tri?

QD: Nhưng đến tháng 6, sau khi chuyển quyền thì quân đội HK rút ra khỏi Iraq hay sao?

TBN: Trên nguyên tắc là như vậy, nhưng thực tế quân đội HK không thể rút, vì rút thì chính quyền của người Iraq thân HK sẽ sụp đổ ngay trước sự tấn công của thành phần Hồi giáo chống Tây phương. Quân đội HK có thể giảm quân số theo một chương trình rút quân dần dần nhưng vẫn phải hiện diện tại đó. Và để giảm tổn thất quân đội HK có thể sẽ rút vào những vùng chiến lược để cho tân chính phủ đương đầu với nhóm Hồi giáo chống đối. 

QD: Như vậy thì sẽ có một cuộc nội chiến tại Iraq?

TBN: Hẵn là vậy. Và kết quả của cuộc nội chiến này không ai có thể tiên đoán được, cũng như 30 năm trước đây cũng ít ai tiên đoán được  kết thúc của cuộc chiến Việt Nam sẽ như thế nào khi quân đội HK còn đang chiến đấu tại đó.

QD: Nói như vậy có sự giống nhau gì về cuộc chiến VN và cuộc chiến Iraq hiện nay không?

TBN: Nếu có sự giống nhau là giống ở chỗ trong cả hai cuộc chiến HK đều chiến đấu vì quyền lợi của nước Mỹ, và sự an toàn của thế giới. Nhưng tại VN là ngăn chận làn sóng CS, còn tại Iraq là bảo vệ kho dầu hỏa và chận trước khả năng đánh HK duới hình thức khủng bố của nhóm tổ chức Al Queda.

QD: Về Iran, theo các nguồn tin quốc tế thì phe bảo thủ có khuynh hướng Hồi giáo cực đoan đã thắng lớn trong cuộc bầu cử quốc hội tại Iran hôm 20/2, ông suy diễn sự việc này như thế nào.

TBN: Phe dân chủ tại Iran đã nói mạnh trước quyết định gạt bỏ hơn một nghìn ứng cử viên dân chủ của Hội đồng Giám hộ nhưng cuối cùng họ không tạo được một sự ủng hộ nào từ phía dân chúng, cho nên cuộc bầu cử  đã diễn ra một cách bình thường và phe cứng rắn đã chiếm 149 ghế  trên 290 ghế quốc hội. Phe dân chủ chỉ chiếm được 65 ghế. Lần này chỉ có 51% cử tri đi bầu khác với năm 2000 có 67%. Như vậy Iran sẽ có một chính quyền lạnh nhạt hơn với Tây phương do các tu sỉ Hồi giáo lãnh đạo.

QD: Tại sao Iran đang có một quốc hội do những người dân chủ chiếm đa số bỗng nhiên lại lọt vào tay những đại biểu cực đoan? Ðiều này sẽ có những hậu quả nào đến tình hình Trung đông?

TBN: Lý do của sự thay đổi có thể do khuynh hướng chống Hoa kỳ của dân chúng Hồi giáo trong vùng sau cuộc tấn công của HK vào Iraq đang dâng cao. Hậu quả của nó là thứ nhất: Iran sẽ  ít cởi mở đối với Cơ quan Nguyên tử Năng quốc tế để lén lút chế tạo vũ khí nguyên tử; thứ hai là tổng thống Khatami, một người có chủ trương cởi mở khó lòng đắc cử tổng thống trong nhiệm kỳ tới. Cũng có thể ông ta sẽ không ra ứng cử nữa.

QD: Trong phần mở đầu ông nói ông sẽ trao đổi với thính giả về chính sách của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Vậy chính sách đó có gì đáng quan tâm?

TBN: Thật ra khi đưa ra vấn đề này tôi muốn bàn về chính sách đối ngoại của VN dưới quan điểm của tiến sĩ (T/S) Âu Dương Thệ và ông Bùi Tín, nguyên đại tá quân đội CSVN li khai và hiện sống ở Pháp.

Mới đây T/S Âu Dương Thệ có viết một bài nhan đề: “Những dấu hiệu thay đổi chính sách ngoại giao của Hà Nội” đăng trên tạp chí Dân Chủ & Phát Triển, một tập san xuất bản 3 tháng một kỳ của Hiệp hội Dân Chủ & Phát Triển Việt Nam ở Ðức. Bài viết này được phổ biến rộng rãi trên internet. Quan điểm chính của T/S Âu Dương Thệ là dựa vào những sự việc như hội nghị Trung ương 8 của đảng CSVN tháng 7 năm 2003; cuộc hội nghị ngoại giao kéo dài 10 ngày sau đó gồm các đại sứ Việt Nam ở các nước ngoài; chuyến thăm viếng của tướng Phạm Văn Trà, bộ trưởng quốc phòng của Việt Nam đến Hoa kỳ và chuyến viếng thăm Sài gòn của chiến hạm Mỹ Vandergrif trong tháng 11/2003; và nội dung cuộc đàm phán giữa Hà nội và Bắc kinh về hiệp định phân định Vịnh Bắc bộ tháng 1 năm 2004 để kết luận rằng đã có một sự chuyển hướng quan trọng trong chính sách đối ngoại của Hà nội đối với Hoa kỳ.

Về phần ông Bùi Tín, thì ông cho rằng, theo sự quan sát của ông thì không có dấu hiệu gì “nhóm lãnh đạo cao nhất có ý định thay đổi đường lối ngoại giao theo hướng tiến bộ ...”

            Bài viết của T/S Âu Dương Thệ và sự góp ý của cựu đại tá Bùi Tín cho thấy dựa trên cùng những dấu hiệu chung có thể có những nhận định rất khác nhau về chính sách đối ngoại của Việt Nam. Nhưng đáng quan tâm ở đây là sự khác biệt về nhận định này là giữa hai nhà quan sát có thẩm quyền về các vấn đề Việt Nam. T/S Âu Dương Thệ vốn có căn bản về chính trị học và các nhận định của ông thường dựa vào tài liệu, văn bản và sự việc. Trong khi đó cựu đại tá Bùi Tín có kinh nghiệm về sinh hoạt nội bộ của đảng CSVN, và ông ta còn giữ được nhiều tiếp xúc trong nước và thỉnh thoảng có những tin tức sốt dẽo. Ông thường hiến cho độc giả đọc ông những nhận định độc đáo của một người có cái nhìn từ bên trong.

            Sự góp ý của ông Bùi Tín đối với bài viết của T/S Âu Dương Thệ có thể giúp độc giả nhìn bức tranh “ngoại giao” của Việt Nam rõ hơn, và có thể từ đó có thể có một cái nhìn chính xác hơn về những chuyển dịch ngoại giao của Hà Nội đối với Bắc kinh và Hoa thịnh đốn.

            Tuy nhiên, mặc dù tôi không đồng ý hoàn toàn với những kết luận chắc nịch của T/S Âu Dương Thệ là Hà Nội đã thực hiện  “một bước ngoặc quan trọng”, ... và Hà Nội “muốn mời Hoa Kỳ làm lực đối trọng ở  Ðông Nam Á trước áp lực của Trung quốc”, tôi cũng không thể nào đồng ý với kết luận của ông Bùi Tín khi ông cho rằng T/S Âu Duơng Thệ là “.... quá lạc quan, vội vã, lấy mong ước làm thật, điều hết sức tránh ở những nhà khoa học và chính trị có cân nhắc, thận trọng”. Trước hết, một người góp ý thận trọng cũng thường tránh gán cho người mình không đồng ý là “... vội vã, lấy mong ước làm sự thật ...”

            Không ai đồng ý như vậy. Vì nếu xưa nay độc giả hải ngoại thích đọc những nhận xét tinh tế của ông Bùi Tín về tình hình trong nước, độc giả cũng ghi nhận T/S Âu Dương Thệ là một nhà bình luận chín chắn. Những gì ông viết đều dựa trên những sự kiện xác thật và văn bản.

QD: Vậy ông Bùi Tín lập luận như thế nào để kết luận rằng chẳng có gì thay đổi chính sách ngoại giao từ phiá Hà nội?

TBN: Ông Bùi Tín đưa ra 3 điểm để chứng minh ông ta không tin đã có một thay đổi chính sách ngoại giao gì từ phía Hà Nội.

* Thứ nhất là theo ông Bùi Tín “muốn thay đổi chính sách đối ngoại ở Việt Nam thường phải qua một đại hội đảng, phải có một nghị quyết của đại hội; nếu không, phải có một kỳ họp đặc biệt của trung ương đảng, hoặc phải có sáng kiến đề xuất bởi Tổng bí thư hay bởi một nhóm trong Bộ chính trị”. Thì ông đã không thấy có những đề xuất này.

* Thứ hai là nhóm lãnh đạo hiện nay quá yếu kém về mọi mặt để có thể đề xuất một cái gì có ý nghĩa.

 * Thứ ba là ông Bùi Tín nói ông biết “trong cuộc họp trung ương lần thứ 8 (tháng 7/2003) bàn về chiến lược bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới, vấn đề được nhấn mạnh chính là phải cảnh giác với xu thế đòi dân chủ trong nước, mạnh tay đàn áp mọi kẻ bất đồng chính kiến, đối phó với mọi sức ép quốc tế về dân chủ và nhân quyền, đồng thời tranh thủ cộng đồng người việt ở nước ngoài. Làm gì có chuyện thay đổi chính sách đối ngoại! Còn về họp ngoại giao sau đó cũng để nhấn mạnh những quan điểm trên, đồng thời đặt nhiệm vụ rõ hơn cho ngành ngoại giao là vận động thu hút đầu tư, nghiên cứu thị trường, làm tình báo kinh tế, tài chính, khoa học, thương mại, tìm kiến thị trường và có đặt tiền thưởng, chia hoa hồng cho ngành ngoại giao khi kiếm được thị trường và đạt những hợp đồng béo bỡ cho địa phương và công ty. Làm gì có chuyện giải thích về chính sách đối ngoại mới.”

QD: Ông có đồng ý những lập luận của ông Bùi Tín không?

TBN: Không. Tôi không đồng ý trên cả 3 điểm:

Về điểm thứ nhất, cũng có thể có những đề xuất ở cấp cao của đảng CSVN mà ông Bùi Tín không biết. Ðảng  CSVN biết cách giữ kín những điều họ cần giữ kín nên những gì ông Bùi Tín không biết hay chưa biết không có nghĩa nó không thể diễn ra. Còn lập luận thứ hai cho rằng nhân sự lãnh đạo hiện nay yếu kém để có thể có quyết định chiến lược gì có ý nghĩa tôi thấy cũng không có tính thuyết phục. Những người kém cỏi trong ngành ngoại giao của Hà Nội mà cựu đại tá Bùi Tín đã có cơ hội tiếp xúc của hơn 10 năm trước (trước khi ông Bùi Tín rời nước) có thể cũng đã được học hỏi thêm. Chúng ta không nên khinh địch. Về điểm thứ ba cựu đại tá Bùi Tín kết luận “ông biết ... buổi họp của Trung ương đảng tháng 7/2003... làm gì có ..... chuyện thay đổi chính sách đối ngoại ... Chuyện họp ngoại giao sau đó ..... làm gì có chuyện giải thích chính sách đối ngoại” thì ông Bùi Tín không cho biết dựa vào đâu và văn bản nào ông biết những điều đó.

QD: Vậy theo ông, thì chính sách ngoại giao của VN thật sự có một chuyển hướng không?

TBN: Tôi thấy, dựa vào những chuyển biến cuối năm 2003 và đầu năm nay thì thật khó mà không thấy rằng các nhà lãnh đạo tại Hà Nội đã có một sự động não để gỡ cái thế ngoại giao ngột ngạt của Việt Nam đang nằm giữa Hoa kỳ và Trung quốc. Còn làm được đến đâu, gỡ bí thế nào thì còn phải chờ diễn biến của tình hình quốc tế. Trong bối cảnh đó, nếu cuộc họp trung ương đảng CSVN tháng 7/2003 và buổi họp các đại sứ Việt Nam trên toàn thế giới tại Hà nội sau đó nếu không có tầm vóc quá quan trọng như nhận định của T/S Âu Dương Thệ, chúng nó cũng không đến nổi chỉ là những buổi họp bàn về những chuyện nội bộ như nhận xét của ông Bùi Tín. Một biến chuyển cũng đáng quan tâm là chỉ mới trong tuần trước đã có một thoả thuận giữa hội Cựu chiến binh Hoa kỳ và bộ Quốc phòng VN về việc tìm kiếm xác định các nơi có mìn, bom và đạn còn sót lại trong chiến tranh VN. Hội Cựu chiến Binh Hoa kỳ đã được ngân khoản của bộ Ngoại giao HK và các tin tức quân sự của bộ quốc phòng HK để thực hiện công tác này. Ðây là một hình thức hợp tác giữa hai bộ Quốc phòng VN và HK và đó là một dấu hiệu chuyển hướng chính sách ngoại giao của VN đối với HK.

QD: Tôi xin chuyển qua một vấn đề khác. Ông có thấy cuộc hội họp 6 nước tại Bắc kinh (BK) cách đây 2 hôm  sẽ giải quyết được vấn đề vũ khí nguyên tử của Bắc Hàn không?

TBN: Tôi nghĩ chưa có giải pháp được. Vì lập trường của Hoa kỳ và Bắc Hàn (BH) rất khác nhau. HK đòi hỏi BH phải phá bỏ các cơ sở sản xuất vũ khí nguyên tử trước mới nói chuyện viện trợ kinh tế sau. Trong khi BH đòi hỏi viện trợ trước, hủy bỏ sau. Vấn đề khác là HK đòi hỏi một chế độ thanh tra hữu hiệu, nghĩa là một đoàn thanh tra có nhiều quyền hành, trong khi BH phản đối công thức thanh tra chặt chẽ mà BH cho là vi phạm chủ quyền quốc gia. Nhưng sự thành công hay thất bại dựa vào hai yếu tố. Thứ nhất là sự cứng rắn và quyết tâm của HK dùng vũ lực nếu thương thuyết không thành công, và thứ hai là lập trường của Trung quốc (TQ). Nếu TQ nhất quyết khuyến cáo BH nhượng bộ cộng với và HK cứng rắn thì có thể thành công. Tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay HK khó cứng rắn, còn TQ sẽ thấy không có lợi gì nhiều nếu ép BH nhượng bộ. ♣

Trích trong:

Mục Thời sự , Báo điện tử

của Tạp chí Dân chủ & Phát triển: www.dcvapt.org