THẾ GIỚI HAI TUẦN QUA

(8 – 21. 10. 2004)

         Trao đổi về chuyện Thế Giới Hai Tuần Qua giữa phóng viên Quang Dũng (QD) của đài TN/PHVN và ông Trần Bình Nam.

         Nội dung này được phát sóng ngày Thứ Năm October 21, 2004 vào lúc 10:10PM giờ Hoa Thịnh Đốn trên làn sóng đặc biệt của đài Việt Nam Hải Ngoại (VNHN), và có thể nghe lại sau đó qua Web site: http://www.phvn.org

Lời giới thiệu của Quang Dũng: .......

Trần Bình Nam: Cám ơn Quang Dũng và xin kính chào quý thính giả của TN/PHVN. Hôm nay tôi xin trình bày với quý thính giả một vài sự việc đáng chú ý trên thế giới trong hai tuần qua. Trước hết là việc bà Wangari Maathai, một phụ nữ da đen ở Phi châu được giải thưởng hòa bình Nobel. Thứ hai là các quan sát viên quốc tế đã đến Hoa kỳ để quan sát cuộc bầu cử tổng thống sắp tới. Thứ ba là thỏa ước quốc tế về môi sinh gọi là thỏa ước Kyoto tưởng đã chết nay được sống lại, và sau cùng là câu chuyện khoa học liên quan đến hoạt động y khoa nhắm vào người nước ngoài của Ấn Độ.

QD: Xin ông cho biết giải hòa bình Nobel năm nay có gì lạ?

TBN: Giải hòa bình Nobel năm nay đáng lưu ý ở chỗ đây là lần đầu tiên một phụ nữ Phi châu được giải này kể từ khi giải Nobel được thành lập từ năm 1901. Bà Wangari Maathai người được giải là chủ tịch của Phong Trào Xanh đã kiên trì tranh đấu trong 30 năm qua cho môi sinh, cho quyền của người phụ nữ và chống tham nhũng tại Kennya. Năm nay có 194 người được đề nghị giải hòa bình Nobel, và trong không khí sặc mùi chiến tranh trên thế giới hiện nay nhiều người nghĩ rằng Ủy ban tuyển chọn sẽ chọn một nhân vật có tính tượng trưng để thúc đẩy cho hòa bình trên thế giới như năm 2002 Ủy ban đã chọn tổng thống Carter, và những năm trước đó như năm 1973 đã chọn Lê Đức Thọ và Kissinger và năm 1994 chọn Yasser Arafat.

QD: Xin ông cho biết về bà Wangari Mathaai, và những gì bà đã làm xứng đáng với giải hòa bình Nobel.

TBN: Bà Mathaai quốc tịch Kennya, sinh năm 1940, người phụ nữ ở Đông Phi Châu đầu tiên có bằng tiến sĩ. Những người gốc Phi châu được giải hòa bình Nobel truớc đó gồm ông Tổng thư ký Liên hiệp quốc Kofi Annan của Ghana (chia giải với Liên hiệp quốc năm 2001), và tổng thống Nelson Mandela của Nam Phi (chia giải với ông tổng thống de Klerk năm 1993). Bà Mathaai đậu tiến sĩ năm 1971 tại đại học Nairobi, thủ đô Kennya. Trước đó bà du học Hoa kỳ và lấy bằng BS tại Kansas năm 1964 và bằng MS tại Pittsburgh, Pensylvania năm 1966. Bà Mathaai là thành viên tích cực của hội Phụ nữ Kennya, và năm 1977 bà thành lập Phong Trào Xanh một phong trào nhắm mục đích bảo vệ môi sinh và bảo vệ quyền của người phụ nữ để chống lại chính sách phá hoại môi sinh và coi thường phụ nữ của chính phủ Kenya.

         Trong công cuộc tranh đấu cho môi sinh bà đã bị chính quyền của tổng thống Daniel arap Moi bắt bỏ tù nhiều lần, nhưng bà không bỏ cuộc. Năm 2002 tổng thống Moi thất cử, bà Mathaai được tân tổng thống Kibaki mời giữ chức phụ tá bộ trưởng môi sinh.

QD: Việc bà Mathaai được Ủy ban Nobel trao giải thưởng hòa bình cho năm 2004 có ý nghĩa gì?

TBN: Có nhiều ý nghĩa. Trước hết nó chứng tỏ Ủy ban tuyển chọn nhìn vấn đề an sinh trên thế giới không phải chỉ là vấn đề chiến tranh và hòa bình mà môi trường sống của con người cũng phải được quan tâm đúng mức. Vì nếu môi trường sống bị hủy hoại thì đời sống của con người có thể bị đe dọa hơn là chiến tranh, và đến lúc đó chạy thuốc cũng không còn kịp nữa. Mặt khác Ủy ban cũng nhân cơ hội đề cao vai trò của người phụ nữ trên thế giới.

QD: Trở về vấn đề bầu cử tại Hoa kỳ. Ông có thể cho biết quốc tế sẽ quan sát cuộc bầu cử tổng thống tại Hoa kỳ như thế nào?

TBN: Trong buổi nói chuyện với thính giả ngày 28 tháng 8 vừa qua tôi đã  nói về dự định của Tổ chức An ninh vả Hợp tác Âu châu (Organization for Security and Cooperation in Europe) sẽ cử quan sát viên đến quan sát cuộc bầu cử tổng thống ngày 2 tháng 11 sắp tới. Tuần qua Tổ chức An ninh và Hợp tác đã gởi 160 người đến Hoa kỳ và bắt đầu quan sát thể thức bầu cử, cách thứ ghi danh và  dụng cụ bầu cử. Đây là những lĩnh vực đã tạo nhiều vấn đề tại Florida năm 2000. Tổ chức An Ninh & Hợp tác Âu châu sợ rằng những việc tranh tụng sẽ lại xẩy ra tại những tiểu bang mà số phiếu thăm dò ủng hộ hai ứng cử viên  George Bush và John Kerry hiện rất sát nút như tại Ohio, Pennsylvania và Florida. Tổng số cử tri đoàn tại 3 tiểu bang này là 68 (gồm Florida 27, Pennsylvania 21, Ohio 20). Với sự ngang ngữa hiện nay ứng cử viên nào thắng 3 tiểu bang này xem như cầm chắc thắng.

QD: Phản ứng của dân chúng Mỹ đối với việc quan sát này như thế nào?

TBN: Truyền thông của Hoa kỳ nói rất ít đến việc quan sát này nên không thể biết phản  ứng của dân chúng Hoa kỳ như thế nào nếu họ được biết một cách rộng rãi hơn. Nhưng các dân biểu nghị sĩ Hoa kỳ tỏ ý không ưa. Dân biểu Jeff Miller thuộc đảng Cộng hòa tiểu bang Floria nói, ông muốn phái đoàn quan sát lấy máy bay đi chỗ khác mà quan sát thì tốt hơn, thí dụ như qua Afghanistan. Thấu hiểu tình cảm này của các đại diện dân cử Hoa kỳ ông Christian Strohal, một đại diện của Tổ chức An ninh & Hợp tác  châu nói một cách rất ngoại giao rằng: “Chúng tôi biết trong 3 năm qua Hoa Kỳ đã làm những gì cần thiết để tránh chuyện cũ xảy ra, và chúng tôi đến để xem và nếu cần thì học hỏi. Các nền dân chủ đều có chuyện để học hỏi lẫn nhau”.

QD: Ông có thể nói cách thức phái đoàn quan sát làm việc như thế nào không?

TBN: Vâng, thành phần 160 quan sát viên không phải là người Mỹ, và được tuyển chọn trong 20 nước trong số 55 quốc gia thành viên của Tổ chức An Ninh & Hợp tác Âu châu. 100 người là cựu viên chức ngoại giao và 60 người còn lại là dân biểu hay nghị sĩ. Nhóm dân biểu nghị sĩ do bà Barbara Haering người Thụy Sĩ cầm đầu. Bà Haering đến thăm Hoa kỳ nhiều lần để chuẩn bị cho cuộc quan sát này, và là người cầm đầu phái đoàn quan sát cuộc bầu cử năm 1998 tại Bosnia Herzegovina. Bà Haering chia nhóm của bà thành 10 đoàn, mỗi đoàn 6 người đến các tiểu bang có thể có tranh chấp. 100 cựu viên chức trong ngành ngoại giao làm các công tác kiểm tra khác đặc biệt là theo dõi giới truyền thông xem họ có loan tin một cách công bình giữa các ứng cử viên không.

QD: Xin ông nói về Thỏa ước Kyoto liên quan đến khí greenhouse và sự sống lại của nó như thế nào?

TBN: Câu chuyện này bắt đầu từ năm 1997 và được hâm nóng lại từ năm 2001 khi tổng thống Bush tuyên bố Hoa kỳ sẽ không tham gia thỏa ước. Tôi xin nhắc lại một chút bối cảnh để thính giả dễ theo dõi câu chuyện.

         Tác dụng greenhouse là tác dụng của một số khí trong bầu khí quyển, chính yếu là khí CO2, giữ nhiệt do ánh sáng mặt trời không cho tỏa vào không gian làm cho nhiệt độ trung bình của bầu khí quyển tăng lên, và khí quyễn làm tăng nhiệt độ nước biển, tạo ra những biến động về thời tiết sinh ra bão táp, lụt lội như hiện tượng El Nino trong năm 1997.

         Giảm khí greenhouse mà chính yếu là giảm khí CO2 trong bầu không khí giúp điều hòa thời tiết. Nhưng khí CO2 sinh ra do sự đốt nhiên liệu để sản xuất điện lực, để chạy máy kỹ nghệ, đốt khí để sưởi, để nấu bếp, đốt xăng để chạy xe, do đó bất cứ nổ lực nào làm giảm CO2 trong không khí đều phải giảm sinh hoạt kinh tế ảnh hưởng đến lối sống và nền kỹ nghệ sản xuất của các nước văn minh. Trong khi đó các nước đang cố vươn lên như đa số các nước tại Á châu, nhất là Trung quốc, Ấn độ và Việt Nam, việc giảm khí CO2 làm cản trở con đường phát triển của họ.

         Vấn đề khí CO2 làm nóng bầu khí quyễn là chuyện khoa học được bàn tới từ năm 1827 do nhà vật lý học người Pháp, ông Joseph Fourrier, nêu ra. Ông ta ví bầu khí quyễn như một nhà kính trồng cây xanh (greenhouse) vào mùa đông giá, lấy ánh sáng ấm áp của mặt trời nhưng không cho nhiệt phản xạ ra. Các thứ khí trong khí quyễn có tác dụng giữ nhiệt lại, do đó, được gọi là khí greenhouse gồm chính yếu CO2 (tiếng Việt gọi là khí carbonic, người Mỹ gọi là khí carbon dyoxide) và hơi nước, methane ...

         Trong 100 năm qua, sinh hoạt kinh tế của con người đã thải ra 4% khí greenhouse hiện có trong khí quyển (và một số người cho rằng) làm nhiệt độ trái đất nóng lên từ 3/10 đến 6/10 độ bách phân . Sự thay đổi đó không quan trọng đối với cơ thể con người và sinh vật nhưng ảnh hưởng rất mạnh đến thời tiết. Mưa, gió, bão lụt sinh ra do chuyển động của không khí trong bầu khí quyễn, và một sự thay đổi nhiệt độ nhỏ cũng ảnh hưởng lớn đến chuyển động này.

         Các nhà khoa học để tâm đến ảnh hưởng của tác dụng greenhouse đối với đời sống con người từ năm 1988. Hai ngàn nhà khoa học nghiên cứu thời tiết thuộc nhiều quốc gia (Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) đồng ý rằng (với sự dè dặt thường lệ) lượng CO2 trong khí quyễn đang tăng một cách đáng ngại và có khả năng đưa nhiệt độ khí quyễn lên từ 1C đến 3.50C trong thời gian từ 1988 đến năm 2,100. Chưa nói đến tai họa diệt chủng toàn cầu khi khối băng ở hai cực tan chảy thành nước, ảnh hưởng thời tiết thay đổi sẽ rất là to lớn: bờ biển tràn ngập, hạn hạn, bão lụt.

         Trước mối lo này, năm 1992 tại hội nghị về thời tiết đầu tiên trên thế giới họp tại Rio de Janeiro (Brazil) các nước kỹ nghệ đồng ý giảm khí greenhouse xuống mức độ của năm 1990. Nhưng không một quốc gia nào thi hành. Năm 1995 hội nghị thời tiết thứ hai họp tại Berlin nhưng vẫn chỉ nói không làm.

         Hội nghị thứ ba tại Kyoto (Nhật bản) vào tháng 11 năm 1997, và lần  này thế giới quyết tâm hơn do sự quan tâm của tổng thống Clinton. Phó tổng thống Al Gore đích thân phó hội. Nếu Hoa kỳ quan tâm, thế giới không thể không quan tâm vì Hoa kỳ là quốc gia hùng mạnh nhất hiện nay và quốc gia thải nhiều khí greenhouse nhất.

         Tại Kyoto, sau 10 ngày căng thẳng, 159 quốc gia tham dự đồng ý rằng: Từ 2008 đến 2,012 cộng đồng Âu châu giảm 8%, Hoa kỳ 7%, Nhật bản 6% lượng CO2 và đa số các nước khác giảm 5% dưới mức khí greenhouse thải ra vào năm 1990. Một quỹ quốc tế sẽ được thiết lập để các nước giàu đầu tư vào các chương trình nghiên cứu giảm độ thải CO2 ở các nước nghèo. Các quốc gia đang phát triển, trong đó có Ấn độ và Trung quốc, hai nước đông dân nhất được quốc tế cho tự ấn định mức thải CO2 vì không muốn làm chậm đà phát triển của hai quốc gia này.

         Hội nghị Kyoto cũng đồng ý rằng Thỏa ước Kyoto sẽ trở thành một thỏa ước quốc tế khi có tối thiểu 55 quốc gia mà tổng số khí CO2 thải ra bằng ít nhất 55% mức thải của năm 1990 phê chuẩn.

          Tháng 11 năm 1998 tại Buenos Aires (Argentina) quốc tế đồng ý thêm rằng quốc gia nào không đạt tiêu chuẩn có thể mua “quota” của các quốc gia đạt trên tiêu chuẩn. Điều này có nghĩa nước nào thải CO2 nhiều hơn tiêu chuẩn có thể trả tiền cho nước thải CO2 dưới tiêu chuẩn cho phép.

QD: Đây là một thỏa ước có ý nghĩa và có trách nhiệm, vậy tại sao có vấn đề.

TBN: Vấn đề do Hoa kỳ vì Hoa kỳ cho rằng thi hành thỏa ước Kyoto sẽ làm chậm đà phát  triển kinh tế của mình vì Hoa kỳ là nước sản xuất nhiều khí greenhouse nhất. Năm 2000 sau khi đắc cử, tổng thống Bush đã rút chữ ký của Hoa kỳ ra khỏi thỏa ước vì lý do kinh tế. Hơn nữa tổng thống Bush cho rằng ảnh hưởng của khí greenhouse đối với thời tiết là một điều phỏng đoán chứ chưa phải là một hiện tượng khoa học được chứng minh. Vào thời điểm đó người ta nghĩ Liên bang Nga sẽ không phê chuẩn thỏa ước vì Liên bang Nga đang cần phát triển. Và nếu Hoa kỳ và Liên bang Nga không có mặt thì thỏa ước Kyoto bị dẹp tiệm vì tất cả các nước khác trên thế giới gộp lại vẫn không hội đủ điều kiện 55%.

QD: Vậy do yếu tố nào thỏa ước Kyoto tưởng chết nay sống lại?

TBN: Thỏa ước được sống lại do quyết định của chính phủ Liên bang Nga. Tuần vừa qua chính phủ Liên bang Nga chấp thuận thỏa ước và chuyển qua Quốc hội để phê chuẩn sau khi Liên hiệp Âu châu hứa hẹn nhiều quyền lợi cho Liên bang Nga, thứ nhất là sẽ mua “quota” của Nga với giá cao, thứ hai là sẽ ủng hộ Liên bang Nga gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới. Với sự có mặt của Liên bang Nga, tiêu chuẩn 55% đạt được và thỏa ước Kyoto sẽ trở thành một thỏa ước quốc tế dù không có mặt của Hoa kỳ

QD: Hoa kỳ sẽ phản ứng như thế nào?

TBN: Trước tình huống “không mợ thì chợ cũng đông” Hoa kỳ rất bực mình. Tuy nhiên tôi nghĩ Hoa kỳ sẽ tham gia thỏa ước Kyoto dù Bush hay John Kerry trở thành tổng thống Hoa kỳ. Nếu Bush thắng ông ta sẽ tham gia thỏa ước Kyoto để làm nhẹ nhàng khuôn mặt cứng rắn của Hoa kỳ và để thuyết phục các nước Âu châu, Canada và Nhật Bản tiếp tay với Hoa kỳ giải quyết vấn đề Iraq. Còn nếu John Kerry thắng thì chắc chắn Kerry sẽ tham gia thỏa ước Kyoto kiểm soát độ nóng của bầu khí quyễn vì đó là một chính sách toàn cầu của đảng Dân chủ.

QD: Xin trở qua vấn đề y khoa. Giải phẫu ở Ấn độ có gì đáng nói?

TBN: Đúng vậy Ấn độ là một nước đang phát triển. Về y khoa, so với Hoa kỳ thì Ấn độ còn thua xa. Nhưng Ấn độ có một số bác sĩ giỏi và một số cơ sở y khoa tối tân. Nếu họ dùng những phương tiện này để cung ứng cho nhu cầu y khoa của một số người nước khác với giá rẽ thì đó là một chuyện rất hấp dẫn.

         Và chuyện đó đã xẩy ra, đặc biệt đối với bệnh nhân người Canada và người Anh. Canada và Anh là hai nước có bảo hiểm sức khỏe miễn phí cho mọi người dân, vì vậy danh sách chờ để mổ một trường hợp nào đó rất dài và bệnh nhân phải chờ khá lâu mới đến phiên mình. Vì vậy nhiều bệnh nhân người Anh và người Canada đi qua Ấn độ như đi du lịch đồng thời để được giải phẫu với một giá rẻ hợp với túi tiền. Năm 2003 tính cả thế giới có đến 150.000 du khách đến mổ tại Ấn độ, và theo ước tính lợi tức thu vào mỗi năm có thể đến 1 tỉ mỹ kim nếu tính một trường hợp thu được 6.500 mỹ kim.

QD: Ngoài Ấn độ còn có nước nào làm như vậy không?

TBN: Ngoài Ấn độ có Thái lan. Năm 2003 có khoảng một triệu du khách đến Thái lan để được chữa trị một bệnh gì đó hay làm một việc gì đó liên quan đến sức khỏe hay sắc đẹp. Tuy nhiên Ấn độ có nhiều lợi điểm là bác sĩ giỏi hơn và có nhiều khách hàng giàu có hơn. Đó là những người gốc Ấn độ định cư ở các nước phát triển, thí dụ có 1 triệu rưỡi người gốc Ấn ở Anh.

         Ấn độ có một chương trình rất bạo để thuyết phục người Anh gốc Ấn đi Ấn độ chửa bệnh. Ấn độ định thiết lập những văn phòng giúp bác sĩ ở Anh tham khảo ý kiến chuyên môn trong những lĩnh vực như ngừa bệnh, thay khớp, mổ tim, mổ mắt, cấy thai, sửa sắc đẹp, dạy yoga, đấm bóp .... Ấn độ dự định thuê bao máy bay có bác sĩ và y tá đi theo để săn sóc ngay trên máy bay. Tuy nhiên chính phủ Anh không mấy thích thú thấy những nổ lực này của Ấn độ. Để tạo trở ngại chính phủ Anh không cho phép chở bệnh nhân ra khỏi nước trên những chuyến bay dài hơn 3 giờ.

         Hiện nay việc phối hợp du lịch, thăm nhà với việc sửa sắc đẹp và làm răng giả tại Việt Nam nhất là trong vùng Sài gòn cũng đang thịnh hành đối với người Việt định cư tại Hoa kỳ. Tuy nhiên chưa có một thống kê nào về vấn đề này.♣

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net