THẾ GIỚI HAI TUẦN QUA

(Jan 16 – Jan 29/2004)

LTS: Bài phỏng vấn dứơi đây với Bình luận gia Trần Bình Nam

do ông Quang Dũng của đài Phục hưng Việt Nam thực hiện.

Quang Dũng (QD): Xin chào ông Trần Bình Nam

Trần bình Nam (TBN): Hôm nay là chương trình TG2TQ đầu năm Giáp Thân. Tôi xin có lời chúc Quang Dũng và quý thính giả Tiếng Nói Phục Hưng Việt Nam (TN/PHVN) một năm mới thân tâm an lạc.

            Cũng như tôi đã chúc quý vị thính giả vào đầu năm dương lịch 2004, đầu năm âm lịch tôi cũng cùng với quý vị thính giả cầu mong sao cho thế giới hòa bình, quốc thái dân an. Trên đất nước Hoa kỳ chúng ta cầu mong tránh được thiên tai, khủng bố, kinh tế được phục hồi như các dấu hiệu phục hồi hiện nay và một cuộc bầu cử tổng thồng êm ả diễn ra trong hòa bình dân chủ không như cuộc bầu cử bốn năm trước đây phải đưa ra Tối cao Pháp viện để giải quyết hơn thua. Chúng ta cầu mong những điểm nóng như Afghanistan, Iraq, Trung Đông, Bắc Hàn sẽ nguội dần và cuộc bầu cử tổng thống tại Liên bang Nga vào tháng 3/2004 sẽ diễn ra trong tinh thần dân chủ. Và tối hậu người dân Iraq sẽ có một chính phủ dân cử, do dân và vì dân, tạo thành một vết dầu loang mang dân chủ và pháp trị đến cho vùng đất Trung đông là nơi mà người dân sống ở đó chưa hề biết dân chủ là gì.

QD: Trở lại với chương trình hôm nay, ông có ghi nhận gì về những biến chuyển trên thế giới trong hai tuần qua.

TBN: Như tôi đã hứa với thính giả trong buổi nói chuyện trước đây, hôm nay tôi sẽ cùng với Quang Dũng bàn về Hội nghị thượng đỉnh các nước Mỹ châu đã họp và bế mạc trong hai ngày 12 & 13 tháng này. Sau đó tôi sẽ nói đến nội dung bản báo cáo về tình trạng liên bang của Tổng thống Bush đọc trước lưỡng viện ngày 20 tháng giêng, cùng với cuộc khủng hoảng chính trị tại Iran và dịch cúm gà đang đe dọa Á châu.

QD: Theo ông Hội nghị thượng đỉnh Mỹ châu họp hai ngày 12 & 13 có gì lạ?

TBN: Hội nghị thượng đỉnh Mỹ châu họp tại Monterrey, một thành phố lớn của Mexico, nằm cách biên giới Hoa kỳ chừng 150 km đường chim bay là hoạt động đầu tiên của chính phủ Hoa kỳ liên quan đến Nam Mỹ kể từ cuộc khủng bồ ngày 9 tháng 11 năm 2001. Đặc tính của Hội nghị thượng đỉnh này là đồng sàng dị mộng. Các lãnh tụ của Mỹ châu đã dùng diễn đàn của hội nghị hay những cuộc gặp gỡ riêng tư tay đôi để nói lên những bực bội và ấm ức của mình hơn là dùng để bàn luận những vấn đề then chót. Tuy nhiên với thúc đẩy của Tổng thống Bush, hội nghị cũng kết thúc với một đồng ý trên nguyên tắc sẽ ủng hộ “sự thành lập một khu Mỹ châu tự do mậu dịch” và với nguyên tắc “cùng nhau chỉnh đốn chính quyền để thực hiện sự bình đẳng kinh tế” và cùng cam kết “giúp đỡ nên dân chủ mới chớm nở tại Bolivia”.Tổng thống Bush đã đưa cánh tay hòa giải với Canada và Mexico (hai nước này không ủng hộ cuộc tấn công Iraq của Hoa kỳ) bằng cách cho phép Canada đấu thầu tái thiết Iraq và đưa ra chương trình đón khách thợ để giải quyết tình trạng cư trú bất hợp pháp của hơn năm triệu người Mexico đang sống tại Hoa kỳ.

            Tuy nhiên hai nước Venezuela và Brazil không đồng ý kết thúc kế hoạch thiết lập khu tự do mậu dịch vào cuối năm 2004, trong khi Peru đòi Hoa kỳ phải bãi bỏ chương trình trợ cấp nông dân Hoa kỳ mỗi năm 20 tỉ Mỹ kim trước khi bàn thảo về một thời điểm chung quyết về sự hình thành khối Tự do Mậu dịch Mỹ châu.

            Nói chung, Hội nghị thượng đỉnh Mỹ châu lần này là một nhu cầu vận động bạn bè của Hoa kỳ. Trong khi đó các nước Mỹ châu, nhất là Nam Mỹ lợi dụng cơ hội để bày tỏ những bất mãn của mình đối với các chính sách kinh tế của Hoa kỳ. Thông cáo chung của hội nghị là một bản văn mà các quốc gia tham dự sẽ quên một cách nhanh chóng trước khi các lãnh tụ bay trở về nhà.

            Một chuyện bên lề hội nghị: Từ đầu năm 2004, vì lý do chống khủng bố, Hoa kỳ áp dụng chính sách chụp hình và lấy dấu  tay của du khách một số quốc gia trên thế giới đến Hoa kỳ, trong số đó có nước Brazil. Tổng thống Brazil công khai than phiền việc này khi gặp riêng Tổng thống Bush và cho biết sẽ trả đũa bằng cách chụp hình và lấy dấu tay của du khách Mỹ đến Brazil. Việc làm này do tự ái và làm thiệt hại không nhỏ cho kỹ nghệ du lịch Brazil. Và một phiền toái đã xẩy ra, ông Dale Hersh phi công của hãng American Airlines khi bay đến Sao Paulo, Brazil bị chụp hình và lấy dấu tay đã  phản đối bằng điệu bộ đưa ngón tay giữa lên trời một cách khinh bỉ đã bị nhà cầm quyền Brazil bắt giam và chỉ được trả tự do sau khi trả 13.000 Mỹ kim tiền phạt.

QD: Bản báo cáo về tình trạng liên bang của Tổng thống Bush đọc trước Quốc hội ông ghi nhận những gì?

TBN: Như thông lệ khi Tổng thống dọc diễn văn trước Quốc hội, một vị bộ trưởng của nội các được yêu cầu vắng mặt để bảo đảm sự liên tục của chính quyền nếu có một tai nạn giết chết tất cả mọi người đang có mặt tại quốc hội. Năm nay Bộ trưởng Thương mãi Don Evans được chỉ định vắng mặt. Ngoài ra vì tình trạng an ninh đặc biệt, Quốc hội yêu cầu bốn dân biểu và nghĩ sĩ, hai người thuộc đảng Cộng hòa đa số là Thượng nghị sĩ Trent Lott, Dân biểu Christopher Cox, và hai thuộc đảng Dân chủ thiểu số là Thượng nghị sĩ Harry Reid và Dân biểu George Miller tham dự buổi báo cáo của Tổng thống qua truyền hình tại một nơi được chỉ định và giữ kín. Trong số những khách được mời sự có mặt của ông Chủ tịch Hội đồng Điều hành Iraq Adnan Pachachi ngồi bên cạnh bà Tổng thống phu nhân Laura Bush là một sự hiện diện có ý nghĩa.

            Bài diễn văn của Tổng thống Bush dài 54 phút và là một bài diễn văn tranh cử hơn là một bản Báo cáo tình trạng liên bang cho quốc dân. Qua bản báo cáo Tổng thống Bush nhắm ba mục tiêu. Thứ nhất chứng tỏ khả năng lãnh đạo một quốc gia đang tuyên chiến với khủng bố. Thứ hai chứng tỏ Tổng thống quan tâm đến vấn đề xã hội như giáo dục, y tế và quan niệm của bảo thủ là chống hôn nhân đồng tính, và thứ ba là đưa ra những chương trình nhỏ nhưng được dân chúng quan tâm để hóa giải sự chỉ trích của đối lập, rằng chính phủ thất bại trong việc tạo ra công ăn việc làm và bảo hiểm y tế.

QD: Hiện nay một trong những vấn đề được mỗi một người Mỹ nghĩ đến hằng ngày là chiến tranh tại Iraq, nhất là tổn thất nhân mạng, và việc tìm kiếm không ra vũ khí giết người tập thể tại Iraq để biện minh cho quyết định đánh Iraq thì Tổng thống Bush đã biện minh như thế nào trước quốc dân?

TBN: Đó cũng là một trong những quan tâm của Tổng thống Bush và ông đã dùng Bản báo cáo để thuyết phục dân chúng Hoa kỳ về những gì Tổng thống đã làm và sẽ làm. Về vũ khí giết người tập thể, Tổng thống khéo léo không nhắc lại điều ông từng nói là sẽ tìm ra, nhưng khẳng định rằng cuộc tấn công của Hoa kỳ hạ bệ Saddam Hussein đã dẹp bỏ được những chương trình vũ khí đe dọa an ninh của Hoa kỳ. Dùng Afghanistan để chứng minh, Tổng thống Bush nói đến con đường dân chủ hóa Afghanistan qua sự việc thông qua bản hiến pháp, việc bệnh viện, trường học được mở cửa lại và việc quyền của người phụ nữ Afghanistan được bảo vệ.

            Bàn về chính sách đối ngoại liên quan đến vấn đề đánh Iraq không có sự chấp thuận của Liên hiệp quốc, Tổng thống đưa ra một luận đề tổng quát là mặc dù Hoa kỳ tôn trọng ý kiến của cộng đồng quốc tế, nhưng Hoa kỳ sẽ không chờ sự quyết định của ai khi cần phải hành động để bảo vệ an ninh của Hoa kỳ và của người dân Mỹ.

            Lời tuyên bố của Tổng thống Bush nhằm mục đích mua chuộc thành phần bảo thủ, một thành phần cử tri quan trọng trong cuộc bầu cử Tổng thống sắp tới.

QD: Ý kiến của đảng Dân chủ đối lập đối với bản báo cáo của Tổng thống Bush như thế nào?

TBN: Như thông lệ (được áp dụng từ năm 1966 dưới thời Tổng thống Lyndon Johnson giữa cao điểm của cuộc chiến Việt Nam), sau khi Tổng thống đọc báo cáo về tình trạng liên bang xong, đảng đối lập chính thức trả lời. Năm nay đảng Dân chủ đối lập chọn Dân biểu Nancy Pelosi của California và Thượng nghị sĩ Tom Daschle của bang South Dakota để trả lời. Cả hai đều chỉ trích Tổng thống Bush đã làm cho ngân sách thâm thủng kỷ lục, đã bênh vực người giàu có trong chương trình giảm thuế, đã thất bại về mặt kinh tề vì không tạo ra công ăn việc làm, và chỉ đưa ra những chương trình nhỏ ngắn hạn chỉ có mục đích tranh cử. Bà Dân biểu Pelosi nói rằng, chủ thuyết đánh phủ đầu vì an ninh quốc gia của Tổng thống Bush là một sự mạo hiểm chưa từng có trong lịch sử Hoa kỳ. Hậu quả là cuộc chiến Iraq Hoa kỳ đang gánh trên vai với cái giá hơn 500 binh sĩ đã tử thương và chi tiêu hơn 120 tỉ USD cho đến hôm nay và đang tăng lên mỗi ngày. Trong khi đó Thượng nghị sĩ Daschle phê bình ý định của Tổng thống chuyển một phần tiền thuế an sinh xã hội của người thợ đang làm việc vào chương mục kinh doanh cá nhân. Ông nói: “Tiền an sinh xã hội phải được chính phủ tuyệt đối bảo đảm, không thể dùng nó vào việc đầu tư may rủi được.” Phát biểu bên lề sự trả lời chính thức, Thượng nghị sĩ Joseph Biden của bang Delaware nói rằng, Tổng thống đã chứng tỏ sự ủng hộ quốc tế bằng cách nêu ra ra thật nhiều tên nước tham gia cuộc chiến bình định tại Iraq nhưng thật ra chỉ là hữu danh vô thực. Các nước này không đóng góp gì có thực chất về người và của. Thượng nghị sĩ Liebeman thuộc bang Connecticut thì nói rằng, cái gọi là tình trạng liên bang Tổng thống trình bày không phải là tình trạng liên bang của đa số người dân Hoa kỳ, vì Tổng thống đã  không miêu tả đúng thực trạng của nền kinh tế và y tề quốc gia cũng như  quan hệ suy đồi của Hoa kỳ với thế giới bên ngoài. Thượng nghị sĩ John Kerry, người đang dẫn dầu và có nhiều khả năng chiếm được sự đề cử của đảng Dân chủ để tranh ghế Tổng thống với ông Bush thì nói rằng, trong ba năm qua, Hoa kỳ đã mất nhiều công ăn việc làm nhất kể từ cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1929.

QD: Về tình hình chính trị tại Iran, theo ông nguyên nhân nào đưa đến sự tranh chấp chính trị hiện nay giũa phe cấp tiến và phe bảo thủ cầm đầu bởi các giáo sĩ?

TBN: Tình hình chính trị rối rắm tại Iran hiện nay là do Hiến pháp Iran quy định một chính quyền dựa trên hai thế lực, một thế lực thế quyền có quốc hội có bầu cử tự do, có tổng thống và một thế lực thần quyền nằm trong tay các giáo sĩ Hồi giáo. Thế lực thần quyền được tổ chức dưới hình thức một Hội đồng Giám hộ có quyền tối hậu trước các quyết định của quốc hội và tổng thống. Theo lịch trình ngày 20/2 sẽ có cuộc bầu cử Quốc hội Iran. Hội đồng Giám hộ loại khỏi danh sách ứng cử viên 3000 người (trong số 8.000 ứng cử viên). Hội đồng Giám hộ cho là quá cấp tiến, trong đó có 80 đương kim dân biểu. Các dân biểu cấp tiến tại quốc hội đã phản đối quyết định này bằng cách ngồi lì trước Quốc hội và doạ sẽ từ chức tập thể nếu Hội đồng Giám hộ không rút lại quyết định trên.

QD: Theo ông cuộc tranh chấp chính trị này sẽ được dàn xếp hay sẽ bùng nổ thành một cuộc cách mạng?

TBN: Vấn đề này phụ thuộc vào câu hỏi là: Các dân biểu cấp tiến có thi hành lời đe doạ từ chức không? Và Tổng thống Muhammad Khatami sẽ hành động như thế nào ? Sự việc Tổng thống Khatami vốn là một chính trị gia cấp tiến được bầu làm tổng thống năm 1997 và tái đắc cử năm 2001 cho thấy đa số dân chúng Iran muốn dân chủ và cải tổ. Nhưng một thành phần quan trọng của dân chúng Iran vẫn muốn Iran nằm dưới ảnh huởng của thần quyền Hồi giáo. Đó là lý do làm cho Tổng thống Khatami dè dặt, và sự dè dặt này đã làm cho thành phần dân chúng muốn cải tổ xứ sở chán nản. Cách đây 18 tháng ông đề nghị một số luật giảm quyền của các thẩm phám Hồi giáo và giới hạn quyền hành của Hội đồng Giám hộ và cho biết, ông sẽ tứ chức nếu hai dự luật đó không thành luật. Hội đồng Giám hộ không cho phép cả hai dự luật thành luật và cuối cùng Tổng thống Khatami cũng không từ chức.

            Tại Iran không có báo chí tự do, và dân chúng có vẻ im lặng chờ đợi nên người ta nghĩ rằng, cuộc tranh chấp sẽ được dàn xếp mỗi bên nhượng bộ một chút hoặc sự toàn thắng của thần quyền. Trường hợp Tổng thống Khatami từ chức cùng với các dân biểu chủ trương cải tổ để tẩy chay cuộc bầu cử ngày 20/2 rất ít có khả năng xẩy ra. Và nếu nó xẩy ra, thì đó là trường hợp cùng tất biến, nhưng biến thế nào thì cũng có ít chỉ dẫn để chúng ta có thể tiên đoán lúc này.

QD: Hoa kỳ hiện có thế mạnh tại vùng Trung Đông, tại sao Hoa kỳ không lợi dụng tình hình tại Iran để thôi thúc một cuộc cách mạng tại đó?

TBN: Tôi nghĩ chính phủ Hoa kỳ cũng muốn lắm. Bằng chứng mới đây nhân vụ động đất tại thành phố Bam giết chết gần 50 ngàn người Iran, Hoa kỳ đã ướm lời giúp đỡ qui mô nhưng Tổng thống Khatami không chấp nhận sự giúp đỡ dài hạn của Hoa kỳ. Rút bài học ông Shah năm 1979 chấp nhận ảnh hưởng của Hoa kỳ là mầm bất mãn của dân chúng và kết quả chỉ làm thiệt hại cho nỗ lực dân chủ hóa đất nước, nên Tổng thống Khatami dè dặt. Về phía Hoa kỳ, có lẽ Tổng thống Bush và các cố vấn của ông cũng nhận ra rằng sự can thiệp của Hoa kỳ vào nội tình của Iran sẽ không phục vụ quyền lợi dài hạn của Hoa kỳ.

QD: Mới đây Trung quốc là nước sau cùng tại Á châu công nhận có dịch cúm gà, và là nước thứ mười tại Á châu đuợc ghi vào danh sách. Ông có thấy cúm gà có là một đe dọa cho sức khỏe của người không?

TBN: Đúng như QD vừa nêu ra, sau Pakistan và Lào, hôm Thứ ba 27/1 Trung quốc cũng vừa được ghi thêm vào danh sách các nước có dịch cúm gà, và là nước thứ mười. Cúm gà được phát giác và công bố đầu tiên tại Việt Nam từ ngày 27 tháng 12 đến nay, như vậy đã có 10 nước vào danh sách là Việt Nam, Nhật Bản, Nam Hàn, Đài Loan, Cambodia, Thái Lan, Indonesia, Lào, Pakistan và Trung quốc. Dư luận thế giới không ngạc nhiên khi thấy dịch cúm gà xuất hiện tại Trung quốc vì Trung quốc là một nuớc đông dân nuôi nhiều gà vịt trong những điều kiện rất đơn sơ. Cúm gà đã gây bệnh cho một số người và cho đến hôm nay đã có 8 người chết, 2 ở Thái Lan và 6 tại Việt Nam. Tuy nhiên cúm gà lây sang ngưòi không là một đe dọa cho sức khỏe toàn cầu nếu bệnh cúm này không lây lan từ người này sang người khác. Cơ quan Y tế Thế giới đang nghiên cứu để biết bệnh cúm gà sau khi đã lây lan sang người có lây lan sang người khác không. Nếu có thì cúm gà sẽ là một đe dọa lớn hơn cả bệnh SARS năm trước. Vì bệnh cúm rất dễ lây lan.

QD: Làm thế nào để chận sự lây lan từ gà sang người?

TBN: Đây là một vấn nạn. Vì người phải tiếp xúc với gà (bệnh và không bệnh) khi phải giết chúng. Người ta giết gà bằng cách bắt gà bằng tay bỏ vào bao đựng phân bón rồi chôn sống hằng chục con trong một bao. Cơ quan Y tế thế giới khuyến cáo người bắt gà phải mặc quần áo và mang khẩu trang chống vi trùng, uống thuốc ngừa và chích thuốc ngừa. Áo quần chống lây lan và thuốc ngừa không phải lúc nào cũng đầy đủ tại một số nước còn nghèo như Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, Lào và Pakistan, Trung quốc. Hiện nay Cơ quan Y tế Thế giới đang cho chuyên chở khẩn cấp áo quần và thuốc men đến Việt Nam. Nhật Bản viện trợ cho Việt Nam một lượng thuốc Tamiflu chữa bệnh cúm gà cho người trị giá 20 triệu mỹ kim.

            Sản xuất thuốc chống bệnh và thuốc chủng ngừa bệnh là lối chận bệnh hiệu quả nhất. Tuy nhiên thuốc chống bệnh cúm hiện nay là hai thứ thuốc amantadine và rimantadine không còn hiệu quả đối với bệnh cúm hiện tại. Thuốc chủng ngừa cũng vậy không còn hiệu quả vì vi trùng cúm đã biến thái. Cơ quan Y tế Thế giới cho biết ít nhất 6 tháng nữa thế giới mới có thuốc chủng ngừa thích hợp.

QD: Ông có thể cho biết thiệt hại vật chất của dịch cúm gà?

TBN: Hai nước bị thiệt hại vật chất lớn nhất là Thái Lan và Việt Nam. Ghi nhận đến ngày hôm nay 29/1/04 Thái Lan đã giết 10 triệu con gà, và Việt Nam giết 3 triệu con. Tổn thất của Thái Lan lên đến 3.6 mỹ kim. Các con số này thay đổi hằng ngày. Tuy nhiên nếu bệnh cúm gà qua người rồi lây lan từ người này sang người khác để thành một dịch cúm thì thiệt hại vật chất toàn cầu mới thật lớn lao, và không thể lường trước được. ♣