THEÁ GIÔÙI HAI TUAÀN QUA

(23. 4 – 6. 5. 2004)

TRẦN BÌNH NAM

Trao ñoåi veà chuyeän Theá Giôùi Hai Tuaàn Qua giöõa Quang Duõng (QD) cuûa ñaøi Tiếng nói Phục hưng VN vaø oâng Traàn Bình Nam (TBN)

Noäi dung naøy ñöôïc phaùt soùng ngaøy Thöù Naêm 6. 5. 2004 vaøo luùc 10:10PM giôø Hoa Thònh Ñoán treân laøn soùng ñaëc bieät cuûa ñaøi Vieät Nam Haûi Ngoaïi (VNHN), vaø coù theå nghe laïi sau ñoù qua Web site: http://www.phvn.org

TBN: Toâi laø Traàn Bình Nam. Xin kính chaøo Quang Duõng vaø kính chaøo quyù thính giaû cuûa chöông trình TN/PHVN. Hoâm nay chuùng ta seõ noùi ñeán vaøi chuyeän ñaùng quan taâm treân theá giôùi trong hai tuaàn qua. Chuyeän noåi baät nhaát laø söï gia nhaäp vaøo khoái EU töùc khoái Lieân hieäp AÂu chaâu cuûa 10 nöôùc Ñoâng AÂu ngaøy 1 thaùng 5. Moät vieäc khaùc laø ñaûng Likud cöïc höõu cuûa oâng Ariel Sharon ñaõ boû phieáu baùc boû keá hoaïch ruùt quaân vaø taát caû caùc khu ñònh cö cuûa ngöôøi Do thaùi ra khoûi vuøng Gaza. Veà AÙ chaâu chuùng ta seõ noùi ñeán vuï moät ñoaøn taøu löûa cuûa Baéc Haøn noå ngaøy 22/4 vaø chuùng ta seõ noùi veà tin vui taïi vuøng Trung Myõ ñoái vôùi Hoa Kyø, ñoù laø chuyeän baàu cöû toång thoáng taïi nöôùc Panama.

QD: Tröôùc khi noùi ñeán söï nôùi roäng Lieân hieäp AÂu chaâu ngaøy 1 thaùng 5 vöøa qua, xin oâng cho bieát sô löôïc veà lòch söû hình thaønh cuûa Lieân hieäp AÂu chaâu?

TBN: Lieân hieäp AÂu chaâu hieän coù 15 nöôùc, vaø keå töø ngaøy 1 thaùng 5 trôû thaønh 25 nöôùc, Möôøi nöôùc vöøa gia nhaäp goàm Coäng hoøa Tieäp, Slovakia, Hung gia lôïi, Ba lan, Estonia, Latvia, Lithuania, Slovenia, ñaûo quoác Malta vaø moät phaàn ñaûo quoác Cyprus.

Lieân hieäp AÂu chaâu ñöôïc thaønh laäp töø naêm 1951 bôûi 6 nöôùc Ñöùc, Phaùp, YÙ, Hoøa lan, Bæ vaø Luïc Xaâm Baûo thaønh moät coäng ñoàng goïi laø coäng ñoàng Than Ñaù vaø Theùp. Lieân hieäp AÂu chaâu ñöôïc môû roäng laàn ñaàu tieân naêm 1973 vôùi söï gia nhaäp cuûa Anh, Ñan maïch vaø AÙi nhó Lan vaø ñoåi teân thaønh Coäng ñoàng Kinh teá AÂu chaâu. Naêm 1981 Hy Laïp gia nhaäp vaø naêm 1986 Taây ban nha vaø Boà đaøo nha. Ñeán naêm 1995 Thuïy đieån, AÙo, Phaàn lan gia nhaäp vaø ñoåi teân laø Lieân hieäp AÂu chaâu.

Söï gia nhaäp laàn naøy ñoâng ñaûo vaø roän raøng nhaát nhöng noùi veà tæ soá taøi nguyeân vaø daân soá laàn naøy khoâng quan troïng baèng naêm 1973 khi Anh, Ñan maïch vaø AÙi nhó lan gia nhaäp khoái. Naêm ñoù 3 nöôùc Anh, Ñan maïch vaø AÙi nhó lan ñaõ mang ñeán cho khoái 33.4% daân soá vaø 31.9% taøi nguyeân tính theo Toång saûn löôïng Noäi đòa (hay laø GDP). Laàn naøy 10 nöôùc môùi gia nhaäp chæ mang ñeán cho Lieân hieäp AÂu chaâu 19.6% daân soá vaø 9.1% GDP. Nhöng neùt ñaëc bieät laø söï nôùi roäng Lieân hieäp AÂu chaâu kyø naøy bao goàm moät soá nöôùc tröôùc kia thuoäc khoái Lieân bang Xoâ vieát, vaø noùi chung laø ngheøo hôn 15 quoác gia ñang ôû trong khoái. GDP trung bình cuûa 10 nöôùc môùi chæ baèng 46% GDP trung bình cuûa 15 nöôùc hieän nay. Tuy nhieân ñeå ñöôïc coâng bình caàn noùi raèng coù moät nöôùc môùi laø Slovenia giaøu hôn nöôùc Hy laïp laø moät nöôùc cuõ trong khoái.

QD: Toâi nghe noùi raèng tuy ngöôøi ta ñoát phaùo aên möøng söï môû roäng cuûa khoái Lieân hieäp AÂu chaâu, nhöng ngöôøi daân AÂu chaâu trong 15 nöôùc cuõ coù phaàn lo laéng vaø e ngaïi raèng söï môû roäng kyø naøy seõ taïo theâm moät soá khoù khaên. Ñieàu ñoù coù ñuùng khoâng? Vaø neáu lo ngaïi thì ngöôøi ta lo ngaïi nhöõng vaán ñeà gì?

TBN: Ñuùng vaäy. Coù leã laïc thì coù ñoát phaùo aên möøng. Nhöng daân caùc nöôùc môùi ñöôïc gia nhaäp khoái thì möøng hôn laø daân trong 15 nöôùc cuõ. Tröôùc heát ngöôøi ta aên möøng söï thoáng nhaát AÂu chaâu sau 45 naêm bò chia caét bôûi böùc maøn saét. Vaø söï gia nhaäp Lieân hieäp AÂu chaâu laàn naøy khoâng phaûi do quyeát ñònh cuûa caùc chính khaùch maø ña soá laø qua tröng caàu daân yù, vaø daân cuûa 9 treân 10 nöôùc môùi ñaõ uûng hoä vieäc gia nhaäp Lieân hieäp AÂu chaâu vôùi moät tæ soá raát cao.

Tuy nhieân coù hai maët ñeå lo laéng. Thöù nhaát laø chính trò. Vaø thöù hai laø kinh teá. AÂu chaâu hình nhö ít oån ñònh chính trò hôn tröôùc. Phe taû ñang thaéng theá trong caùc cuoäc baàu cöû. Trong naêm qua Taây ban nha vaø Hy laïp thay ñoåi chính quyeàn. Taïi Anh vaø YÙ uy tín cuûa thuû töôùng Tony Blair vaø Silvio Berlusconi suy giaûm, trong khi taïi Anh vaø Ñöùc caùc cuoäc baàu cöû ñòa phuông cho thaáy caùc ñaûng caàm quyeàn cuõng ñang maát gheá. Veà kinh teá, coâng aên vieäc laøm vaø naïn thaát nghieäp leân cao taïi AÂu chaâu. Caùi khoâng khí laïc quan cuûa moät Lieân hieäp AÂu chaâu khôûi saéc trong nhöõng naêm ñaàu thaäp nieân 1990 ñang bieán maát daàn. Baây giôø noùi chung daân AÂu chaâu trong 15 nöôùc cuõ khoâng thaáy phaán khôûi vaø töï haøo laø moät thaønh vieân cuûa Lieân hieäp AÂu chaâu. Söï gia nhaäp Lieân hieäp AÂu chaâu cuûa 15 nöôùc ngheøo kyø naøy laøm cho daân hai nöôùc Ñöùc vaø Hoøa lan khoâng maáy öa thích, vì hoï phaûi ñoùng theâm tieàn trôï caáp. Trong khi nhöõng nöôùc nhö Taây ban nha vaø Boà đaøo nha ñang ñöôïc Lieân hieäp AÂu chaâu giuùp thì lo raèng tieàn trôï caáp seõ giaûm ñi ñeå chi cho caùc thaønh vieân môùi.

Ngoaøi kinh teá ngöôøi ta coøn lo ngaïi vieäc daân caùc nöôùc Ñoâng AÂu ñöôïc ñi laïi töï do trong khoái seõ ñi qua caùc nöôùc Taây aâu vaø chieám coâng aên vieäc laøm cuûa daân baûn xöù.

QD: Noùi chung nhö vaäy 15 nöôùc cuõ trong Lieân hieäp AÂu chaâu lo laéng. Theá coøn 10 nöôùc môùi hoaøn toaøn phaán khôûi hay sao?

TBN: Phaán khôûi thì coù nhöng hoaøn toaøn thì khoâng. Chính khaùch caùc nöôùc naøy - ñaëc bieät Ba lan vaø Tieäp - yù thöùc raèng söï gia nhaäp vaøo Lieân hieäp AÂu chaâu seõ laøm cho caùc nöôùc naøy treân moät nghóa naøo ñoù maát moät phaàn chuû quyeàn. Ba lan laø nöôùc choáng ñoái maïnh meõ moät soá ñieàu khoaûn lieân quan ñeán thuû tuïc bieåu quyeát cuûa baûn Hiến pháp (HP) Lieân hieäp AÂu chaâu ñang ñöôïc döï thaûo. Vaø toång thoáng Tieäp oâng Vaclav Klaus moät tuaàn tröôùc ngaøy gia nhaäp Lieân hieäp AÂu chaâu ñaõ tuyeân boá taïi Prague raèng Tieäp khoâng coøn laø moät quoác gia ñoäc laäp sau khi gia nhaäp khoái.

QD: Ngöôøi ta thöôøng ví Lieân hieäp AÂu chaâu nhö moät chieác xe ñaïp. Neáu khoâng chaïy thì noù khoâng theå ñöùng vöõng ñöôïc. Vaäy keá hoaïch chaïy tôùi tröôùc cuûa Lieân hieäp AÂu chaâu hieän nay nhö theá naøo, vaø trieån voïng töông lai ra sao?

TBN: Lieân hieäp AÂu chaâu ñang coù raát nhieàu keá hoaïch ñeå chaïy tôùi tröôùc. Ít nhaát laø keá hoaïch nôùi roäng. Romania, Bulgaria seõ gia nhaäp khoái vaøo naêm 2007. Croatia, Marcedonia, Thổ nhó kyø ñang chôø xeùt. Vaø moät baûn HP cho Lieân hieäp AÂu chaâu caàn ñöôïc thoâng qua. Nhöng chieác xe Lieân hieäp AÂu chaâu khoâng coøn chaïy nhanh vaø naêng ñoäng nhö trong nhöõng thaäp nieân tröôùc ñaây. Khoâng nhö Hieäp chuûng quoác Hoa kyø (HK) töø ngaøy thaønh hình vaøo giöõa theá kyû thöù 18 caøng ngaøy caøng baønh tröôùng bieân giôùi vaø trôû thaønh moät quoác gia beàn vöõng, Lieân hieäp AÂu chaâu chæ môùi hôn nöûa theá kyû ñaõ coù daáu hieäu daäm chaân taïi choã. Nhöng neáu Lieân hieäp AÂu chaâu khoâng theå trôû thaønh moät khoái kinh teá ñeå caïnh tranh vôùi HK vaø veà laâu veà daøi caïnh tranh vôùi Trung quoác thì cuõng khoâng coù daáu hieäu gì Lieân hieäp AÂu chaâu seõ tan vôõ nhö moät soá ngöôøi bi quan lo laéng.

QD: Veà tin AÙ chaâu ngaøy 22/4 moät ñoaøn taøu löûa cuûa Baéc Haøn noå taïi thaønh phoá Ryongchon naèm treân bieân giôùi Baéc Haøn vaø Trung quoác. Coù tin ñoàn ñaây laø moät vuï möu saùt chuû tòch Kim Chính Nhaät. OÂng nghó theá naøo veà tin naøy.

TBN: Toâi khoâng baùc boû giaû thuyeát naøy nhöng toâi cuõng khoâng tin 100%. Sôû dó coù nghi vaán ñoù vì ñoaøn taøu ñaëc bieät chôû oâng chuû tòch Kim Chính Nhaät töø Baéc kinh trôû veà chaïy qua ga Ryongchon tröôùc ñoù 9 giôø. Neáu trong vaøi thaùng tôùi chuùng ta thaáy coù thanh tröøng ñaãm maùu taïi Baéc Haøn thì khi ñoù ngöôøi ta coù theå nghi vaán ñaây laø moät vuï möu saùt oâng Kim Chính Nhaät ñeå chuaån bò cho moät cuù ñaûo chaùnh noäi boä.

QD: Vuï noå naøy taïo ra nhöõng vaán ñeà gì?

TBN: Tröôùc heát laø moät vuï noå lôùn nhaát trong lòch söû hoûa xa. Vuï noå laøm 160 ngöôøi cheát, 1000 ngöôøi ña soá laø hoïc sinh bò thöông vì phoûng, vaø 10.000 ngöôøi maát nhaø cöûa. Nhöõng gì ñöôïc chöùng kieán sau ñoù cho thaáy theâm moät böùc tranh theâ thaûm cuûa moät nöôùc naèm döôùi moät cheá ñoä ñoäc taøi toaøn trò. Tin töùc chính xaùc luùc naøy cho bieát vuï noå do moät tia ñieän nôi moät ñoaøn taøu chôû phaân boùn hoùa hoïc. Ñoaøn taøu naèm chôø taïi ga Ryongchon khi sôû hoûa xa ñoåi lòch trình caùc chuyeán taøu ñeå doïn ñöôøng cho ñoaøn taøu trôû veà cuûa oâng Kim Chính Nhaät. Moät vuøng roäng baùn kính hôn 4 km chung quanh ñoaøn taøu chaùy ruïi. Laàn naøy Baéc Haøn khoâng phong toûa tin töùc (vì nghó phong toaû cuõng khoâng ñöôïc) coâng nhaän coù vuï noå vaø leân tieáng keâu goïi söï giuùp ñôõ cuûa quoác teá. Nhöng khi Hoa kyø, Nhaät baûn, Nam Haøn saún saøng chôû nhaân vieân y teá vaø phaåm vaät cöùu trôï tôùi thì Baéc Haøn do döï khoâng tieáp nhaän baèng ñöôøng boä. Coù leõ oâng Kim Chính Nhaät khoâng muoán ngöôøi daân Baéc haøn thaáy hình aûnh ngöôøi Nam Haøn khuaân vaùc vaät lieäu cöùu trôï taïi choã, vaø cuõng coù theå laø khoâng muoán ñieäp vieân laãn loän vôùi ñoaøn cöùu trôï ñeán nôi thu löôïm tin töùc tình baùo. Caùc beänh vieän cuûa Trung quoác beân kia bieân giôùi saün saøng tieáp nhaän nhöõng ngöôøi bò thöông cuõng khoâng thaáy beänh nhaân naøo ñöôïc chôû tôùi, trong khi caùc beänh vieän beân naøy treû em bò phoûng naèm chen chuùc nhau trong nhöõng beänh vieän chaät choäi, thieáu phöông tieän saên soùc vaø thieáu veä sinh. Hình nhö chính phuû Baéc Haøn vaãn muoán daáu moät caùi gì.

QD: Xin trôû laïi Trung Ñoâng. Coù tin hoâm Chuû nhaät 2 thaùng 5 vöøa qua noäi boä ñaûng Likud cuûa oâng Ariel Sharon ñaõ boû phieáu baùc boû giaûi phaùp cuûa oâng Sharon ruùt ra khoûi vuøng Gaza vaø trieät haï 4 khu ñònh cö trong vuøng Taây Ngaïn soâng Jordan. OÂng coù thaáy bieáu quyeát naøy seõ laøm roái raém theâm tình hình tranh chaáp giöõa Do Thaùi vaø Palestine khoâng?

TBN: Leõ dó nhieân laø coù. Bieåu quyeát naøy laøm cho tö theá laõnh ñaïo ñaûng Likud cuûa oâng Sharon söùt meû nhieàu. Nhöng vôùi tö caùch laø thuû töôùng oâng coù theå xem bieáu quyeát ngaøy Chuû nhaät laø chuyeän noäi boä cuûa ñaûng oâng vaø ñöa vaán ñeà ruùt hay khoâng ruùt ra tröôùc Noäi caùc, quoác hoäi hay tröng caàu daân yù toaøn quoác. Vaø ñoù laø ñieàu oâng Sharon seõ laøm nhö oâng ñaõ tuyeân boá sau khi bieát ñöôïc keát quaû cuûa cuoäc baàu cöû noäi boä.

QD: Bieåu quyeát cuûa ñaûng Likud choáng vieäc ruùt khoûi Gaza coù aûnh höôûng gì ñeán uy tín cuûa Toång thoáng Bush khoâng?

TBN: Ít nhaát trong hieän taïi thì coù aûnh höôûng. Vì maáy tuaàn tröôùc ñaây Toång thoáng Bush coâng khai uûng hoä chöông trình cuûa oâng Sharon ñoàng yù ñeå Do thaùi giöõ moät soá khu ñònh cö trong vuøng Taây ngaïn (voán laø ñaát cuûa Palestine) tröôùc söï phaûn ñoái cuûa caùc nöôùc Ả Raäp vaø AÂu chaâu. OÂng Bush chaáp nhaän söï phaûn ñoái vôùi hy voïng raèng nhôø söï uûng hoä cuûa oâng noäi boä Likud seõ boû phieáu chaáp thuaän keá hoaïch cuûa Sharon vaø sau ñoù hoøa bình giöõa Do thaùi vaø Palestine coù cô loù daïng döôùi daïng thöùc cuûa loä trình hoøa bình vaø laäp quoác Hoa kyø ñöa ra naêm tröôùc.

Keát quaû cuoäc bieåu quyeát cho thaáy, ñoái vôùi noäi boä ñaûng Likud Hoa kyø cuõng khoâng coù troïng löôïng bao nhieâu. Tuy nhieân toâi nghó söï uûng hoä cuûa Toång thoáng Bush seõ coù troïng löôïng khi oâng Sharon mang vaán ñeà ruùt quaân khoûi Gaza vaø giöõ moät phaàn ñaát ôû vuøng Taây ngaïn ra tröôùc quoác hoäi Do thaùi hay tröng caàu daân yù. Noùi caùch khaùc, coù theå nhôø söï uûng hoä cuûa Hoa kyø quoác hoäi Do thaùi hay ña soá daân Do thaùi seõ uûng hoä keá hoaïch cuûa oâng Sharon.

QD: Ngoaøi nhöõng chuyeän vöøa trình baøy, oâng coù thaáy treân theá giôùi coù tin gì vui khoâng?

TBN: Neáu coù chuyeän vui cho Hoa kyø laø chuyeän oâng Martin Torrijos 40 tuoåi vöøa ñaéc cöû Toång thoáng nöôùc Panama trong cuoäc baàu cöû toång thoáng ngaøy Chuû Nhaät 5 thaùng 2 vöøa qua.

QD: OÂng Martin Torrijos laø ai, vaø taïi sao vieäc oâng Martin Torrijos ñaéc cöû laø chuyeän vui cuûa Hoa Kyø?

TBN: Tröôùc khi traû lôøi caâu hoûi cuûa Quang Duõng toâi xin noùi qua moät chuùt veà nöôùc Panama. Nöôùc Panama ôû Trung Myõ laø nöôùc qua ñoù coù con soâng ñaøo Panama noái lieàn hai bieån Thaùi bình döông vaø Ñaïi taây döông. Naêm 1903 Panama tuyeân boá ñoäc laäp khoûi söï cai trò cuûa Columbia, ñöôïc Hoa kyø nhìn nhaän sau khi giao vuøng keânh ñaøo Panama cho Hoa kyø. Vaø trong suoát theá kyû 20 vöøa qua Panama coù nhieàu quan heä vôùi Hoa kyø. Naêm 1968 töôùng Omar Torrijos leân naém quyeàn taïi Panama sau moät cuù ñaûo chaùnh. OÂng ta cai trò moät caùch ñoäc taøi nhöng ñaõ coù coâng ñoøi laïi keânh ñaøo Panama töø tay Hoa kyø qua moät thoûa öôùc kyù vôùi Toång thoáng Carter naêm 1977. Thoûa öôùc naøy quy ñònh Hoa kyø trao traû keânh ñaøo laïi cho Panama sau 22 naêm. Naêm 1981 töôùng Omar Torrijos töû naïn trong moät tai naïn maùy bay vaø töôùng Manuel Noriega leân caàm quyeàn. OÂng Noriega coi thöôøng quyeàn löïc cuûa Hoa kyø vaø bieán Panama thaønh moät vuøng ñaát nhaäp caûng ma tuùy vaøo nöôùc Myõ. Naêm 1989 Toång thoáng Bush (bố) döïa vaøo moät ñaïo luaät choáng ma tuùy cuûa Hoa kyø ñöa quaân vaøo baét Noriega mang veà Florida tuyeân aùn 30 naêm tuø. Ngaøy 31/12/1999 theo thoûa öôùc Torrijos-Carter noùi ôû treân Hoa kyø ñaõ trao traû keânh ñaøo Panama cho chính phuû Panama.

Vaø baây giôø toâi xin ñi vaøo caâu hoûi cuûa Quang Duõng. Treân nguyeân taéc sau khi traû kinh ñaøo laïi cho Panama, Hoa kyø khoâng coøn lieân heä gì ñeán Panama ngoaøi bang giao bình thöôøng giöõa hai quoác gia. Nhöng söï oån ñònh (hay khoâng oån ñònh) taïi ñoù raát quan troïng ñoái vôùi Hoa kyø vì keânh ñaøo Panama laø moät ñöôøng giao thoâng chieán löôïc cuûa Haûi quaân Hoa kyø. Vì vaäy neân Hoa kyø vui möøng tröôùc söï ñaéc cöû cuûa Martin Torrijos. Martin Torrijos khoâng ai khaùc hôn laø con trai cuûa töôùng Omar Torrijos vaø laø maãu ngöôøi laõnh ñaïo moät quoác gia baïn maø Hoa kyø mong muoán. Martin Torrijos soáng taïi Hoa kyø hôn 20 naêm, töøng quaûn lyù moät tieäm MacDonald taïi Chicago, toát nghieäp Ñaïi hoïc A&M taïi tieåu bang Texas , coù kinh nghieäm veà thöông maõi vaø ñöôïc giôùi taøi chaùnh taïi Wall Street öa thích. Naêm naêm tröôùc Martin Torrijos ñaõ ra tranh cöû Toång thoáng Panama nhöng thaát cöû. Laàn naøy oâng ñaõ ñaéc cöû veû vang vôùi söï yeåm trôï ngaàm cuûa Hoa kyø. ♣

Trích trong:

Mục Thời sự, Báo điện tử

của Tạp chí Dân chủ & Phát triển: www.dcvapt.org