Thời sự kinh tế: Mỹ không thể bỏ quên Á châu

NGÔ NHÂN DỤNG

Trong kỳ tranh cử tổng thống Mỹ vừa qua, các ứng cử viên không hề tranh luận với nhau về việc ngoại giao với Á châu. Trong bốn năm qua Tổng thống Bush thực sự đã gác Á châu sang một bên để lo chuyện Trung Ðông và thế giới Hồi giáo. Việc Á châu được trao cho ngoại trưởng Colin Powell lo, trừ Pakistan là một nước Hồi giáo giáp giới Afghanistan. Vụ bom nguyên tử của Bắc Hàn cũng được phó cho Trung Quốc giàn xếp.

Nhưng trong bốn năm sắp tới, chính phủ Bush không thể đặt việc bang giao với Á châu xuống hàng thứ yếu. Hội nghị các nước ASEAN họp ở Lào vừa qua chính là một biến cố đánh thức các nhà lãnh đạo Mỹ.

Tại hội nghị này, các nước ASEAN đã chính thức hóa chương trình lập một khu mậu dịch tự do trong đó Trung Quốc sẽ tích cực tham dự. Khi chương trình này thành sự thực, vào cuối thập kỷ này, thì thế giới sẽ có một khối thương mại đông dân nhất, gần hai tỷ người. Và chắc chắn Trung Quốc sẽ đóng vai trò chủ động, nếu không phải là làm chủ. Ông Ôn Gia Bảo, thủ tướng Trung Quốc, đã phải trấn an dư luận: Trung Quốc không đe dọa các nước trong vùng! Không phải tự nhiên một ông thủ tướng phải trấn an mọi người như vậy. Phải có một mối đe dọa thật.

Mối đe dọa của Trung Quốc là gì? Không nói đến các vấn đề quân sự, riêng trong lãnh vực kinh tế khối người Trung Hoa vĩ đại sẽ tạo một sức ép không thể bỏ qua đối với mười nước Asean nhỏ bé, trong đó Việt Nam là quốc gia đông dân thứ nhì sau Indonesia nhưng nhìn lên bản địa đồ lại ở sát ngay dưới chân Trung Quốc. Phải dùng hình ảnh “dưới chân” để diễn tả nỗi lo ngại của 80 triệu người Việt Nam.

Nếu trong việc giao thương mai sau mà Trung Quốc tuân thủ đúng các quy tắc mậu dịch sẽ được ký kết với các nước ASEAN thì không có nước nào phải lo ngại. Trên thế giới ngày nay không quốc gia nào có khả năng dùng sức mạnh quân sự ép buộc một nước khác phải mua, bán với mình theo những điều kiện mình áp đặt. Các hiệp định thương mại song phương hay ở từng vùng đều đặt ra các quy tắc bảo vệ tính công bằng và quyền tự do trao đổi. Khi một quốc gia vi phạm các quy tắc khi đối xử với một nước khác, họ sẽ bị trả đũa bằng các biện pháp thương mại. Lúc đó chính các doanh gia trong nước vi phạm sẽ buộc chính phủ của họ phải tôn trọng các quy tắc để nối lại giao thương. Ðó là sức mạnh của thị trường trên các quyết định chính trị, khiến cho các quốc gia phải tránh không vi phạm những quy tắc tự do mậu dịch. Khi các chính phủ ở Nhật, Brazil và Âu châu thắng kiện chính phủ Mỹ ở tòa án WTO chẳng hạn, thì chính phủ Mỹ phải bãi bỏ các thuế đánh trên thép nhập cảng. Nếu không bỏ, các xí nghiệp Mỹ xuất cảng sang các nước đó sẽ bị đánh thuế trả đũa.

Nếu các quốc gia đều tuân theo quy luật thị trường thì hòa bình thế giới có thể được bảo vệ nhờ những liên hệ kinh tế tự do. Tuy nhiên, việc giao thương với Trung Quốc sẽ gây ra những khó khăn cho các quốc gia trong vùng Ðông Nam Á vì cơ cấu kinh tế bên trong xứ Trung Hoa vẫn chưa được tự do, chưa thực sự thị trường hóa. Ngay việc giao dịch giữa các xí nghiệp với ngân hàng, giữa tỉnh này với vùng khác, vẫn chưa có tự do theo quy tắc thị trường. Khi một xí nghiệp Trung Quốc bán hàng vào Việt Nam, Thái Lan, vân vân, với giá quá rẻ so với hàng các nước ASEAN khác, mà nguyên nhân là vì họ cố tình phá giá chẳng hạn, các nước kia sẽ kiện ra trước một cơ cấu chung. Nhưng cái xí nghiệp phá giá ở Trung Quốc lại có thể chứng minh rằng họ không hề phá giá, sở dĩ họ có giá thành thấp là vì họ được vay với lãi suất thấp, điện nước họ dùng được tính giá ưu đãi, công nhân của họ lãnh lương thấp vì nghiệp đoàn do đảng Cộng Sản kiểm soát không bao giờ đòi tăng lương. Khi đó, sự đối chọi sẽ là giữa hai hệ thống cơ cấu xí nghiệp chứ không phải là giữa các xí nghiệp hoặc các quốc gia nữa. Chính phủ Trung Quốc sẽ khó lòng xóa bỏ cơ cấu ngân hàng của họ, không thể bãi bỏ các trợ cấp chìm và nổi cho các doanh nghiệp nhà nước; vì đó là nền tảng của chế độ đảng trị. Khi xảy ra tranh chấp, các quốc gia ASEAN sẽ phải đương đầu với một hệ thống chính trị độc tài chứ không phải là đối phó với các xí nghiệp Trung Quốc mà thôi. Ðó mới là mối đe dọa mà các nước ASEAN đang lo lắng. Chỉ có thương mại tự do nếu nền chính trị của các quốc gia liên hệ cùng được tư do như nhau.

Trên đây chỉ là một trong nhiều mối lo mà các nước ASEAN phải suy nghĩ trước khi thiết lập một khối ASEAN + Trung Quốc.

Còn chính phủ Mỹ, họ sẽ phải thức giấc trước vai trò càng ngày càng mạnh của Trung Quốc trong các quan hệ kinh tế trong vùng Á Ðông. Mười năm trước đây, mỗi năm số hàng Nhật Bản nhập cảng từ Trung Quốc thấp hơn số nhập cảng từ Mỹ gần 40 tỷ mỹ kim. Ðến cuối năm 2001 thì hàng Trung Quốc cao bằng hàng Mỹ, và năm ngoái Nhật Bản nhập cảng từ Trung Quốc 15 tỷ mỹ kim nhiều hơn từ Mỹ.

Trong thời gian từ 1992 đến 2002, các nước ASEAN mua của Mỹ tăng từ 28 tỷ mỹ kim lên 45 tỷ, số tăng là 46 phần trăm. Cũng trong thời gian đó, các nước này nhập cảng từ Trung Quốc số hàng 12 tỷ đã tăng lên thành 28 tỷ, gia tăng 150 phần trăm. Theo đà đó thì chẳng bao lâu Trung Quốc sẽ vượt Mỹ. Trong ba năm qua, các nước Thái Lan, Mã Lai Á, Singapore tăng gấp đôi số hàng hóa bán sang Trung Quốc, còn số xuất cảng sang Mỹ thì đứng yên hoặc giảm bớt.

Ðó là những dấu hiệu cho thấy chính sách bỏ quên Á châu của chính phủ Bush đã tạo cơ hội cho con rồng Trung Quốc bành trướng quan hệ thương mại ở vùng Ðông Á châu. Singapore đã nói tới một Cộng đồng Ðông Á châu, bao gồm cả Trung Quốc, Nhật Bản và Nam Hàn.

Việc thiết lập các “vùng mậu dịch tự do” lại do chính phủ Mỹ cổ động từ mấy năm qua, để ký kết các hiệp ước thương mại tự do với các nước khác, từ Chile ở Nam Mỹ đến Israel và Singapore ở Á châu. Chủ trương này không được các nước Nam Mỹ ủng hộ, ý định lập khối tự do mậu dịch Liên Mỹ vẫn không tiến được bước nào trong lúc các nước vùng này chống chiến tranh Iraq. Nhưng ý kiến ký kết song phương và lập “vùng mậu dịch tự do” lại được các quốc gia Á châu thực hiện.

Ðứng trước viễn tượng các nước ASEAN trao đổi thương mại mật thiết với Trung Quốc, nhiều nước trong nhóm này đã tìm đặt các mối liên hệ khác. Cũng trong kỳ họp ở Vientiane vừa qua, Nhật Bản và Phi Luật Tân đã ký kết việc thành lập tương quan mậu dịch tự do trong vòng năm tới để bãi bỏ thuế quan trên 60 phần trăm các món hàng. Những món hàng trị giá cao như điện, điện tử, bộ phận xe hơi sẽ dần dần được miễn thuế. Hai nước sẽ giản dị hóa các thủ tục thuế quan để khuyến khích đầu tư. Cùng lúc đó, Ấn Ðộ cũng ký kết với Singapore chuẩn bị tiến tới một hiệp ước tự do mậu dịch, hy trong năm năm sẽ bãi bỏ thuế quan trên 80 phần trăm số hàng nhập cảng.

Các nước Á châu đang dùng các quan hệ kinh tế, thương mại để tiến lại gần nhau, đồng thời chuẩn bị đối phó với khối kinh tế lớn ở bên hông, là Trung Quốc. Chính phủ Mỹ trong bốn năm qua chỉ chú trong tới thị trường Trung Quốc; bây giờ không nên bỏ qua không tìm cách thiết lập các quan hệ mật thiết hơn với các nước ASEAN. Ðiều đó ích lợi cho Mỹ nhưng cũng có lợi cho các nước ở Á châu nữa.♣

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net