VIỆT NAM LÀM G̀ KHI KINH TẾ NHẬT TĂNG TRƯỞNG?

 

                                                            TS HOÀNG QUẾ

 

Kinh tế Nhật đă có nhiều dấu hiệu tốt

 

Mặc dù hiện nay Nhật chưa hoàn toàn thoát khỏi t́nh trạng suy thoái kinh tế diễn ra tại nước này từ 1989. Tại Nhật, ít khi chính phủ cho các doanh nghiệp (DN) phá sản và v́ thế kinh tế tiếp tục tŕ trệ.  Các DN không làm ăn khấm khá lên được, lương bổng cũng không được cải thiện khiến cho dân chúng phải dè xẻn khi tiêu tiền.  Các DN nợ ngân hàng rất nhiều, ảnh hưởng xấu đến khu vực tài chính tại Nhật và chính phủ phải cố kích thích kinh tế qua các chương tŕnh xây dựng hạ tầng.   

TT Nhật Junichiro Koizumi được bầu lên v́ hứa hẹn thay đổi cơ cấu kinh tế giúp cho Nhật tái tăng trưởng.  Từ 2001 đến nay, Nội các Koizumi chỉ đưa ra những cố gắng nửa vời.  Cơ quan “Cải cách Tái thiết Công nghiệp” đă ra đời muộn màng.  Bộ Trưởng Tài chính Heizo Takenaka và Thống Đốc (TĐ) Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) Toshihiko Fukui gặp nhiều khó khăn trong vấn đề phối hợp vạch chính sách kinh tế và tiền tệ.  TĐ Fukui đă thực thi chính sách nới lỏng tiền tệ giúp một số DN giải quyết nợ xấu và nhờ thế thị trường chứng khoán bắt đầu tăng trưởng. 

Năm ngoái các con số thống kê cho thấy những dấu hiệu đáng khích lệ, lần đầu tiên sau 13 năm GDP tăng, riêng quí IV tăng 7%, mức tăng cao trong các nước G7 và điều này làm cho mọi người ngạc nhiên. Tuy nhiên, tỷ lệ tăng trưởng 7% sẽ khó có thể duy tŕ lâu dài. Mặc dầu vậy, đây vẫn là một điềm tốt cho kinh tế Nhật. 

Xuât khẩu của Nhật năm ngoái đă tăng 17.9% so với năm trước và đầu tư cũng tăng giúp tạo ra một bầu không khí lạc quan trong các gia đ́nh.  Tivi màn h́nh phẳng, đầu DVD, điện thoại cầm tay bán chạy như tôm tươi.  Đầu tư của các DN tăng 5.1% và lần đầu tiên sau nhiều năm tỷ lệ thất nghiệp dưới 5%.

Nhưng các sự kiện này cũng không che dấu được sự thật là, trong năm 2003 lương thực tế giảm.  T́nh trạng giảm phát đă ảnh hưởng đến các khu vực sản xuất máy vi tính, xe hơi, điện thoại di động.  Thực tế trong năm 2003 giá cả chỉ giảm 0.1%. Theo Bộ trưởng Tài chính Heizo Takenaka th́ kinh tế Nhật c̣n nhiều dấu hiệu “giảm phát”.  

V́ kinh tế chỉ mới bắt đầu tăng trưởng nên Nhật rất nhậy cảm trong vấn đề hối suất.  Nếu hối suất đồng Yen lên quá cao so với đồng đôla Mỹ th́ sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng.  Thực tế, năm 2003, đồng Yen đă lên giá 10% so với đồng đôla nhưng chưa thấy có ảnh hưởng xấu đối với cán cân thương mại của Nhật. 

Theo các chuyên gia kinh tế Mỹ th́ giá trị đồng USD tuỳ thuộc vào “cung và cầu.” Khi có bội chi ngân sách hay nhập siêu, cán cân thương mại Mỹ cao, đồng USD sẽ mất giá.  Hơn nữa, chính phủ Mỹ không mấy hồ hởi để can thiệp giữ hối suất đồng đôla ở mức cao. 

V́ vậy, có nhiều dấu hiệu cho thấy là Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) đă tiếp tục bơm thêm tiền vào hệ thống kinh tế và TĐ Fukui hứa sẽ có chính sách chống giảm phát.  Ông đă bày tỏ lo ngại hối suất đồng Yen lên quá cao làm cho hàng Nhật khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế, cho nên ông đă quyết định cho mua $ 175 tỷ công khố phiếu Mỹ trong 2003 và $ 67 tỷ trong năm 2004 để kiềm chế hối suất đồng Yen lên quá cao so với USD.

Nếu hàng Nhật có thể tiếp tục xuất khẩu qua Mỹ và Trung quốc khi hai nước này tiếp tục tăng trưởng, kinh tế Nhật sẽ tốt lên.  Khi hối suất đồng Yen quá cao sẽ giúp tăng nhập khẩu và kết quả là giá hàng tại Nhật đă xuống trung b́nh 4.4% trong 2003.  Theo các doanh nhân Nhật, nếu hối suất giữa đồng Yen và đồng đôla Mỹ ở mức 1 đôla Mỹ ăn 105 Yen th́ các nhà xuất khẩu Nhật không có lư do phải lo ngại. Mặt tốt khác là tăng trưởng kinh tế của Nhật khá đồng đều trên mọi lĩnh vực.

Nói tóm lại, tuy tăng trưởng Nhật chưa vững bền, nhưng đă có nhiều dấu hiệu lạc quan, có nhiều cơ hội giúp Nhật tiếp tục tăng trưởng để đảm đương nhiệm vụ làm đầu tàu kéo kinh tế nhiều nước Á châu khác lên.

 

Nhật cố giành ảnh hưởng ở Đông Nam Á trong cuộc chạy đua với Trung quốc

 

Những năm gần đây cả Trung quốc và Nhật bản đều cố gắng giành ảnh hưởng ở khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là ảnh hưởng về kinh tế. Việc Trung quốc tăng cường sử dụng các yếu tố kinh tế, đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu và xuất khẩu sản phẩm khiến Nhật bản lo ngại và buộc phải  tăng tốc trong cuộc chạy đua này.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN - Nhật diễn ra tại Tokyo trong hai ngày 11 - 12/12/2003, Nhật bày tỏ muốn thiết lập khu vực mậu dịch tư do (FTA) với ASEAN và trước mắt sẽ xúc tiến đàm phán về các FTA với 3 nước thành viên ASEAN là Tháilan, Malaysia và Philippines.  

Từ 1995-2001, Nhật là nước cung cấp đầu tư trực tiếp của nước ngoài (FDI) chủ yếu tại các nước ASEAN. Trong năm 2002, Nhật là đối tác thương mại đứng thứ hai của ASEAN, chỉ sau Mỹ.  Trong năm 2001, Nhật đă dành 1/3 viện trợ phát triển (ODA), tức $ 2.1 tỉ cho ASEAN.  Trong thời gian xảy ra khủng hoảng kinh tế ở Á châu, Nhật đă bỏ ra $ 80 tỉ để trợ giúp các nước này.

Để giành lại thế thượng phong trong khu vực ĐNA, Nhật cam kết viện trợ trên $ 3 tỷ cho ASEAN, trong đó $ 1.5 tỷ sẽ được dùng để hỗ trợ đào tạo nhân sự và có kế hoạch đón nhận trên 10.000 sinh viên và thanh niên ASEAN trong thời gian 5 năm tới. 

 

Quan hệ Việt-Nhật

 

VN vừa kư với Nhật một Hiệp ước bảo hộ đầu tư mà đến nay Nhật chỉ mới kư với 11 nước.  Nhật là nước cung cấp viện trợ ODA lớn nhất cho VN, là nước đầu tư lớn thứ 3 tại VN và bạn hàng lớn nhất của VN về hàng xuất khẩu.  

Nhật muốn tranh thủ VN để giành thị trường, giành ảnh hưởng. Tuy vậy,   Nhật cũng nhận thức rằng VN vẫn là một nước XHCN cho nên việc thay đổi tư duy rất chậm, không có khả năng giải ngân ODA của Nhật một cách nhanh chóng và do đó đối với Nhật, VN chỉ được ở hàng ưu tiên thứ hai  trong khối ASEAN.

Nhật đă viện trợ rất nhiều cho VN và gởi nhiều chuyên gia qua giúp VN.  Tờ Thời báo Kinh tế ngày 20/2/2004 đăng bài trả lời phỏng vấn GS. Kenichi Ohno, thuộc Viện nghiên cứu Chính sách quốc gia Nhật bản, trong đó ông cho rằng VN có nhiều cơ hội phát triển nhưng thay đổi quá chậm chạp. GS Ohno kể lại rằng, khi ông đến VN vào năm 1995, lúc đó đề tài tranh căi tại VN là chiến lược phát triển công nghiệp.  Một phe cho rằng phải tiếp tục coi Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) là "xương sống" của quá tŕnh phát triển công nghiệp và các DNNN này phải sản xuất các sản phẩm đầu vào cho công nghiệp. Trong khi đó, một nhóm khác cho rằng, nên để cho khu vực kinh tế tư nhân trong nước làm đầu tàu phát triển công nghiệp.

GS Ohno ngạc nhiên là sau từng ấy năm trời, các quan chức chính phủ VN vẫn c̣n đang tiếp tục tranh căi về vấn đề này.  Theo ông, tiến tŕnh nhận thức và học hỏi về cạnh tranh quốc tế và toàn cầu hoá của VN diễn ra quá chậm chạp!

Các nhà đầu tư Nhật cũng than phiền về các chính sách đầu tư của VN, kể cả chính sách nhập các bộ phận xe gắn máy hay các bộ phận kinh doanh của ngành lắp ráp xe, vv. chưa nhất quán. Nhật cũng khuyến cáo VN cần phải đẩy mạnh cải cách, nhất là cải cách hành chính để giảm bớt tệ nạn quan liêu, dỡ bỏ các trở ngại trong thủ tục giấy tờ, tạo một môi trường đầu tư lành mạnh và thuận lợi. Như vậy mới mong thu hút đầu tư, từ đó thúc đẩy kinh tế phát triển và tạo dựng một vị thế cao hơn trên chính trường quốc tế.

 

Kết luận

 

Năm nay kinh tế Nhật đang tăng trưởng trở lại, tiêu thụ của dân chúng gia tăng, hối suất tăng.  VN có thể lợi dụng cơ hội này để đẩy mạnh xuất khẩu qua Nhật. Tại ĐNA, Nhật có nhiều điểm lợi: viện trợ ODA và FDI cao và có kỹ thuật tiên tiến.  Các doanh nghiệp Nhật đầu tư khá nhiều tại Á châu v́ muốn tận dụng nguồn nhân công rẻ ở khu vực này.

Trong khi nhiều nước thành viên ASEAN đă có chính sách khôn khéo để lợi dụng cơ hội, kéo đầu tư và kỹ thuật Nhật về ḿnh th́ VN cũng cần phải “mau tay lẹ chân” giành lấy cơ hội tốt tăng xuất khẩu và kéo đầu tư về ḿnh, nhất là khi đă có Hiệp ước bảo vệ đầu tư với Nhật.♣

 

 

Trích trong:

Mục Thời sự, Báo điện tử

của Tạp chí Dân chủ & Phát triển: www.dcvapt.org