HỘI  NGHỊ  THƯỢNG ĐỈNH DIỄN ĐÀN Á-ÂU 5

TẠI HÀ NỘI 8-9.10.04

ÂU DƯƠNG THỆ

* Hội nghị thượng đỉnh ASEM 5 có gì đặc biệt?

* Hà nội chờ đợi gì ở EU? Liệu Hà nội có đạt được các mục tiêu không?

* Chính sách của EU đối với VN như thế nào?

* Chính sách thông tin báo chí với các kí giả nước ngoài trong Hội nghị ASEM

   5 tỏ sự thiếu tự tin, nghi kị và không thống nhất giữa những cơ quan có trách

   nhiệm!

         Trong hai ngày 8-9.10 Hội nghị cấp cao Á-Âu với tên quen thuộc ASEM lần thứ năm sẽ diễn ra ở Hà nội. 39 nước và tổ chức sẽ cử các đại diện tới tham dự. Trong đó có 10 nước trong ASEAN, 25 nước EU + Chủ tịch Uỷ ban Điều hành EU và Trung hoa, Nhật, Đại hàn. Đây là Hội nghị quốc tế rộng lớn nhất từ trước tới nay do VN tổ chức. ASEM là Diễn đàn Á –Âu, trong đó vấn đề trao đổi kinh tế- thương mại là trọng tâm chính. Nhưng các vấn đề thời sự quốc tế và  văn hoá giữa hai khu vực Á-Âu cũng là các đề tài thảo luận giữa các ngừơi đứng đầu chính phủ các nước. Đối với các nứơc EU, vấn đề vi phạm nhân quyền trong một số nước Á châu cũng là một trọng tâm thảo luận.

         Hội nghị ASEM 5 sẽ bao gồm ba phiên họp thượng đỉnh, với chủ đề về các biện pháp chống khủng bố quốc tế, toàn cầu hóa và tăng cường hợp tác kinh tế Á – Âu, mở rộng đối thoại giữa các nền văn minh và văn hoá Á-Âu (RFA, BBC 30.9). Ngoài ra, cả vấn đề nhân quyền ở Miến điện, VN và TH cũng sẽ được thảo luận đa phương và song phương.(DPA 30.9)

         Tới nay từ 1996 đã có bốn Hội nghị thượng đỉnh ASEM. Nhưng có lẽ kì họp sắp tới tại Hà nội vẫn chỉ là nơi đối thoại giữa các nước Á và Âu, vì còn có nhiều khác biệt quá lớn về chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế. Mặt khác, sau tám năm làm việc nhưng ASEM vẫn chưa có một cơ cấu tổ chức nào hoạt động thường xuyên.

         Có lẽ vì thế nên phía chủ nhà là VN đã chọn  Chủ đề của Hội nghị ASEM 5 một cách khá khiêm nhường, như Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên đã nói là „Tiến tới quan hệ đối tác Á-Âu sống động và thực chất hơn“ (phỏng vấn của báo Quân đội Nhân dân, trong Bộ ngoại giao điện tử 28.9)

Hà nội chờ đợi gì trong Hội nghị thượng đỉnh ASEM 5?

         Mục tiêu của ban lãnh đạo CSVN là hội nhập vào cộng đồng quốc tế để cố gắng giữ chế độ tồn tại lâu chừng nào hay chừng ấy. Họ biết, trong kỉ nguyên toàn cầu hoá thì không thể đứng ngoài. Nhất là sau khi Liên xô sụp đổ thì phải tìm những nguồn tài trợ, đầu tư và buôn bán mới, cũng như tìm một thế dựa quốc tế mới để tạo lại thế cân bằng đang bị nghiêng quá về Bắc kinh. Để tiến tới mục tiêu này họ phải chọn lựa đối tác quốc tế. Ngoài Hoa kì và Nhật bản ra thì EU trong các năm gần đây đã trở thành một hướng hoạt động quan trọng của Hà nội. Gần đây sau khi EU mở rộng, Việt Nam có cơ hội tiếp cận một trong những thị trường quốc tế lớn nhất thế giới với gần 500 triệu dân, chiếm 30% kim ngạch thương mại và 46% nguồn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên thế giới. (Thời báo kinh tế 18.9)

         Viện trợ của EU cho VN hiện nay chiếm 20% tổng số ngoại viện và lớn thứ ba (sau Nhật và Ngân hàng Thế giới). 2003 EU viện trợ  cho VN trên 500 triệu euro. EU còn là đối tác thương mại quan trọng của VN, với kim ngạch tăng 15-20%/năm. Kim ngạch hai chiều trên 6 tỉ € (2003). Xuất khẩu của VN tăng bốn lần từ 1995 và luôn xuất siêu.

         Đấy là  các lí do tại sao chế độ CSVN đã đứng ra cai Hội nghị ASEM 5, mặc dù bao nhiêu khó khăn từ nhiều phía –nhất là áp lực của EU trong việc tham gia của Miến điện. Nhưng Hà nội đã kiên trì thảo luận với các nước để thực hiện Hội nghị này. Vì họ đã coi đó là mục tiêu ngoại giao lớn nhất trong các năm gần đây. Để thực hiện mục tiêu này, ngay từ đầu năm TBT Nông Đức Mạnh đã sang thăm Berlin và Bruxell, trung tâm các cơ quan của EU. Sau đó Chủ tịch nước Trần Đức Lương cũng đã sang thương thảo với chính phủ Blair của Anh, nơi đe doạ là nếu phái đoàn quân phiệt Miến dự thì không có hội nghị cấp cao ASEM 5. Sau những cuộc vận động ngoại giao với EU như vậy, Hà nội còn tìm nhiều cách thuyết phục chính quyền quân phiệt Miến điện để họ chỉ gởi một phái đoàn cấp thấp sang tham dự. ( Âu Dương Thệ, Việt Nam hai tuần qua, 7-21.7.04, www.dcpt.org)

Hà nội có thành công không?

         Để lo việc tổ chức Hội nghị này Hà nội đã sẵn sàng bỏ ra một số tiền rất lớn là 200 Tỉ đồng (khoảng 13 triệu USD). Nếu so với ngân sách eo hẹp của VN thì với 13 triệu Mĩ kim bỏ ra chi tiêu cho hai ngày chính của Hội nghị ASEM 5 là một con số lất lớn.

         Nếu xét về mặt ngoại giao thì sau nhiều khó khăn, nhưng cuối cùng Hội nghị cấp cao vẫn diễn ra, nên đó là một thành công cho chế độ CSVN. Nhưng mặt khác, qua Hội nghị này còn cho thấy chính sách mở cửa với bên ngoài, đặc biệt với các nước dân chủ phương Tây, là không thể đảo ngược được trong giai đoạn hiện nay. Nói một cách khác, những luồng gió mới từ các xã hội dân chủ và tôn trọng nhân quyền sẽ làm cho thông thoáng hơn sinh hoạt chính trị ở VN trong thời gian tới. Dù những ngừơi bảo thủ của chế độ chỉ muốn có thêm nhiều Dollar xanh, nhưng „khí độc“ cũng bay tràn tới!

         Tuy nhiên, vì khác biệt lập trường về sự tham dự của Miến điện giữa ASEAN và EU nên hai hội nghị quan trọng cấp bộ trưởng về kinh tế và tài chánh để chuẩn bị cho Hội nghị ASEM 5 đã bị huỷ bỏ trong các tháng 7 và 8.04. Chính hai lãnh vực này mới là điều quan tâm chính của giới lãnh đạo CSVN trong khi đứng ra tổ chức Hội nghị thượng đỉnh ASEM 5. Thành thử trong các chương trình làm việc của Hội nghị cấp cao ASEM 5 cả hai vấn đề này sẽ không được đi sâu, vì các bộ kinh tế và tài chánh của các thành viên ASEM đã không có thì giờ chuẩn bị. Xét như thế thì mục tiêu mở rộng giao thương của VN với EU và yêu cầu EU viện trợ và đầu tư hơn vào VN khó có thể đạt được trong Hội nghị này.

Chính sách của EU đối với VN như thế nào?

         Nói chung, EU hướng tới ASEAN (trong đó có VN) và Trung hoa vì mục tiêu kinh tế và thương mại là chính. Vì khu vực Đông Á và Đông nam Á trong nhiều năm qua đã trở thành khu vực có tăng trưởng kinh tế năng động nhất trên thế giới và với gần hai tỉ người đang trở thành một thị trường tiêu thụ rất quan trọng các sản phẩm kĩ nghệ của EU. Đây cũng là thị trường lớn về  đầu tư của EU với các nước đang phát triển hay các nước công nghiệp mới trong khu vực này. Nhất là sau khi thị trường Đông Âu bị đình trệ sau khi Liên xô sụp đổ. Mục tiêu gia tăng giao thương của EU với Trung hoa và ASEAN càng mạnh hơn trong lúc này là để đối phó với những tăng trưởng trì trệ trong kinh tế của các nứơc chính trong EU.

         Nhưng mặt khác, EU là những xã hội theo chế độ chính trị dân chủ đa nguyên và kinh tế thị trường, cho nên chủ trương của EU và của các nước thành viên của EU là đòi hỏi các đối tác phải theo đuổi một nền kinh tế thị trường, tôn trọng nhân quyền và tiến tới một xã hội dân chủ đa nguyên.

         Như mọi ngừoi biết, đây là những nguyên tắc căn bản để EU thâu nhận các nước làm hội viên mới. Cụ thể nhất như việc EU đã và đang đòi hỏi chính phủ Thổ nhĩ kì phải thay đổi các sinh hoạt chính trị theo dân chủ đa nguyên và chế độ luật pháp theo nguyên tắc pháp trị, nếu muốn xin gia nhập vào EU.

         Đối với các đối tác chỉ giao thương kinh tế và thương mại với EU, như trường hợp với VN, thì các nguyên tắc này cũng được áp dụng, nhưng ở mức thấp hơn. Điều 1 của Hiệp định hợp tác giữa EU và Việt Nam (Tháng 7, 1996) ghi như sau: "Tôn trọng nhân quyền và những nguyên tắc dân chủ là nền tảng của sự hợp tác giữa các Bên.“

         Chính vì thế, EU rất nhạy cảm trước các vi phạm tự do tôn giáo và nhân quyền ở VN. EU và nhiều nước thành viên đã nhiều lần yêu cầu chế độ CSVN phải trả tự do cho các nhân sĩ dân chủ, các tu sĩ Phật giáo, Công giáo, Hoà hảo và Tin lành. Ngay sau vụ đàn áp đồng bào Thượng ở Tây nguyên vào dịp lễ Phục sinh vừa qua, ông Prodi, Chủ tịch Uỷ ban Điều hành EU đã yêu cầu nhà cầm quyền CSVN phải chấm dứt sự đàn áp. Trong việc này một số tổ chức trong các Cộng đồng người Việt ở Âu châu đã có những đóng góp quan trọng.(Việt Nam hai tuần qua 14-28.4.04)

Đức theo đuổi mục tiêu gì trong bang giao với VN?

         Trong EU thì Đức là nứơc có dân số đông nhất và cũng là nước công nghiệp quan trọng nhất. Chỉ riêng Đức đã chiếm gần 30% kim ngạch buôn bán của VN với EU. Đức cũng là đối tác thương mại lớn nhất của VN trong EU. Trong năm 2003 kim ngạch hai chiều là 1,4 tỉ USD. Nhưng đầu tư của Đức vào VN rất giới hạn, mới chỉ có 360 triệu USD, đứng thứ 17 các nước đầu tư vào VN. (VNNet 3.10.04). Là những người thích tính sòng phẳng, nên cho tới nay các nhà đầu tư Đức vẫn ngại vào VN vì luật pháp không rõ ràng, con rùa bàn giấy của các viên chức VN và chi phí rất cao cho các dịch vụ thông tin và thuê văn phòng ở VN.

         Trong chuyến thăm Việt Nam vào 5.03 Thủ tướng Đức Schröder có đề nghị là tăng cường quan hệ Đức- Việt không chỉ trong kinh tế, thương mại mà cả trong khoa học, giáo dục. Tại Đại học Quốc gia ở Hà nội ông Schröder đã nói chuyện với giáo sư và sinh viên VN về các vấn đề tôn giáo và các quyền con ngừơi.

         Để chuẩn bị không khí tốt cho chuyến thăm VN lần thứ hai, tháng trước Đức đã quyết định viện trợ cho VN 43 triệu euro. Đại sứ Đức đã bày tỏ hy vọng, các tập đoàn lớn đi theo tháp tùng Thủ tướng Schroeder sẽ ký kết được nhiều hợp đồng với các công ty VN, trong đó phải kế tới dự án xây một phần đường xe điện ngầm ở Sài gòn. (VNNet 3.10)

Chính sách thông tin báo chí của VN nói chung  và đặc biệt với các kí giả nước ngoài trước và trong Hội nghị cấp cao ASEM 5 có gì đặc biệt ?

         Trong thời gian vừa qua nhiều nhà báo quốc tế đã than phiền nhà cầm quyền VN đã tìm cách gây khó khăn trong các hoạt động thông tin ở VN. Cụ thể như trong Hội nghị diễn đàn Nhân dân ASEM 5 vào đầu tháng 9 vừa qua. Họ viết bài phê bình là nước chủ nhà đã tìm cách không cho họ tham dự các cuộc họp chính thức để săn tin và theo dõi các cuộc thảo luận của trên 500 đại diện các tổ chức phi chính phủ (NGO) của ASEM và quốc tế. (VN hai tuần qua 2-14.9.04)

         Trong những ngày gần đây, những lời than phiền này cũng lại được đưa ra nhân dịp Hôi nghị cấp cao vào 8-9.10 tại Hà nội. Rút kinh nghiệm lần trước, lần này Hà nội đã cho các kí giả trong ASEAN vào VN không phải xin chiếu khán. Nhưng trong khi đó có nhiều nhà báo Tây phương đã than phiền là họ không được phép vào VN theo dõi Hội nghị thượng đỉnh ASEM.

Kì thị, nghi ngờ hay có sự thiếu thống nhất giữa các bộ Ngoại giao

 và Công an? Hay chưa nhất trí ở trong giới lãnh đạo?

         Trong các chế độ độc tài, như trường hợp của VN hiện nay, việc kiểm soát thông tin và bóp méo các tin tức là chính sách căn bản của những ngừơi đứng đầu các cơ quan thông tin báo chí. Ở đây là Ban Tư tưởng Văn hoá trung ương (TTVHTU) của ĐCSVN. Người đứng đầu ban này hiện nay là Uỷ viên BCT Nguyễn Khoa Điểm, là người rất bảo thủ.

         Đối với báo chí trong nứơc thì họ dễ làm. Vì tất cả các cơ quan báo chí đều nằm độc quyền của ĐCS. Các Tổng biên tập các báo và đài phải là đảng viên ĐCS, các kí giả đều phải ở trong Hội nhà báo VN, một cơ quan trực thuộc Ban TTVHTU.

         Nhưng đối với báo chí nứơc ngoài thì việc kiểm soát khó khăn và tế nhị hơn, nhất là trong những hội nghị lớn như Hội nghị thựơng đỉnh ASEM 5 sắp tới. Nhưng nhà cầm quyền CSVN tìm những cách khác để hạn chế sự có mặt của những nhà báo quốc tế „cứng đầu và ương ngạnh“. Lấy lí do như số kí giả vào đã quá đông rồi, không còn chỗ nữa, hoặc Bộ ngoại giao cấp chiếu khán, nhưng khi tới phi trường Nội bài thì bị công an giữ lại và không cho vào…Thế rồi các bộ và các cơ quan đổ trách nhiệm lẫn cho nhau.

            Đây là thái độ thiếu tự tin và nghi kị các nhà báo tự do của nhóm cầm đầu chế độ độc tài. Nó còn cho thấy sự thiếu thống nhất và kèn cựa lẫn nhau giữa những cơ quan và giữa những ngừơi có trách nhiệm trong nhóm lãnh đạo CSVN hiện nay. Thái độ này chắc chắn không có lợi cho VN, một nước đang muốn mở cửa và kết bạn với thế giới bên ngoài. Những bài tường thuật của báo chí quốc tế về chính sách bóp nghẹt thông tin của chế độ CSVN sẽ có ảnh hưởng không tốt đến các quyết định đầu tư của tư nhân nước ngoài, hay các chương trình viện trợ của các nước công nghiệp cho VN.♣

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net