HÀ NỘI LÀM GÌ SAU QUYẾT ĐỊNH CỦA WASHINGTON?

ÂU DƯƠNG THỆ

• Phủ nhận và tẩy chay thì có thể rơi vào vòng tay của Bắc kinh!
• Giới lãnh đạo CSVN, dù bảo thủ hay cấp tiến, đang đứng trước sự chọn lựa: Cải thiện tự do tôn giáo và nhân quyền để tồn tại, nếu không thì rơi vào cô lập và khủng hoảng!

            Ngày 15. 9 Bộ trửơng Ngoại giao Hoa kì Colin Powell đã công bố quyết định của chính phủ Mĩ đặt Việt Nam vào danh sách các quốc gia đáng quan tâm đặc biệt (Country of Particular Concern - CPC), vì chế độ CSVN đã không tôn trọng quyền Tự do Tôn giáo. Theo Đạo luật tự do tôn giáo Quốc tế của Mĩ thì nứơc nào bị đặt trong danh sách CPC sẽ bị chính quyền Mĩ chiếu cố đặc biệt về nhiều mặt chính trị, ngoại giao, thương mại và viện trợ. Nghĩa là siêu cường duy nhất hiện nay trên thế giới có thể dùng sức mạnh đa phương và đa diện của mình để yêu cầu quốc gia liên hệ phải cải thiện chính sách tôn giáo theo chiều hướng cởi mở.

            Washington có thể chọn lựa quyết định đối phó với một quốc gia liên hệ nặng về chính trị, ngoại giao, hay chú tâm trong thương mại và viện trợ, hoặc tổng hợp áp lực nhiều mặt.. Washington sẽ chọn chiều hướng nào, điều này tuỳ theo đối tượng, là một nước lớn hay nhỏ, có vai trò như thế nào trong chiến lược toàn cầu hiện nay của Hoa kì.

            Đối với VN, câu hỏi chính là, mối bang giao Mĩ-Việt hiện nay đang ở mức độ như thế nào? Mục tiêu chính của Hà nội trong giai đoạn này là gì? Giữa Hà nội và Washington ai cần ai hơn?

            Một sự thực hiển nhiên là, chiếu theo nội dung bản Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên hiệp quốc, cũng như các Công ước về các quyền tự do dân chủ của Liên hiệp quốc thì quả thực tự do Tôn giáo vẫn vắng bóng ở VN. Điều này không phải chỉ là những lời tố cáo và đấu tranh của các tôn giáo lớn ở trong nước, hay những đòi hỏi của nhiều nhân sĩ dân chủ ở trong và ngoài nước cũng như của các Cộng đồng VN ở nước ngoài. Đây cũng không phải là những nhận định riêng của chính phủ Hoa kì, mà còn là quan điểm chung của Liên minh Âu châu (EU). Ngay cả Quốc vương Thụy điển và chính phủ Nhật, là hai nước có những liên hệ rất thân thiện với VN, gần đây cũng đã phải nói công khai với giới lãnh đạo CSVN là cần phải tôn trọng nhân quyền và tự do tôn giáo, nếu không thì họ phải xét lại chính sách viện trợ, đầu tư và buôn bán với VN. Thiết tưởng một vài tuyên bố của Bộ Ngoại giao VN hay vài cuộc biểu tình phản đối do Mặt trẩn Tổ quốc tổ chức cũng không thể biến có thành không, biến đen thành trắng được!

            Một sự thực khác là, ban lãnh đạo CSVN đang chủ trương hội nhập vào cộng đồng quốc tế để giảm tình trạng tụt hậu và bớt sự lệ thuộc quá lớn vào Bắc kinh, tạo điệu kiện tốt để cải thiện và mở rộng giao thương với bên ngoài, đặc biệt là các nước kĩ nghệ như Hoa kì, EU và Nhật. Nghĩa là VN rất cần tới viện trợ, đầu tư và buôn bán với các nước Tây phương. Nếu không giải quyết đựơc mục tiêu này thì phần lớn các nguồn tư bản sẽ tiếp tục chẩy vào Trung hoa và hàng hoá của Trung  hoa cũng sẽ tràn ngập vào VN và Đông Nam Á. Chính vì thế, giới lãnh đạo CSVN đã đưa ra mục tiêu tổ chức Hội nghị thượng đỉnh ASEM 5 (Diễn đàn Á Âu) vào đầu tháng 10 này, gia nhập WTO trong năm tới và xin đứng cai Hội nghị thựơng đỉnh APEC vào 2006 (trong đó có Hoa kì).

            Hà nội thừa hiểu rằng, muốn đạt các mục tiêu kinh tế, thương mại và an ninh đối ngoại trên đây thì phải cần đi trực tiếp với siêu cường duy nhất hiện nay. Điều này có giá trị cho toàn ban lãnh đạo CSVN, dù cấp tiến hay bảo thủ, dù theo đuổi việc hội nhập quốc tế với ý muốn dân giầu nứơc mạnh, hay chỉ có ý đồ kéo dài chế độ để vơ vét vào túi riêng.

            Trong tình hình như vậy thì giới lãnh đạo CSVN có những chọn lựa nào?

            Nếu Hà nội tiếp tục làm ngơ những đòi hỏi của Mĩ, EU và các nứơc buôn bán và viện trợ chính cho VN về vấn đề nhân quyền, nghĩa là không  cải thiện quyền tự do tôn giáo và các quyền tự do dân chủ khác cho nhân dân VN, thì Hà nội phải hiểu được là những mục tiêu quan trọng trong kinh tế, thương mại và an ninh đối ngoại không thể nào đạt được.

            Hà nội cần tới Washington hay Washington cần Hà nội? Nêu cầu hỏi này sẽ bằng thừa đối với những ai có cái nhìn khách quan và thực tế. Trong điều kiện của thế giới sau sự sụp đổ của Liên xô thì Hà nội còn có thể dựa vào ai để thương lựơng với siêu cừơng? Ngay cả ý đồ khai thác những mâu thuẫn tạm thời giữa Mĩ và EU cũng khó có khả năng thành công. Vì VN không có tầm cỡ quan trọng như Trung hoa (về kinh tế).

            Nếu ương ngạnh từ chối những yêu cầu chính đáng của Mĩ, EU và Nhật về cải thiện nhân quyền và tự do tôn giáo thì Hà nội sẽ bị cô lập về nhiều mặt ngoại giao, chính trị và nhất là kinh tế và thương mại. Khi ấy dù muốn dù không, Hà nội sẽ bị rơi vào vòng tay của Bắc kinh. Ý đồ của Bắc kinh đối với chế độ CSVN nói riêng trong mấy chục năm qua  và với VN nói chung xét theo chiều dài của lịch sử bang giao mấy ngàn năm đã cho thấy hoàn toàn chỉ có hậu ý đen tối theo lối kẻ cả, bóc lột và xâm lấn.

            Chọn giải pháp dựa vào Bắc kinh (hay chống đối Tây phương quá trớn để bị rơi vào phải chấp nhận giải pháp này) sẽ là những thiêu thân cho chính chế độ và cả đất nước. Chỉ cần nêu hai sự kiện còn nóng bỏng trong bang giao giữa hai Đảng CSVN và CS Trung Hoa nội trong 10 năm qua: Thái độ cư xử khinh thừơng của nhóm cầm quyền Bắc kinh đối với những ngừơi cầm đầu phái đoàn VN sang Thành đô vào đầu tháng 9.1990 để bình thừơng hoá quan hệ giữa hai bên và tìm giải pháp cho cuộc tranh chấp Kampuchia ( phái đoàn TBT Nguyễn Văn linh, Thủ tướng Đỗ Mười và Cố vấn Phạm Văn Đồng- Hồi kí của cựu Thứ trưởng Bộ ngoại giao Trần Quang Cơ, xem Dân chủ & Phát triển số 27,12.03,trang 46-49). Tệ hại hơn nữa là áp lực và những mánh khoé của Bắc kinh đối với những ngừơi cầm đầu CSVN để đạt cho bằng được hai Hiệp định Biên giới trên đất liền (1999) và Hiệp định về phân định Vịnh Bắc bộ (2000)

            Khước từ cải thiện tình trạng nhân quyền và sinh hoạt tôn giáo cho phù hợp với trào lưu toàn cầu hoá về kinh tế và chính trị trong giai đoạn hiện nay sẽ khiến cho viện trợ và đầu tư của Tây phương, giao thương của VN với bên ngoài, nhất là với các thị trường quan trọng như Mĩ, EU và Nhật, sẽ gặp nhiều khó khăn. Thí dụ trứơc mắt là, mới một năm trứơc đây Hoa kì đã trở thành thị trường xuất cảng các hàng hoá lớn nhất của VN, kim ngạch xuất khẩu 2003 của VN sang Mĩ tăng 400%, mặc dù hai nước mới chỉ thực hiện Hiệp định thương mại được hai năm. Nhưng trong năm nay mức giao thương đã bị khựng lại, trong 8 tháng đầu 2004 kim ngạch xuất khẩu của VN sang Mĩ chỉ tăng có 5%.(BBC 17.9.04)

            Nếu không cải thiện được kinh tế và giữ mức tăng trửơng bền vững thì có thể đưa tình trạng nghèo đói bộc pháp trở lại. VN sẽ tụt hậu nhanh hơn so cả với nhiều nứơc trong vùng. Bắc kinh sẽ can thiệp mạnh hơn và thô bạo hơn. Khi đó chủ quyền và các quyền lợi chính đáng của đất nước khó có thể bảo vệ tốt được. Nếu rơi vào tình trạng như thế thì ngay cả những ngừơi bảo thủ trong giới lãnh đạo cũng không thể ngồi yên hưởng phú quí!

            Ngay sau khi chính phủ Mĩ quyết định đặt VN vào danh sách những nước cần phải quan tâm đặc biệt, một số các nhân vật hoạch định kế hoạch này đã nói rõ là, Hoa kì không có chủ ý cắt đứt ngoại giao và giao thương với VN. Ðại sứ đặc trách tự do tôn giáo tại Bộ Ngoại giao Mĩ, John Hanford nói rằng:

            „Ông không trông đợi Việt Nam phải hoàn hảo về tự do tôn giáo, bởi chính Hoa kỳ cũng không phải là nước hoàn hảo về lĩnh vực này và một số lĩnh vực khác….Điều chúng tôi muốn nói với họ là chúng tôi không phải là muốn các bạn trở nên giống Mỹ. Thông điệp của chúng tôi chỉ là khi có những tù nhân tôn giáo, khi có những hoạt động hành đạo bị cấm đoán, thì đó là những điều cần phải thay đổi."

            Về ảnh hửơng song phương giữa VN và Hoa kì sau khi liệt VN vào danh sách CPC, ông Hanford đã nói rõ, ông hi vọng sẽ có sự đối thoại sớm và tích cực giữa Washington và Hà nội,“vì hai nước có những hợp tác mà Hoa kì đánh giá cao“. Ông nói thêm:

            "Về ngắn hạn, có thể việc này sẽ khiến Việt Nam mất lòng, nhưng về lâu dài, tôi hi vọng chúng tôi có thể tiếp tục thảo luận vấn đề và tìm được giải pháp thúc đẩy tiến bộ."(BBC 16.9)

            Trong khi đó Cố vấn đặc biệt của Bộ Ngoại giao Mĩ, William Inboden, đã nhấn mạnh:

            „Hoa kỳ hy vọng rằng, chính quyền Việt Nam sẽ thấy rằng, để cho dân được tự do tín ngưỡng và chính trị sẽ gia tăng thêm phú túc và đem lại hạnh phúc thêm cho xã hội. Được như vậy, hình ảnh của Việt Nam trong con mắt quốc tế sẽ tốt đẹp hơn và nhờ vậy lại càng tạo được một bầu không khí thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn vào Việt Nam kinh doanh. Chắc chắn là Hoa kỳ rất muốn duy trì quan hệ song phương với Việt Nam và muốn cải thiện những quan hệ này cho ngày càng tốt đẹp hơn, nhưng đồng thời Hoa kỳ cũng phải khẳng định là mối quan hệ này sẽ không thể phát triển được hết tiềm năng cho đến khi Việt Nam cải thiện quyền tự do tín ngưỡng và lối hành sử trong vấn đề nhân quyền.“ (VOA 17.9.)

            Ngay cả Ngoại trưởng Mĩ Colin Powell trong buổi tuyên bố về quyết định đối với VN cũng đã cho thấy, theo luật pháp của Hoa kì thì Mĩ có thể dùng các biện pháp trừng phạt (kinh tế, thương mại…) nhưng Washington sẽ tìm cách thảo luận với Hà nội để có những thay đổi tốt hơn trong chính sách tôn giáo (AFP 16.9).

            Hoa kì đang đứng trứơc một cuộc bầu cử quan trọng, Tổng thống (TT) Bush đang gặp nhiều khó khăn để chiếm được phiếu. Vì nhiều giới cử tri ở Mĩ rất quan ngại về các chính sách phiêu lưu của ông. Thành thử số cử tri của ngừơi Mĩ gốc Việt Nam đang có một tầm quan trọng trong cuộc thắng hay thua trong cuộc tranh cử để đựơc tái bầu của TT Bush.

            Tuy nhiên, quyết định của chính phủ Bush đặt VN trong danh sách những nước phải quan tâm đặc biệt không chỉ có tính cách ngắn hạn trong mùa bầu cử. Sau ngày bầu cử vào đầu tháng 11 sắp tới, dù TT Bush thắng hay thất cử, chính sách của Mĩ về vấn đề nhân quyền ở VN cũng sẽ không có những thay đổi lớn. Vì những luật lệ của Hoa kì ràng buộc chính phủ Hoa kì phải theo đuổi tiếp tục các quyết định đã có.

            Giới lãnh đạo CSVN, dù bảo thủ hay cấp tiến, nên thấy rõ tình hình này, không nên nuôi ảo tưởng là quyết định mới đây của chính phủ Mĩ chỉ có tính cách và giá trị trong mùa bầu cử. Thái độ và chính sách đối với VN của chính phủ hiện nay cũng như tương lai của Mĩ tùy thuộc vào thái độ và chính sách của giới lãnh đạo CSVN đối với các tôn giáo và vấn đề nhân quyền. Nếu Hà nội biết điều, tiến tới tôn trọng tự do tôn giáo và chịu cải thiện tình hình nhân quyền thì Washington sẽ có những biện pháp tích cực trong giao thương, đầu tư và viện trợ, cũng như giúp Hà nội tìm lại thế quân bình trong an ninh đối ngoại với Bắc kinh. Bởi vì đây cũng là mục tiêu chiến lược của Mĩ  trước một Trung Hoa độc tài nhưng lại lớn quá nhanh trong kinh tế!

            Nhưng nếu giới lãnh đạo CSVN không nhìn thấy thực thế này, tiếp tục đàn áp các tôn giáo và chà đạp nhân quyền thì Hà nội phải tiên liệu tới những biện pháp cứng rắn về nhiều mặt của siêu cường duy nhất hiện nay. Nếu Washington bất đắc dĩ phải chọn giải pháp này thì họ sẽ không làm riêng mà sẽ liên minh thúc đẩy các nước đồng minh EU và Nhật cùng có những chính sách tương ứng đối với Hà nội. Trong trường hợp đó những ngừơi cầm đầu chế độ Hà nội có thể mất cà chì lẫn chài! ♣

Trích trong:

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net