BÀI CỦA ĐỘC GIẢ TỪ TRONG NỨƠC

Luận bàn thời cuộc

                                                                                                                                             HAI PHÁN

LTG: Thời này là mạt kiếp. Không ai dạy dỗ ai. Chỉ có tranh nhau miếng ăn, chỗ ngồi, hội đủ những điều nghịch tặc: Bất trung, bất nghĩa, bất hiếu và bất nhân. Nhưng, “biển khổ mênh mang, quay đầu thấy bến” (Đạo Phật).

“Sự kiện là cơ sở, nền móng

Trí tưởng tượng là vật liệu xây dựng

Giả thiết là kế hoạch cần nghiên cứu

Chân lý là Toà nhà”  (PÁP LỐP)

“Nếu ta dùng súng lục bắn vào hiện tại thì tương lai sẽ nã đại bác vào ta.”

Vâng, chúng ta sẽ luận bàn thời cuộc từ đâu và như thế nào đây?

Thưa quý vị,

Nói đến cái thời kinh tế thị trường này, Hai Phán tôi thấy có quá nhiều điều suy ngẫm. Từ cái chuyện buôn thúng bán bưng, vỉa hè, tranh giành khách khứa, rồi đến chốn quan trường, tình bạn, vợ-chồng, tình cha con, …. đều đảo lộn rất nhiều, rất nhiều. Sự phát triển của đất nước ta sẽ như nào đây?

1- Ý thức hệ:

* Từ lịch sử Hoàng thành.

Chuyện về những di chỉ ban đầu từ khai quật Hoàng Thành Thăng Long cho thấy đất Hà nội hôm nay có lịch sử trên 1.300 năm. Các nhà khảo cổ lên tiếng xác nhận chính xác về lịch sử Hà Nội trong thời gian tới. Chỉ tiếc những di chỉ còn sót lại cho ta thấy một Hà Nội chỉ có … lịch sử cỡ 1000 năm?!

* Đến lịch sử mới đây.

Thế hệ sinh ra sau năm 1975 hầu như chiến tranh là quá khứ và được tô vẽ bởi các sách giáo khoa xuất bản qua từng năm. Nhưng có mấy điều đã bị sai nhiều quá. Đầu tiên là “năm anh em” trên chiếc xe tăng đâm đổ cổng Dinh Độc Lập ngày 30/04/1975. Năm anh em về địa phương, là những nhân chứng cũng đồng thời là những người viết lên lịch sử. Họ âm thầm sống, đến nay đã được lịch sử, nhân dân “đèn trời soi xét” đúng sai. Những người đó mới tuyệt vời làm sao! Chỉ tiếc những người không phải là năm anh em, vẫn “ngộ nhận”, vẫn không dám từ chối hay bác bỏ những việc mà mình không làm. Rồi lại phải viết lại sách giáo khoa vì một thế hệ khoảng 25 năm đã phải học những điều không đúng.

Xa hơn một chút là lúc Bác Hồ qua  đời. Tại sao người ta phải dấu ngày mất của Bác. Cho dù được lý giải là chiến tranh, nhưng mà tại sao, ngay sau chiến tranh kết thúc, chúng ta không sửa lại điều đó đi, cũng như chưa bao giờ công bố đầy đủ di chúc của Bác. Vì thế ngày nay, còn không biết bao nhiêu người được “lợi” từ sự việc này. Không biết họ có “lương tâm” hay nghĩ gì không? Hay đơn giản là “sự xấu hổ” không bao giờ tồn tại.

Và gần đây nhất, có lẽ sách giáo khoa sẽ lại phải viết lại, khi mục Nam Quan không còn cũng như thác Bản Giốc đã bị chia nửa theo hiệp định biên giới trên bộ ký với Trung Quốc. Có lẽ những điều hôm nay được nói ra, đúng hay sai sẽ do lịch sử nhân dân phán xét. Thế hệ này chưa xem xét, thì còn có những thế hệ sau, một trăm năm, hai trăm năm hoặc lâu hơn. Nhưng chắc chắn sẽ có người xem xét.

* Rồi chuyện thơ ca.

Phùng Quán, Vũ Hoàng Chương, Hoàng Cầm …. một thời tiếng thơ bị coi là lạc lõng. Nhưng rồi hôm nay, công chúng cũng phải thừa nhận những tài năng đích thực, những áng thơ hay đã phản ánh đúng nỗi niềm, cuộc sống của mọi người. “Sau chiến tranh chỉ có cuộc sống là tiếp tục” (Nguyễn Trãi). Mỗi thời mỗi khác, những vần thơ đặc sánh kiểu sản xuất đặt hàng, báo chí tuyên truyền của nhiều nhà thơ, nhà văn rút cuộc chỉ …. thích hợp cho hô hào khẩu hiệu của một số nhóm người làm chính trị. Thời gian qua đi, cũng chính những ai đam mê đều ngộ ra. Ngàn năm bia miệng lưu truyền thì không ai là không biết. Vâng, lịch sử là nhân dân mà!

* Và … những chuyện lạ:

Hiếm khi mà Trung ương Đảng, Bộ Chính trị có nhiều cuộc họp, tranh luận về từng đường lối phát triển của đất nước như thế. Kết quả và hiệu quả của những Nghị quyết chúng ta đã đang và sẽ chiêm nghiệm. Nhiều cán bộ Lãnh đạo lão thành lên tiếng hay, dở, sự dối trá cũng như sự tham nhũng, không thành thật của nhiều cán bộ đảng viên đương quyền. Do đó, phải chăng trong Đảng hiện nay có “vấn đề” thật sự về tổ chức và xây dựng Đảng?

2- Những vấn đề phát triển:

Những điều cần khẳng định là cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và phương pháp.

2.1. Vấn đề quy hoạch thủ đô.

Thông thường tầm nhìn phát triển của một thành phố phải từ 50-100 năm. Nhưng ai dám làm? Dám lập ra cũng như sẵn sàng chịu trách nhiệm?

Hãy khoan nói về năng lực dự báo xu thế phát triển, quy hoạch phát triển của Hà Nội của các cơ quan, cá nhân được phân công mà nghịch lý thay, Hà Nội lại tập trung rất rất nhiều các nhà khoa học, chuyên môn sâu về những vấn đề này. Nhưng rất ít khi thấy họ lên tiếng bởi vì có quá nhiều chuyện đã rồi, thì mới cho các nhà khoa học biết như cầu phao qua sông Hồng, sân vận động trung tâm khu liên hợp thể thao Mỹ Đình, …. hay đơn giản chuyện đặt tên phố, tên đường mà thôi.

“Nhưng tôi phản cảm khi thấy những nhà quản lý chỉ quan tâm đến việc làm sao cho nó có giá trị mà không hề quan tâm đến việc để nó có giá trị thì phải làm gì. Hơn đâu hết, người ta thấy ứng xử với khu phố cổ Hà Nội này cho đến giờ vẫn là nói một đằng làm một nẻo. Ví như kêu gọi sự bảo tồn nhưng vẫn cấp phép cho sự làm biến dạng. Do vậy, tốt nhất là phải bắt đầu từ cái đầu chứ không phải từ cái đầu tiên” (Đại biểu quốc hội, nhà sử học Dương Trung Quốc khi nói về phố cổ Hà Nội trong cuộc phỏng vấn trên mạng VietnamNet)

Các quyết định đưa ra dẫn đến cái vòng luẩn quẩn của việc: quy hoạch à phá quy hoạch à lập quy hoạch mới à giải quyết sự vụ à đổ lỗi cho chính sách chính phủ à lãng phí và phá hoại tiền của Nhà nước và Nhân dân.

2.2. Vấn nạn sợ trách nhiệm

Một khi cơ chế kinh tế lại vừa đóng, vửa mở, tập mờ rất nhiều thì vấn nạn sợ trách nhiệm là đương nhiên. Tôi nhớ có chị nhà văn nói về nỗi “bất hạnh” của người dân vì được sinh ra trong nỗi “sợ hãi”. Cũng đơn giản thôi. Hôm nay là kinh tế thị trường. Là mưu cầu sống và kiếm tiền. Là sự tranh giành quyền lợi, mưu sinh. Những chuyện đó thôi đã hội đủ yếu tố: bất nhân, bất nghĩa, bất trung, bất hiếu. Chỉ có cái miệng là dẻo kẹo mà thôi. Từ ông doanh nghiệp nhỏ tí cũng đã phải làm luật để tồn tại, đến những dự án lớn lao mà rất nhiều người hoài nghi ví dụ như ai đó ký vào thì không biết có … quang minh lỗi lạc không?!?. Vì tranh giành miếng ăn, nên sợ mất ghế là phải. Mất chức thì là hết. Nên có nhiều nỗi sợ hãi thật “vô lối” hết sức, v.v và v.v.

2.3. Trí còn sức kiệt

Tôi cũng muốn nói đến một thế hệ các bác, chú, cô, các cha anh qua thời chiến tranh, đã từng công tác và nay đã nghỉ hưu. Không biết có được đến 1% những kiến nghị của các bác, cô, chú và cha anh có được những người đương chức, đương quyền xem xét và giải quyết không? Chúng ta đã chờ rất nhiều năm, thì nay còn chờ gì nữa?

2.4. Ăn bẩn

Khi mô hình kinh tế được xây dựng, lắp đặt, vận hành trên những tập mờ của cơ chế thị trường thì việc ăn bẩn xảy ra mọi lúc, mọi nơi. Các quan chức to thì làm thuê, hưởng lương của mafia, tài phiệt (như vụ án Năm Cam), rồi các quan chức nhỏ hơn thì kiếm ăn từ hiệu quả của doanh nghiệp (thanh tra, kiểm tra, hành doanh nghiệp). Vụ quota dệt may, rất nhiều quan chức biết rõ nội tình. Vụ buôn bán điện thoại nhập lậu Đông Nam, Hải quan, Thuế biết rõ, nhưng chẳng qua là “cuộc chiến của các đại gia” mà thôi, v.v.

2.5. Sự nhẫn tâm và tàn bạo

“Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan” (Tục ngữ Việt Nam). Đành rằng những tên tội phạm ma tuý cần phải xử lý, nhưng trớ trêu thay, ngay tại các nơi cải tạo, chúng vẫn có thể mua được thuốc để dùng. Quá buồn khi đa phần sau cai nghiện, các con nghiện …. đều tái nghiện cũng như đây là điều không thể. Rồi chuyện ăn tiền của đồng bào bị bão lụt, từ các dự án xoá đói giảm nghèo 135, v.v.v Quả thật đó là những điều nhẫn tâm, tàn bạo của những ai có trách nhiệm trong một số việc được phân công của xã hội ngày hôm nay. Điển hình ư? Không, thực tế nhiều lắm, không kể hết. Sự lộn xộn, mất trật tự, buông xuôi trong quản lý xảy ra nhiều nơi và nhiều cấp. Đồng tiền vẫn được gọi là Đồng “bạc” mà sao lắm “ma quái” thế

2.6. Sự lúng túng về lý luận và thực tiễn giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội

Hàng tá cuốn sách, các bài phân tích lý luận và thực tiễn về kimh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt nam xuất bản, đăng trên báo và tạp chí. Bản chất kinh tế thì hiện đang chuyển sang mô hình tư bản nhưng cái khó của những người làm chính sách là làm sao để vẫn có những mác, tên kêu của CNXH mang mầu sắc Việt Nam.

- Trước hết đó là sự tranh luận: “Có phát triển thì phải có tranh luận, mà trong tranh luận không có nỗi sợ hãi, không thể không có sự đúng sai và phân hoá trong suy nghĩ và hành động” (Hà Lê Huy Toàn). Sự lúng túng thể hiện về bản chất vấn đề. Ai đó sợ nêu ra một đề tài. Sự nghèo nàn chủ đề luận bàn dẫn đến tệ nạn ăn cắp xảy ra. Từ lĩnh vực nghệ thuật (đã xảy ra sao chép nhạc) đến giáo dục đào tạo (đã xảy ra sao chép luận án tiến sĩ), tệ nạn bằng giả, đến giao thông, xây dựng (ăn cắp từ các công trình, con đường chưa hoàn thành xong đã lún sụt, hỏng) rồi đơn giản nhất là ăn cắp thời gian, làm vật vờ, hiệu quả quá thấp, v.v. Nói chung xảy ra khắp nơi. Chú trọng hình thức dẫn đến chạy theo thành tích, báo cáo láo, nói dối cấp dưới, cấp trên, hứa nhiều nhưng chẳng làm được bao nhiêu, v.v.v.

- Vấn đề sở hữu: Chúng ta nói đến sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân và sở hữu công cộng. Vấn đề nhận thức và xử lý những tồn tại liên quan này đã dẫn đến sự “ra đi” của “tỷ phú” Tăng Minh Phụng, và mới đây là trường hợp công ty “Phú Mỹ Hưng” và rất nhiều các công ty phát triển hạ tầng, địa ốc v.v và v.v. Khi đã là kinh tế thị trường, thì sự lúng túng thể hiện có quá nhiều “tập mờ” trong thực hiện. Có nhiều việc khi thực hiện nghe rất khôi hài, ví dụ như luật phải …. không được làm trái (hoặc vênh) so với pháp lệnh, v.v và v.v ?!?

- Vấn đề bóc lột: Sự lúng túng cũng này sinh từ đây. Làm giàu là vinh quang hay làm giàu là bóc lột? Hiện nay, không ai dám đưa vấn đề này lên báo chí. Vì nếu là bóc lột, thì mâu thuẫn tôn chỉ của chủ nghĩa xã hội. Còn nếu là vinh quang, thì vô hình đã tự nhận là chủ nghĩa tư bản. Mâu thuẫn đó dẫn đến những việc làm được (theo luật) cũng như những việc vẫn …. làm được (mà luật lại cấm). Nói chung cứ làm đi, miễn sao là ra được kết quả.

- Thái độ nửa vời, ba phải trong đối xử  với nhau

Cuộc họp Đảng nào cũng nêu ra phê bình và tự phê bình. Bề mặt ai cũng ủng hộ. Ấy thế mà khi bỏ phiếu kín đều khác hẳn. Tôi cho rằng hiện tượng này là phổ biến, những người ngay thì ít mà những kẻ ba phải, cơ hội thì có quá nhiều, “Thạch Sanh thì ít mà Lý thông thì nhiều” (Ngạn ngữ Việt Nam).

- Những kẻ nghiêng ngả (lời của ông Hữu Thọ - Trợ lý Tổng Bí Thư), chưa học làm người, đạo làm con, làm dân tốt … đã nhanh chóng biến thành “ông quan”. Xa hoa, lãng phí, hư vinh thói đời v.v. là chuyện đương nhiên xảy ra. Ăn tiêu một bữa bằng cả một đời người lao động kiếm sống. Đi lại vui chơi còn quá những tỉ phú thế giới, v.v.v.

2.7. Kinh tế phi thị trường.

Tất cả những điều nêu ra chỉ là biểu hiện của bản chất phi thị trường, sự cảnh báo về những biến cố của đất nước được dự báo là có thể sẽ xảy ra. Xét theo triết học thì sự thay đổi về lượng tất sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất.

Nền kinh tế Việt Nam bị Bộ Thương Mại Mỹ xếp vào phi thị trường là theo các tiêu chí sau:

1. Giá trị của sản phẩm không thể được đo lường bằng giá cả và phí tổn một cách trung thực vì những can thiệp của Nhà nước.

2. Đồng Việt Nam không thể chuyển đổi sang ngoại tệ một cách dễ dàng. Nhà  nước đặt nhiều luật lệ nhằm giới hạn việc sử dụng, chuyển đổi đồng Việt Nam và tỷ giá, lãi suất.

3. Đã có luật đầu tư thể hiện việc Nhà nước khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhưng Chính Phủ vẫn tiếp tục đặt ra những “lệ” để hướng dẫn và kiểm soát đầu tư.

4. Mặc dù phần lớn giá cả được tự do hơn, nhưng Ban Vật Giá chính phủ vẫn duy trì việc kiểm soát giá cả ở ngoài những khu vực độc quyền tự nhiên.

5. Việc tư nhân hóa, cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước và ngân hàng tiến hành rất chậm chạp. Do đó tư nhân không thể cạnh tranh với khu vực DNNN  về các nguồn tài chính.

6. Tư nhân không có quyền sở hữu đất đai. Nhà nước không có dự định tư nhân hóa đất đai trong tương lai.

(Nguyễn Quốc Khải - Đại học John Hopkins Mỹ)

Căn cứ theo những tiêu chí đó, có thể nói, chúng ta buộc phải thừa nhận có sự can thiệp của Nhà nước ít nhiều vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Và họ sẽ tiếp tục xếp chúng ta và trừng phạt chúng ta vào những điều luật lệ của Mỹ. Chúng ta sẽ không thể bao giờ thắng kiện được với họ.

Việc tồn tại song song ba Luật doanh nghiệp (doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài); đặc biệt là cơ chế cấp chủ quản như: Xin phê duyệt dự án đầu tư, quy hoạch và bổ nhiểm cán bộ. Nhưng cơ chể này đã thực sự bất cập, bộc lộ sự lúng túng khi những vụ án tham nhũng Lã Thị Kim Oanh, sự nợ nần mất khả năng thanh toán rất lớn của TCT Xây dựng Công trình giao thông 5 với những bảo lãnh, xác nhận , v.v.v của các bộ chủ quản. Và “Ngân hàng nào đi tin vào điều đó, cho vay …. trên cơ sở những giấy tờ đó … thì các Ngân hàng tự đi mà chịu trách nhiệm giải quyết (đó là lời của ông Lê Đức Thuý, Thống Đốc Ngân hàng Nhà Nước khi nói với báo giới)

Tất cả những bản chất đó, đều được báo chí ghi chép.

3- Mưu lược cho phát triển

3.1. Quan điểm phát triển

Tương lai phải tốt đẹp. Nhưng đừng để xây thì ít mà phá thì nhiều. Quá khứ chúng ta đã trả bằng máu và sự tụt hậu rất nhiều. Bản chất phải là sự giàu có của nền kinh tế, là dân giàu nước mạnh.

Không để sự nghèo đói của dân lại xuất phát ngay từ những quyết định có từ hôm nay.

3.2. Sự thách thức

Thứ kết quả biện minh cho hành động đã lên ngôi. "Tuyên bố" của Hít-le năm 1939 khi ngang nhiên nói: Trên đời này không có chân lý, chân lý thuộc về kẻ mạnh, đã mở màn cho chiến tranh thế giới thứ II. Và gần đây là năm 1999, khi nổ ra cuộc chiến Kosovo, thì Tổng thống Pháp Jacques Chirac đã cảnh báo về "luật của kẻ mạnh". Còn cuộc chiến IRAQ đã xảy ra khi Mỹ hành động mà chẳng cần Liên hợp quốc cho phép.

Chủ nghĩa Sô-vanh nước lớn. Cuộc chiến tranh này đi qua, cuộc chiến tranh khác lại kéo đến, nguyên tắc của cuộc chơi. Những thực thể bao gồm các quốc gia và các công ty đa quốc gia có liên quan đã phải đàm đạo rất kỹ về các lợi ích của họ cho thời kỳ tiến chiến, đang chiến và thời kỳ hậu chiến. Các nước nhỏ, nếu đứng riêng thì tiếng nói rất yếu. Còn nếu có thể tập hợp lại được, thì tiếng nói còn nhiều hạn chế. Và liệu các nước lớn có "nghe" thông điệp từ nước nhỏ không? Trên thực tế thì các nước nhỏ lại rất dễ chia rẽ, không đồng nhất về lợi ích quốc gia. Hậu quả là tồn tại những khoảng trống giữa các nước và các nước lớn tự cho mình là phải "gánh vác" sứ mệnh chung cũng là điều dễ hiểu.

3.3. Cơ sở lý luận

Từ đại hội XVI của Đảng Cộng sản Trung Quốc cho thấy một mô hình, tư duy kiểu Trung Quốc. Mô hình thuyết “Ba đại diện” được coi là một trong nhiều lối thoát về chính trị và tư duy cho các nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Thuyết “Ba đại diện” là một thay đổi quan trọng vì nó cho phép từ bỏ học thuyết Mác-Lênin và nhờ thế Trung Quốc đã có thể “gác lại” vấn đề xây dựng XHCN để tập trung vào việc phát triển kinh tế.

Từ năm 1986 đến Ðại hội IX của Ðảng Cộng sản Việt Nam (2001), Ðảng cố gắng “tìm các giải pháp”, là “vận dụng một cách sáng tạo” học thuyết Mác-Lênin và tư tưởng Hồ chí Minh cho phù hợp với một nền kinh tế thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, tốc độ cải cách còn quá chậm do nhiều lãnh đạo còn thiếu năng lực, không năng động, chưa có tầm nhìn xa trông rộng. Thậm chí nhiều người vẫn đặt lợi ích cá nhân lên trên tập thể, quyền lợi của một nhóm người, nhóm lãnh đạo lên trên quyền lợi của đất nước, dân tộc.

3.4. Các biện pháp

3.4.1. Giải quyết những tồn tại, trước mắt

Thiết lập một cơ chế để xử và phát triển không có nghĩa chúng ta xem xét lại và xoá đi hoàn toàn kết quả chúng ta đang có.

Chúng ta cũng không xét lại một loạt doanh nghiệp hay doanh nhân sau một đêm thành tỉ phú (Tổng thống Nga Putin) mà cái chúng ta cần là sự tôn trọng tính quy luật, là lòng tin của nhân dân (Nhà báo Trần Bạch Đằng), là sự lập lại trật tự trong quản lý kinh tế, còn theo tôi, là một chính phủ mạnh mẽ, có tính cách đàn ông.

3.4.2. Những giải pháp lâu dài

·        Quan hệ đối ngoại: Xử lý tốt các trục ĐÔNG – TÂY – NAM - BẮC

·        Quan điểm CỰ LY GẦN

·        Thực hiện quyền “Trưng cầu dân ý” về những việc quốc kế dân sinh, theo hiến pháp. Tránh hiện tượng xin ý kiến, về bản chất khác hoàn toàn trưng cầu dân ý

·        Vấn đề giáo dục quốc dân. Thực hiện triệt để cải cách giáo dục từ tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông cho đến đại học và sau đại học. Cứ như hiện nay, theo cách hỏi, chất vấn của các đại biểu quốc hội và cách trả lời của ông Bộ Trưởng Giáo dục, thì hình như các vị hỏi và đáp đều như là những người … ngoài cuộc của 1 nền giáo dục quốc dân.

·        Xoá bỏ cấp chủ quản doanh nghiệp. Các doanh nghiệp hoạt động theo đúng một luật doanh nghiệp chung.

·        Phân quyền dự thảo pháp luật thuộc về Quốc hội (lập pháp). Không để Chính Phủ (hành pháp) dự thảo và hướng dẫn Luật như hiện nay.

·        Phát triển khu vực ngoài quốc doanh, tăng cường sức cạnh tranh hơn cho nền kinh tế. Khu vực ngoài quốc doanh ít nhất chiếm 50%.

·        Xác lập và cơ cấu lại các khoản nợ sắp đáo hạn và hệ thống ngân hàng thương mại, tránh nợ xấu quá lớn.

·        Chống tham nhũng có hiệu quả. Tham nhũng đã, đang và sẽ phá hoại nền tảng luật pháp theo lối lệch lạc trong việc áp dụng luật lệ. Nó làm suy yếu các định chế và cơ quan cần thiết cho phát triển, và khiến tài nguyên quốc gia bị trút vào nơi không có lợi về kinh tế, cản trở công cuộc phát triển đất nước. ♣

                                                                                                                                                         HAI PHÁN

                                                                                                                              hoàn thành trong những ngày họp Quốc hội

                                                                                                                                       Hà nội, một đêm tháng 11/2004

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:

            www.dcpt.org     hay    www.dcvapt.net