„Dân chủ, văn minh“ trong văn hoá

dứơi triều Nông Đức Mạnh!

                                                        ÂU DƯƠNG THỆ

Trong những ngày vừa qua có một số tin liên quan tới các hoạt động văn hoá và chính sách văn hoá thông tin của nhà cầm quyền đang được dư luận chú ý rất đặc biệt, không chỉ ở trong nước mà cả trong các Cộng đồng VN ở nước ngoài. Tin thứ nhất liên quan tới việc Bộ Văn hoá-Thông tin (Bộ VH-TT) có thể cấm ba ca sĩ Thu Phương, Huy MC (tức Quang Huy) và Bằng Kiều không đựơc phép biểu diễn trên các đài truyền hình ở VN và các đĩa nhạc của họ cũng có thể bị tịch thu và không được phép bán nữa. Tin thứ hai là việc Bộ VH-TT đưa ra đề nghị lên Thủ tướng cấm các cửa hàng karaoke của ngừơi Việt, trong khi đó những cửa hàng karaokê của ngừơi ngoại quốc được tiếp tục hoạt động.

I.                  Đầu đuôi  việc định cấm hoạt động trình diễn

của ba ca sĩ trẻ như thế nào?

Vào giữa tháng 2 Cục Nghệ thuật biểu diễn thuộc Bộ Văn hoá Thông tin đã có văn thư đề nghị với cấp trên là tạm dừng các chương trình của ba ca sĩ này trên các đài truyền hình, truyền thanh và cả những băng đĩa của 3 ca sĩ này cũng sẽ bị cấm bán và phổ biến. Lí do rất đơn giản là ba ca sĩ này trong năm qua đã sang Mĩ  tham dự và trình diễn trong một số buổi văn nghệ và đã đôi lần cho biết là ở VN họ không được trình diễn tự do.[1]

Sau khi tin này được các cơ quan báo chí của chế độ loan tải thì đã gây bất bình lớn trong giới thanh niên ở trong nước hâm mộ ba ca sĩ này, vì các ca sĩ này đã từng cộng tác với Nhà hát Tuổi trẻ ở Hà nội. Không những thế ý định của các cơ quan văn hoá cũng đã gây ra chống đối trong các giới nhiều giới làm văn nghệ và văn hoá khác ở trong nước. Ngoài ra nhiều người Việt ở Mĩ, Đức, Pháp và Úc cũng rất bất bình.

Vì thế các viên chức của của Cục Nghệ thuật biểu diễn của Bộ VHTT đã phải gặp gỡ báo chí giải thích sự việc này. Chiều 19.2 ông Lê Ngọc Cường, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn đã cho biết:

„Trứơc một số thông tin trên các báo trong và ngoài nước về hoạt động cũng như những hành vi của ba ca sĩ nói trên tại nước ngoài, với chức năng là cơ quan quản lí nhà nước, Cục NTBD không thể không có ý kiến. Còn cụ thể sẽ có biện pháp như thế nào là do lãnh đạo Bộ VHTT quyết định…“[2]

Trước áp lực của dư luận thì đại diện Bộ VH-TT trả lời thoái thác như vậy. Nhưng chỉ vài hôm sau nhiều viên chức cao cấp trong Bộ VH-TT đã thay đổi thái độ bằng cách tố cáo, đe doạ và cả lên giọng đạo đức dạy dỗ các ca sĩ này. Thật vậy, sáng 26.2 cơ quan thông tin điện tử Vietnamnet của Bộ VH-TT đã tổ chức một cuộc họp gọi là đối thoại „bàn tròn“ và sau đó đã phổ biến một bài tường thuật rất dài 6 trang với tựa đề „Trước khi là mghệ sĩ phải là một công dân“.[3] Nhưng trong đó chỉ có những viên chức cao cấp thuộc Bộ VH-TT tham dự, không một văn nghệ sĩ nào có mặt, ngay cả nạn nhân, tức ba ca sĩ bị tố cáo. Mặc dù, với kĩ thuật thông tin điện tử hiện nay có thể tổ chức cho cả những người đang ở ngoài nước như ba ca sĩ này cùng được tham dự.

Ở đây chúng tôi không đi lại vào những sự kiện mà nhiều báo và đài đã tường thuật hay bình luận. Chúng tôi chỉ muốn đi vào một vấn đề có tính nguyên tắc trong các sinh hoạt văn hoá và thông tin, là lãnh vực rất quan trọng liên quan trực tiếp tới các quyền tự do căn bản của ngừơi dân và sự phát triển hay tụt hậu của đất nước.

Khi ông Mạnh ngồi vào chức TBT ĐCSVN tại ĐH 9 (4.01), tức là người đang cầm đầu chế độ, ông đã đưa ra tiêu chí là xây dựng một xã hội „dân chủ và văn minh“. Vậy thì, câu hỏi chính đặt ra là, nếu những người hoạt động văn hoá, như các ca sĩ, nhạc sĩ hay văn sĩ ra nước ngoài trình diễn và nếu họ nói lên chính kiến, quan điểm cá nhân của họ thì có phải là lí do để những cơ quan của chế độ này tìm cách gây khó khăn, cả đến việc cấm hành nghề của họ được không ? Ông Mạnh có thể cho ngừơi dân VN biết, hiện nay có một xã hội văn minh nào trên thế giới lại làm cái cảnh ngang ngược như thế ? Một hành động vi phạm dân chủ trắng trợn của một cơ quan nhà nước  như vậy thì có là một chế độ dân chủ hay không ?

Ngày nay trong tất cả các nước dân chủ và văn minh những ngừơi hoạt động văn hoá, từ ca sĩ, nhạc sĩ, thi sĩ, văn sĩ, tới các người phê bình văn học…đều đựơc hoàn toàn tự do sáng tác và trình diễn những tác phẩm của họ ở ngay trong nứơc, hay bất cứ ở đâu. Không những thế họ có quyền phát biểu tự do những suy nghĩ của mình, cả những lãnh vực ngoài văn nghệ, văn hoá…

Cục Nghệ thuật biểu diễn hay Bộ VHTT và ngay cả TBT Nông Đức Mạnh không có quyền hành can thiệp hay làm khó khăn cho các văn nghệ sĩ. Nếu làm khác như thế là chứng tỏ rằng, những cơ quan này hay những người lãnh đạo đã vi phạm vào nguyên tắc dân chủ và văn minh mà họ đã đề ra. Đây rõ ràng là một hành động rất thiếu văn hoá của những cơ quan và viên chức phụ trách ngành văn hoá. Trong trừơng hợp đó chính họ là những người đáng bị dư luận kết án chứ không phải là những văn nghệ sĩ !

Lí do đằng sau của các biện pháp đe doạ và đàn áp văn nghệ sĩ là gì ?

Câu hỏi đặt ra ở đây là tại sao họ lại tố cáo ba ca sĩ này ? Lí do thầm kín: Đây là một sự cảnh cáo, một sự de doạ của Ban tư tửơng văn hoá Trung ương đối với những ca sĩ trẻ và các văn nghệ sĩ trẻ và qua đó cảnh cáo cả thế hệ trẻ ở trong nước. Vì trong những năm gần đây, theo lời của các viên chức trong cuộc thảo luận „bàn tròn“ nói trên, việc các nam nữ ca sĩ ra nước ngoài trình diễn ngày càng phổ biến…Nếu cứ để cho tình trạng này tiếp tục có thể chẳng bao lâu số ca sĩ đi ra ngoài trình diễn ngày một đông và sẽ tìm cách ở lại nứơc ngoài, như vậy chế độ sẽ mất uy tín, nhất là đối với giới trẻ. Sự lo ngại này đã được ông Trương Nhuận, Phó Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ ở Hà nội nhìn nhận trong cuộc họp nói trên. Ông Nhuận đã cho biết, những biện pháp thi hành kỉ luật đối với ba ca sĩ này „cũng là một sự thức tỉnh với những người đang có ý định đi vào vết xe đổ.“[4]

Chúng ta biết được rằng, những ngừơi cầm đầu chế độ rất bảo thủ trong tư duy và rất quan liêu theo lối cha chú trong viêc thi hành quyền lực. Họ sợ nghe và sợ nhìn những gì khác, thành thử họ tìm đủ mọi cách ngăn cấm. Từ ngăn sông cấm chợ trước đây, đến ngăn sóng hiện nay, tức là ngăn các làn sóng điện tử Internet hay các đài từ bên ngoài. Thái độ cha chú hống hách này đã trở thành lối suy nghĩ và cách xử thế của các cai văn nghệ hiện nay trong chế độ. Trong cuộc họp gọi là „bàn tròn“ nói trên, Nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh, Phó Giám đốc sở VH-TT Hà nội đã dùng một câu ví von rất có hàm ý:“Con không chê cha mẹ khó, mà chó không chê chủ nghèo.!“

Chọn lựa câu ví von này đã cho thấy ngừơi có trọng trách của một cơ quan VH-TT ở ngay thủ đô đã coi những văn nghệ sĩ không như những công dân bình đẳng, mà chỉ như là con cháu trong nhà; không những thế còn ví von các văn nghệ sĩ như những thú vật mà chủ nhân là những ngừơi đang cầm đầu chế độ! Không ai có thể tưởng tượng được một người đứng đầu cơ quan văn hoá ở Thủ đô mà lại có thái độ hống hách, thiếu văn hoá đến như thế!

Chúng ta nghĩ gì về những hành động này và nên có thái độ ra làm sao ?

Việc các cơ quan thuộc Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương và Bộ VH-TT định cấm hành nghề các ca sĩ đã dám phát biểu tự do quan điểm của mình, không cho phổ biến các đĩa nhạc của họ và còn công khai mạ lị các ca sĩ, đây rõ ràng là những hành động chà đạp quyền tự do căn bản của con ngừơi. Thành thử thái độ bất bình và lên tiếng chỉ trích công khai của nhiều giới ở trong nứơc là rất chính đáng, trứơc việc làm hoàn toàn sai trái của những cơ quan và những ngừơi có quyền lực trong việc vi phạm các quyền tự do căn bản của văn nghệ sĩ cũng như nhân dân. Phải phê bình và đấu tranh cương quyết thì mới hi vọng ngăn cản được các ý định đàn áp, nếu im lặng thì họ sẽ làm tới !

Các cộng đồng VN ở nước ngoài cần lên tiếng ủng hộ cuộc đấu tranh của các văn nghệ sĩ ở trong nứơc chống lại các hành động phi dân chủ và thiếu văn minh của chế độ. Để làm sáng tỏ quan điểm của chúng ta là đấu tranh cho nhân quyền và tự do dân chủ, trong việc đòi hỏi nhà cầm quyền phải trả lại quyền tự do căn bản cho các văn nghệ sĩ , chúng ta cần đứng vững trên ba điểm sau:

1. Chế độ phải để cho các văn nghệ sĩ VN được tự do trình diễn ở trong nước cũng như ở nứơc ngoài và có quyền tự do phát biểu về chính kiến của mình. Cụ thể nhất nhà cầm quyền Hà nội phải để cho ba ca sĩ Thu Phương, Quang Huy và Bằng Kiều được tự do trở về VN trình diễn và phải đình chỉ ngay các dự tính ngăn cấm phổ biến các băng nhạc của ba ca sĩ.

2.     Đòi hỏi chế độ phải để cho các văn nghệ sĩ VN ở nứơc ngoài được quyền

về nước tự do trình diễn; các ấn phẩm văn hoá như sách báo, phim, băng nhạc, phát thanh, internet… của người Việt ở nứơc ngoài và các ấn phấm của ngoại quốc được tự do phổ biến ở trong nứơc. Đây là những điều đã qui định trong Hiệp định Thương mại song phương Việt-Mĩ và cả trong Qui định của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) mà VN đang xin gia nhập.

3.     Là những ngừơi đấu tranh cho nhân quyền và tự do dân chủ, chúng ta tôn

trọng chính kiến của những người khác, tham dự hay không tham dự các buổi trình diễn văn nghệ hay văn hoá là quyền tự do quyết định của mỗi công dân trong một xã hội dân chủ. Chúng ta chống đối những biện pháp đàn áp tự do tửơng của chế độ CS ở VN thì cũng không thể chấp nhận bất cứ những hành động tương tự nào trong cộng đồng!

II. Về đề nghị của Bộ Văn hoá-Thông tin muốn đóng cửa

các tiệm karaoke, đầu đuôi ra làm sao ?

Một vấn đề quan trọng khác cũng đang làm dư luận ở trong nước xôn xao là việc mới đây Bộ VH-TT gởi một Tờ trình lên Thủ tướng Phan Văn Khải đề nghị là “từ 1.1.05 cấm các tổ chức, cá nhân VN kinh doanh karaoke.“[5]

Báo Sài gòn Giải phóng điện tử ngày 27.2 đã tường thuật lại cuộc họp báo của Thứ trưởng Bộ VH-TT Đỗ Quý Doãn vào chiều 26.2. Trong đó ông TT Bộ VH-TT đã đổ cho „mặt trái của KTTT“ đang làm nhiều cơ sở kinh doanh Karaoke đã có những „biến tứơng với nhiều hình thức tiêu cực: tiếp viên không có hợp đồng lao động, ép khách dùng bia, rựơu, dùng tiếp viên nữ để „ôm“, biến cơ sở karaoke thành môi giới mại dâm…Vì thế Bộ VH-TT đã gởi đề nghị trên lên TT.

Tin này đã làm xôn xao lớn, không chỉ trong các giới kinh doanh và làm việc trong các nhà hàng karaoke ở trên toàn quốc, nhất là trong các thành phố lớn như Hà nội, Sàigòn…Nó còn liên hệ tới nhiều giới vẫn thừơng lui tới các quán karaoke để giải trí cuối tuần, trong đó đặc biệt là giới thanh niên.

Dư luận còn rất bất bình, vì lấy lí do gì mà Bộ VH-TT đề nghị đóng cửa các cửa hàng karaoke của người Việt, nó liên hệ mật thiết tới cuộc sống của hàng trăm ngàn người và liên hệ tới lãnh vực giải trí của hàng trăm ngàn ngừơi khác, nhất là giới trẻ trong các thành phố. Nhưng tại sao Bộ VH-TT ,trong đề nghị của Bộ, lại chỉ đòi đóng cửa các quán karaoke của người Việt, còn các quán karaoke do người ngoại quốc làm chủ thì sẽ được tiếp tục tư do hoạt động. Vì đâu mà lại có chính sách kì thị, khinh trong trọng ngoài như thế ?

Bộ VH-TT đã trả lời như thế nào?

Trước sự hoang mang và bất bình của dư luận nhiều giới nên Bộ VH-TT -là cơ quan soạn thảo tờ trình „cấm kinh doanh Karaoke“ - đã phải tổ chức một cuộc họp báo để giải thích. Thứ trưởng Bộ VH-TT Đỗ Quý Doãn họp báo chiều ngày 26.2.. đã nói:

„Đây chưa phải là quyết định. Bộ mới chỉ trình lên để các ban ngành và dư luận cho ý kiến, nếu chưa được thì sửa thôi“[6]

Nói như vậy tức là Bộ VH-TT muốn làm cái trò „thả bong bóng“ để xem dư luận phản ứng ra làm sao, nếu im lặng thì Bộ sẽ làm tới, làm thật, còn nếu có phản ứng mạnh thì bảo đó chỉ mới là „tờ trình“ một số đề nghị! Điều này cho thấy Bộ VH-TT đã không có thái độ nghiêm túc trong việc thi hành nhiệm vụ và thiếu tinh thần trách nhiệm đối với nhân dân.

Căn cứ ngay chính trên những câu trả lời của TT Bộ VH-TT Đỗ Quý Doãn trong cuộc họp báo của ông ta ngày 26.2 sẽ thấy rõ:

Khi báo chí nêu vấn đề là trong tờ trình của Bộ lên Thủ tứớng chỉ „đưa ra một số thông tin về tình hình hoạt động Karaoke trong cả nước, „nhưng đó chỉ là những thông tin chung chung, chưa thực tế.“ Ông TT Bộ VH-TT đã phải nhìn nhận rằng sự nhận xét của báo chí là có thực: Nguyên văn lời của Ông: „Vì thực tế Bộ cũng chưa có một điều tra tổng thể nào.“[7]

Không những thế, ông Đỗ Quí Doãn cũng không trả lời được câu hỏi của báo chí là số lựơng cơ sở Karaoke đã vi phạm luật pháp là bao nhiêu. Tiếp đó có tờ báo đã đặt thẳng câu hỏi với TT Bộ VH-TT: „Không quản đựơc thì cấm. Điều này thể hiện sự bất lực của cơ quan nhà nước. Bộ có thừa nhận điều đó không ?“. Đỗ QuýDoãn đã không trả lời đựơc câu hỏi này và đổ lỗi là hệ thống thanh tra của Bộ quá mỏng, không làm việc xuể.[8]

Khi báo chí hỏi: Trong đề nghị của Bộ VH-TT có cho biết, sẽ không cấm kinh doanh karaoke đối với các đơn vị có vốn nước ngoài. Trong trừơng hợp chỉ còn karaoke của ngừơi nứơc ngoài ở VN, Bộ có đảm bảo những cơ sở đó cũng sẽ lành mạnh? Ông Doãn trả lời:

„Giả sử có như vậy thì yêu cầu đặt ra là bao giờ cũng phải lành mạnh. Còn tất nhiên trong quá trình đó, nếu nó chưa lành mạnh thì ta phải làm cho nó lành mạnh..“[9]

Như vậy ông Đỗ Quý Doãn đã không phủ nhận trực tiếp về các tin nói rằng, Bộ VH-TT có ý định chỉ đóng cửa các nhà hàng karaoke của người Việt mà thôi. Như thế là Bộ đã có thái độ kì thị các cơ sở kinh doanh karaoke của người Việt! Tại sao Bộ này không đặt thẳng câu hỏi cho chính mình là, nếu Bộ có thể làm lành mạnh các cơ sở kinh doanh karaoke của ngừơi nứơc ngoài thì tại sao không thể làm lành mạnh các nhà hàng karaoke của người Việt?

Nói tóm lại, mặc dù Bộ VH-TT không nắm vững tình hình cụ thể của dịch vụ kinh doanh karaoke trên toàn quốc, nhưng Bộ này vẫn gởi đề nghị lên TT cấm kinh doanh karaoke trên toàn quốc liên quan tới đời sống của hàng trăm ngàn ngừơi lao động. Điều này chứng tỏ sự thiếu trách nhiệm của Bộ VH-TT, đứng đầu là Bộ trưởng Phạm Quang Nghị. Không những thế, trong việc này Bộ VH-TT còn tỏ rõ chính sách kì thị, thái độ đối xử bất công giữa các cơ sở kinh doanh karaoke của người Việt và người ngoại quốc.

III. Bộ VH-TT chỉ là cơ quan thi hành còn Ban Tư tưởng Văn hoá

Trung ương mới có vai trò chính trong mặt trận tư tưởng văn hoá

Những chính sách trên đây của Bộ VH-TT đối với các giới văn nghệ sĩ và những cơ sở kinh doanh có liên hệ it nhiều tới sinh hoạt văn hoá, giải trí như karaoke không thể nhìn một cách riêng rẽ, mà cần phải nhìn một cách tổng thể, toàn diện về chủ trương và chính sách của chế độ trong lãnh vực tư tưởng và văn hoá.

Thật vậy, chủ trương trước sau của chế độ này vẫn là độc quyền tư tửơng và chính sách của họ là lập ra những cơ chế để kiểm soát ngừơi dân và đàn áp những ai không theo họ. Đúng như thế, chỉ vài ngày trước khi Bộ VH-TT đưa các tin trên đây ra thì Ban Tư tưởng- Văn hoá Trung ương của ĐCVN đã mở Hội nghị toàn quốc suốt bốn ngày ở Đà nẵng (từ 19-22.2) cho tất cả Phó bí thư Thừơng trực các tỉnh uỷ, thành uỷ; trưởng, phó ban tuyên giáo các tỉnh, thành phố; đại diện lãnh đạo đảng uỷ một số cơ quan chuyên môn Truong ương, Tổng biên tập, Phó Tổng biên tập nhiều báo, đài. Tất cả những nhân vật đứng đầu ngành tư tửơng văn hoá đều đã có mặt trong Hội nghị quan trọng này như: UV BCT, Trưởng ban Tư tửơng- Văn hoá TU Nguyễn Khoa Điềm; UV TUĐ, Phó Trửởng ban Thường trực Ban TT-VHTU Hồng Vinh; Phó Trưởng ban TT-VHTU Đào Huy Quát; UV TUĐ, Trưởng ban Khoa giáo Trung ương Đỗ Nguyên Phương  và UV TUĐ, Bộ trưởng VHTT Phạm Quang Nghị. Ngoài ra, ngừơi đứng thứ hai của chế độ hiện nay và có những tin cho biết là có thể thay Nông Đức Mạnh cũng là cái đinh chính trong Hội nghị này là UV BCT, Thừơng trực BCT Phan Diễn.

         Trong bốn ngày làm việc, ngoài việc Phan Diễn truyền đạt các Nghị quyết của HNTU9 vừa mới họp trứơc Tết, liên quan tới việc tổng kết nửa nhiệm kì từ sau ĐH 9, Hội nghị này đặt trọng tâm nhận định tình hình trong lãnh vực TT-VH, định ra phương hướng và chính sách cho thời gian tới và chuẩn bị cho HNTU 10 sắp được họp cũng sẽ bàn về vấn đề TT-VH. Trong diễn văn bế mạc Nguyễn Khoa Điềm, ngừơi đứng đầu ngành này, đã nêu ra một số vấn đề khó khăn mà chế độ đang phải đối phó là:

- Đạo đức và lối sống của một bộ phận cán bộ [cán bộ có chức có quyền] đảng viên sa sút, kém phẩm chất …“trở thành vấn đề của xã hội.“

-Quản lí báo chí và xuất bản, VH, VN còn thiếu chặt chẽ, còn những yếu kém và sơ hở.

-„Thách thức thứ ba là cuộc đấu tranh trên mặt trận TT-VH ngày càng gay gắt, phức tạp, xuất hiện nhiều hình thức mới rất tinh vi”[10]. [ám chỉ của bên ngoài và bên trong]

Cả ba vấn đề Nguyễn Khoa Điềm nêu ra trong Hội nghị nói một cách thẳng thắn, chính là nạn quan liêu, cửa quyền và tham nhũng đang ngày càng bất trị; nhân dân ngày càng mất niềm tin với lãnh đạo; cho nên chế độ phải tăng cường sự kìm kẹp, trong đó ngoài các ngành công an còn phải kể tới các biện pháp đàn áp tư tưởng dứơi sự chỉ huy trực tiếp của Ban TT-VH TU. Nếu nhìn một cách tổng diện như thế thì sẽ thấy việc đàn áp các văn nghệ sĩ, các nhân sĩ, các nhà lãnh đạo tôn giáo và các sắc tộc thiểu số đang phản ảnh nỗi hoang mang và lo sợ của chế độ trước những sự chống đối của nhân dân ở trong nước và sự kết án của dư luận bên ngoài. Tâm trạng lo sợ, co cụm, thủ thế, không còn tin vào nhân dân của giới lãnh đạo hiện nay cũng đã chính được cựu Uỷ viên BCT và nguyên Bộ trửơng Công an Mai Chí Thọ đã phát biểu trong môt cuộc họp của các lão thành cách mạng vừa mới đựơc phổ biền ra bên ngoài. Ông Mai Chí Thọ đã tâm sự với những lão thành cách mạng:

„Nói thật với các Anh, tôi có cảm giác, chẳng bao lâu nữa Đảng mất quyền lãnh đạo!“[11] ♣