Từ năm 1980 khi người Việt định
cư tại Hoa kỳ bắt đầu có quốc tịch Mỹ và có quyền đi bầu tổng thống kể
đến cuộc bầu cử năm 2004 này là cuộc bầu cử thứ sáu. Lần này xem chừng
sôi nổi nhất. Thượng nghị sĩ John Kerry chưa xong ṿng loại trong nội bộ
đảng để được chính thức chọn làm ứng cử viên của đảng Dân chủ, cộng đồng
người Việt tại Hoa kỳ đă xôn xao tranh luận và nhiều đoàn thể đă lên
tiếng chống ông Kerry.
Cho đến giờ này, ngoại trừ có
những biến cố không lường trước được, có phần chắc John Kerry sẽ là ứng
cử viên đảng Dân chủ. Và h́nh như cộng đồng Việt Nam tại Hoa kỳ đă chọn
thái độ đối với ông Kerry. Ngày Thứ Bảy 28/2/2004 một số người Việt ở
miền đông Hoa kỳ không quản ngại khí trời lạnh lẽo đă kéo nhau lên New
York biểu t́nh chống Kerry. Nhiều tờ báo Việt ngữ đă cho đăng nhiều bài
báo công kích ông Kerry với lập trường mạnh mẽ: "chống tội ác của Kerrỵ"
V́ nhiều lư do, dư luận Hoa kỳ
tiên đoán rằng cuộc bầu cử tổng thống năm nay sẽ là một cuộc bầu cử tạo
nhiều xúc động, gay go và sát nút đối với cử tri gốc Mỹ, nhưng trong
cộng đồng người Việt - cho đến lúc này - khuynh hướng chống Kerry là một
khuynh hướng áp đảo.
Có nhiều lư do để cộng đồng Việt
Nam chống John Kerrỵ Trong thời gian làm Chủ tịch Tiểu ban Ngoại giao
tại Thượng viện (trước tháng 11 năm 2002 khi đảng Dân chủ c̣n kiểm soát
Thượng viện) ông Kerry đă ngâm tôm một dự luật gọi là "Dự luật Nhân
quyền cho Việt Nam" có nội dung liên kết viện trợ nhân đạo của Hoa kỳ
với t́nh trạng nhân quyền tại Việt Nam. Mặc dù dự luật đă được Hạ nghị
viện thông qua, ông Kerry không chịu đưa dự luật ra Thượng viện thảo
luận. Cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ đă vừa phản đối vừa thuyết phục
ông thay đổi thái độ, nhưng h́nh như ông Kerry không quan tâm, v́ ông
cho rằng dự luật nhân quyền đó không phục vụ cho quyền lợi của nước Mỹ
trong một thế chiến lược lớn hơn tại vùng Thái B́nh dương. Mặt khác ông
nghĩ rằng, cộng đồng người Việt tại Massachusett không đủ mạnh để có thể
ảnh hưởng đến vị thế dân cử của ông. Có thể Thượng nghị sĩ John Kerry
chưa nghĩ đến một ngày nào đó ra ứng cử tổng thống và sự chống đối của
người Việt toàn quốc sẽ là một bất lợi cho ông. Hoặc ông có nghĩ đến
nhưng ông cho rằng phiếu của cử tri gốc Việt sẽ không thay đổi được ǵ.
Đó là chuyện khôn dại, tính toán
của ông John Kerry và ông sẽ phải nhận lấy hậu quả của quyết định chính
trị của ông.
Về phần cộng đồng Việt Nam cũng
cần có những tính toán của ḿnh. Trước hết cử tri người Việt có quyền
bày tỏ ư kiến của ḿnh và dùng mọi phương tiện truyền thông sẵn có trong
tay để phát biểu quan điểm của ḿnh hay của đoàn thể ḿnh. Nhưng sẽ
không khôn ngoan nếu chúng ta để cho sự tranh căi chọn lựa giữa Bush và
Kerry trở thành một vấn đề chia rẽ cộng đồng, và một mối bất ḥa không
hàn gắn được với đảng Dân chủ.
Chúng ta cần thể hiện tinh thần
dân chủ là nói điều ḿnh muốn nói nhưng cũng để cho những người không
đồng ư kiến với ḿnh có một không khí lành mạnh và trang nhă để nói ư
kiến của họ. Những thông cáo bày tỏ lập trường với lời lẽ nặng nề như tố
cáo ông John Kerry tội ác này, tội ác khác, phản chiến, khuynh tả như
chúng ta bắt đầu thấy trên một vài tờ báo có lẽ là điều không thích hợp.
Trước hết sự tố cáo đó không đúng. Ở vị trí một Thượng nghị
sĩ có quyền hành trong tiến tŕnh lập pháp ông Kerry đă làm những điều
một số trong chúng ta cho là có thiện cảm với Hà Nội, nhưng dứt khoát
ông Kerry không phạm tội ác ǵ ngoài việc làm cái điều mà ông cho là
phải, cho là phục vụ quyền lợi lâu dài của nước Mỹ. Hăy nh́n lại Dự luật
Nhân quyền rất tha thiết của cộng đồng chúng ta. Sau cuộc bầu cử tháng
11 năm 2002, đảng Cộng ḥa nắm lại quốc hội, John Kerry không c̣n quyền
hành ǵ nữa, dự luật được tái đệ tŕnh và lại thông qua dễ dàng tại Hạ
nghị viện nhưng vẫn c̣n nằm chờ đó ở Thượng viện (do đảng Cộng ḥa kiểm
soát). Các vị Thượng nghị sĩ Cộng ḥa tại Thượng viện có lẽ cũng
nh́n Dự luật Nhân quyền dưới tầm mắt quyền lợi của nước Mỹ, giống như
Thượng nghị sĩ John Kerry chăng nên đă không vội vàng như chúng ta chờ
đợi.
Nh́n về một mặt khác, triết lư
chính trị, và do đó chính sách của hai đảng Cộng ḥa và Dân Chủ vốn khác
nhau, nhưng sự khác biệt đó đậm nét hơn nơi hai con người của George
Bush và John Kerry. Bush có nguồn gốc ở tiểu bang New England trong vùng
đông bắc, nhưng lập nghiệp tại Texas, một tiểu bang của những con người
bộc trực ăn to nói lớn. Con đường mang lại ổn định cho thế giới và an
ninh cho nước Mỹ của ông là con đường đi tới trước, dùng sức mạnh nếu
cần. Bush chủ trương cho người giàu có thêm phương tiện, người yếu kém
trong xă hội sẽ được hưởng lợi qua kinh doanh và dịch vụ của người giàu.
Trong khi đó John Kerry mang truyền thống của miền đông bắc phóng khoáng.
Ông nhập ngũ đánh giặc tại Việt Nam, xong nhiệm vụ trở về ông thấy cuộc
chiến tranh đó không có lợi cho nước Mỹ ông xuống đường đ̣i chấm dứt
chiến tranh. Ông Kerry không phản chiến ǵ hơn ông McNamara, người
cầm đầu bộ máy chiến tranh trong cuộc chiến Việt Nam, sau này nh́n lại
cuộc chiến đó cho là một cuộc chiến không cần thiết. Là một Thượng nghị
sĩ John Kerry bỏ phiếu cho phép Hoa kỳ đánh Iraq, nhưng khi nhận ra Iraq
không phải là một đe dọa cho an ninh của Hoa kỳ như hành pháp đă dẫn
chứng, ông không ngại ngùng đ̣i xét lại chính sách Trung đông.
Chúng ta không thể quả
quyết ai đắc cử sẽ làm cho thế giới tốt đẹp hơn và nền an ninh của nước
Mỹ được bảo đảm hơn, nhưng điều chúng ta có thể nói chắc là ai đắc cử
cũng không v́ thế chính sách của Hoa Kỳ đối với cuộc tranh đấu cho tự do
dân chủ và nhân quyền cho Việt Nam của chúng ta thay đổi. Đối
với Việt Nam, Hoa Kỳ nh́n về mặt chiến lược nhiều hơn là mặt dân chủ và
nhân quyền (mặc dù khi nói th́ vẫn nói v́ dân chủ và nhân quyền). Cuộc
tranh đấu đó ở trong tay chúng ta, do chúng ta ở hải ngoại và đồng bào
trong nước có tạo được áp lực làm cho chính quyền cộng sản Việt Nam phải
thay đổi chính sách không. Quyền lợi lâu dài của cộng đồng Việt Nam
không phải Bush hay Kerry sẽ đắc cử tổng thống. Quyền lợi đó nằm ở chỗ
chúng ta có giữ được một vị thế hài ḥa trong xă hội Hoa kỳ và có thể
triển khai thành những áp lực chính trị khi cần không.
Tôi không nghĩ cộng đồng Việt Nam
sẽ thiếu khôn ngoan dồn tất cả sức ḿnh vào việc cạn tàu ráo máng đánh
phá Kerry cho hả cơn giận. Nếu nhờ vậy mà Bush đắc cử chúng ta sẽ được
ǵ? Nhiều lắm là người Mỹ gốc Việt sẽ có thêm vài chức vụ trong chính phủ
liên bang. Nhưng chúng ta sẽ tạo thành một nứt rạn lâu dài đối với đảng
Dân Chủ. Chúng ta, - tôi muốn nói con cháu chúng ta - sẽ sống trên đất
nước này, và hai đảng Cộng ḥa và Dân chủ sẽ thay phiên nhau lănh đạo
Hoa kỳ. Món nợ đó đảng Dân Chủ sẽ không quên, và con cháu chúng ta phải
trả khi đến phiên họ cầm quyền.
Tuy nhập vào gia đ́nh Mỹ quốc,
chúng ta cũng cần thực tế để thấy rằng - vốn gốc Á châu, - chúng ta và
sau này cháu chắt chúng ta vẫn c̣n là khách (không giống như ông Henry
Kissinger, bà Madeleine Albright, hay Arnold Schwarzenegger, sinh đẻ tại
Âu châu chưa qua một thế hệ đă có thể làm bộ trưởng ngoại giao hay đắc
cử thống đốc một tiểu bang lớn như tiểu bang California). Cho nên chúng
ta cần biết cái lễ của người khách. Chuyện Cộng ḥa, Dân chủ như chuyện
vợ chồng trong nhà, có đánh nhau gây gổ nhau để nắm quyền quyết định
chuyện gia đ́nh cũng không phải để cho người khách nhào vô bênh vợ hay
bênh chồng, đánh sứt đầu bể trán nguời kia. Người khách khôn ngoan không
phải là người khách ba phải. Người khôn ngoan là người có chọn lựa, có ư
kiến nhưng không v́ thế tạo hiềm khích không hàn gắn được với vợ hay
chồng.
Tôi thấy trước cuộc bầu cử năm
nay gay go và tôi lo có thể tạo chia rẽ lớn trong cộng đồng. Suy ra từ
trong gia đ́nh tôi. Thường năm đến kỳ bầu cử vợ, con tôi đều bảo tôi
chọn ghi vào sổ bầu rồi đi bầu giống như sự chọn lựa của tôi. Kỳ này,
c̣n 8 tháng nữa, khi nói tới bầu cho Bush hay Kerry vợ tôi, con tôi, rể
tôi đă có ư kiến khác nhau. Cũng tốt thôi. Đó là dân chủ. Tôi sẽ nói
điều tôi suy nghĩ nhưng quyết định là ở vợ tôi, con tôi và rể tôi.
Trở về câu hỏi căn bản: Bầu cho
ai? Bush hay Kerry? Câu trả lời thật đơn giản nhưng cũng hết sức phức
tạp. Cử tri ghi danh đảng nào th́ thường bầu cho đảng ấỵ Cử tri độc lập
bầu theo triết lư sống và quan niệm về kinh tế của ḿnh. Người thích độc
lập, tin tưởng hoàn toàn vào kinh tế thị trường, thích giảm thuế cho
giới tư bản để họ có tiền đầu tư - người giàu đầu tư th́ người nghèo có
công ăn việc làm - th́ bỏ cho Bush. Người thích chính phủ chăm lo nhiều
đến an sinh của dân, nhất là của thành phần yếu kém trong xă hội, th́
bầu cho Kerry. Người thích chính sách mạnh, cho rằng "tiên hạ thủ vi
cường" là phương pháp tốt nhất để chống khủng bố toàn cầu và bảo đảm an
ninh cho Mỹ quốc th́ bầu cho Bush. Người cho rằng cuộc tấn công của Bush
vào Iraq với bằng chứng chưa hoàn toàn thuyết phục rằng Iraq có vũ khí
giết người tập thể là một hành động vội vàng có thể làm cho nước Mỹ kẹt
và mất uy tín th́ sẽ bỏ cho Kerrỵ Người cho rằng Bush cần một nhiệm kỳ
nữa để hoàn thành công cuộc b́nh định thế giới, chấm dứt một lần cuộc
xung đột giữa thế giới Tây phương và Hồi giáo th́ bầu cho Bush. Ai cho
rằng Bush đắc cử sẽ đưa thế giới vào một cuộc đối đầu với khối Hồi giáo
và làm cho thế giới càng mất an ninh th́ sẽ bầu cho Kerrỵ
Ngoài ra c̣n cả trăm lư do khác
để bầu cho người này hay người kia. Có những lư do rất t́nh cảm. Trông
mặt ai có cảm t́nh th́ bỏ. Về mặt này th́ thật khó nói. Tổng thống Bush
gần đây đi đứng bỗng thiếu tự nhiên nhất là những lúc ông ưỡn ngực bước
đến máy vi âm để tuyên bố một điều ǵ đó mà ông cho là quan trọng. C̣n
Kerry th́ mặt mày gầy c̣m trông khắc khổ không có vẻ sang trọng của một
ông tổng thống tương lai. Nhưng nếu có cảm t́nh với Bush th́ cho uỡn
ngực là oai. Và nếu thương Kerry th́ cho rằng khắc khổ là một dấu hiệu
biết lo cho dân.
Dù sao Kerry cũng không có cảm
t́nh với cộng đồng người Việt bằng Bush. Đến từ một nước chiến tranh lại
thua trận người Việt thích sức mạnh. Nếu Bush đă mưu mô trong
quyết định đánh Iraq để làm cho Hoa kỳ kẹt th́ Kerry cũng chẳng khôn
ngoan ǵ hơn khi ngâm tôm Dự luật Nhân quyền cho Việt Nam. Nếu
ông khôn, ông cứ đưa vào nghị tŕnh thảo luận th́ cũng có thể nó không
qua được khoáng đại Thượng Viện như ư ông muốn. Và giờ này ông tha hồ
hốt phiếu của người Việt.
Nhưng việc ǵ cũng c̣n có đó.
Bush đắc cử không có nghĩa Bush cứ thế mà đánh tới. Kerry đắc cử cũng
không có nghĩa Kerry sẽ rút quân ra khỏi Iraq ngay. Bush hay Kerry cũng
sẽ theo đường lối cải thiện quan hệ với Hà nội để kéo Việt Nam về phiá
Mỹ trong một cuộc tranh chấp lớn hơn với Trung quốc.
Chúng ta mỗi người tự quyết
định lấy lá phiếu của ḿnh, và hăy đừng ngần ngại vận động cho quan điểm
của ḿnh. Quư vị lănh đạo cộng đồng, những người nắm các phương tiện
truyền thông cần hướng dẫn cộng đồng trong cuộc vận động sôi nổi trước
mắt, để thế nào qua cuộc vận động này chúng ta trở nên chín chắn hơn,
được kính nể hơn, sống hài ḥa bây giờ và măi măi trên đất nước có nhiều
cái đáng yêu này.♣